Begrijpend lezen is een essentieel onderdeel van het leerproces, maar het is ook een complexe vaardigheid die aandacht en oefening vereist. Het is niet genoeg om letters of woorden te herkennen; het gaat erom om de inhoud van een tekst te begrijpen en deze in verband te brengen met bestaande kennis en nieuwe informatie. In het onderwijs wordt veel aandacht besteed aan strategieën en methoden die leerlingen helpen bij het vormen van verbanden tussen tekst en kennis. Deze verbanden zijn cruciaal voor diep begrip en betere leerprestaties.
In deze artikel zullen we dieper ingaan op beschrijvend verbanden oefenen als een onderdeel van strategie-instructie in begrijpend lezen. We zullen uitleggen wat deze oefeningen inhouden, waarom ze effectief zijn en hoe ze in de praktijk worden toegepast. Daarnaast zullen we bekijken hoe leerlingen hiermee hun leesvaardigheden kunnen verbeteren en hoe docenten deze technieken effectief kunnen integreren in het onderwijs.
Beschrijvend Verbanden Oefenen: Wat is het?
Beschrijvend verbanden oefenen is een onderdeel van strategie-instructie in begrijpend lezen. Het betreft het actief leggen van verbanden tussen nieuwe informatie in een tekst en bestaande kennis van de lezer. Deze strategie helpt leerlingen om beter te begrijpen wat ze lezen, omdat ze de tekst niet alleen als losse zinnen of paragrafen zien, maar als een coherent geheel dat in verband staat met hun eigen ervaringen en achtergrondkennis.
In de literatuur wordt vaak gesproken over een set van vier strategieën, de zogenaamde Fabulous Four. Deze bestaan uit:
- Samenvatten: Leerlingen leren de kerninformatie uit een tekst te identificeren en deze op een duidelijke manier te formuleren.
- Voorspellen: Hierbij wordt gebruikgemaakt van voorkennis. Leerlingen leren voorspoken wat er in de tekst staat op basis van titel, afbeeldingen of eerder gelezen stukken.
- Zichzelf vragen stellen: Leerlingen worden aangemoedigd om tijdens het lezen vragen te stellen over de tekst, bijvoorbeeld: "Wat is de hoofdpersoon van dit verhaal?" of "Wat is de hoofdreden voor dit gebeurtenis?"
- Verwarrende woorden of passages verhelderen: Leerlingen leren hoe ze met moeilijke woorden om kunnen gaan, bijvoorbeeld door het woord in context te plaatsen of het op te zoeken.
Deze strategieën vormen een gevarieerd repertoire dat leerlingen flexibel kunnen inzetten, afhankelijk van de situatie. Zo’n strategie-instructie is ondersteund door wetenschappelijk onderzoek en blijkt vooral effectief te zijn bij leerlingen met leerproblemen.
Waarom Beschrijvend Verbanden Oefenen Effectief is
Er zijn verschillende redenen waarom het oefenen van beschrijvend verbanden een effectieve methode is voor het verbeteren van begrijpend lezen:
1. Activering van achtergrondkennis
Een van de belangrijkste aspecten van begrijpend lezen is het activeren van achtergrondkennis. Als een lezer zijn bestaande kennis actief gebruikt, kan hij beter begrijpen wat hij leest. Dit gebeurt bijvoorbeeld door te relateren aan eigen ervaringen, vorige leerstof of bekende begrippen. Activering van achtergrondkennis helpt leerlingen om beter te voorspellen, vragen te stellen en verbanden te leggen.
Onderzoek heeft aangetoond dat leerlingen die leren hoe ze hun achtergrondkennis kunnen activeren, betere resultaten behalen in begrijpend lezen. Dit is vooral waar voor leerlingen met leerproblemen, bij wie het vormen van verbanden tussen tekst en kennis extra ondersteuning nodig heeft.
2. Betere tekstintegratie
Beschrijvend verbanden oefenen helpt leerlingen om informatie uit een tekst te integreren in hun bestaande kennis. Dit proces maakt het begrijpen van complexe teksten gemakkelijker, omdat de nieuwe informatie wordt ingevoegd in een bredere kenniscontext. Dit is vooral belangrijk bij expositieve teksten, waarin leerlingen vaak veel nieuwe informatie tegelijkertijd moeten verwerken.
Een studie van Pyle et al. (2017) toont aan dat instructie in tekststructuur bij expositieve teksten leidt tot verbeteringen in tekstbegrip. Dit betekent dat leerlingen die leren hoe ze verbanden kunnen leggen tussen deelteksten en algehele structuur, beter in staat zijn om complexe informatie te begrijpen.
3. Stimulering van hogere orde denkvaardigheden
Het leggen van verbanden is niet alleen een cognitieve strategie, maar ook een mentale oefening die hogere orde denkvaardigheden stimuleert. Deze vaardigheden omvatten het analyseren, evalueren en interpreteren van informatie. Leerlingen die deze vaardigheden leren toepassen, kunnen niet alleen beter begrijpen wat ze lezen, maar ook kritisch denken over de inhoud en het doel van de tekst.
Hogere orde denkvaardigheden zijn essentieel voor diep begrip. Door bijvoorbeeld over de inhoud van een tekst te discussiëren, leren leerlingen hoe ze hun mening kunnen formuleren en hoe ze argumenten kunnen onderbouwen met bewijzen uit de tekst. Dit bevordert niet alleen begrijpend lezen, maar ook communicatieve vaardigheden en probleemoplossend denken.
Hoe Beschrijvend Verbanden Oefenen in de Praktijk Kan Werken
Om beschrijvend verbanden oefenen effectief toe te passen in het onderwijs, is het belangrijk om de strategieën goed te integreren in de les. Hieronder geven we een aantal voorbeelden van hoe dit in de praktijk kan werken.
1. Activering van achtergrondkennis
Begin de les met een korte discussie over het onderwerp van de tekst. Vraag leerlingen bijvoorbeeld: "Wat weten jullie al over dit onderwerp?" of "Hebben jullie ooit iets soortgelijks gehoord?" Dit helpt om bestaande kennis actief te maken en te verbinden met het nieuwe stuk dat gaat worden gelezen.
2. Strategie-instructie
Gebruik expliciete instructie om de vier strategieën van de Fabulous Four aan te leren. Laat leerlingen bijvoorbeeld een tekst lezen en daarna een samenvatting maken. Vraag hen vervolgens om te voorspellen wat er in de volgende paragraaf staat of om een moeilijk woord te verhelderen door het in context te plaatsen.
3. Begeleid inoefenen
Na de uitleg en het demonstreren van de strategieën, laat leerlingen deze onder begeleiding toepassen. Bijvoorbeeld: tijdens een les over geschiedenis, laat leerlingen een tekst lezen en vervolgens in groepjes werken om verbanden te leggen tussen historische gebeurtenissen en hun eigen ervaringen of kennis.
4. Zelfstandig toepassen
Zodra leerlingen de strategieën onder de knie hebben, kunnen ze deze zelfstandig toepassen. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van schrijfopdrachten waarin leerlingen verbanden leggen tussen verschillende teksten of waarin ze hun eigen mening formuleren op basis van de gelezen stukken.
De Rol van Discussie in Het Leggen van Verbanden
Discussie is een krachtig hulpmiddel bij het leggen van verbanden. Door over teksten te praten, leren leerlingen hoe ze hun begrip kunnen uiten en hoe ze ideeën kunnen uitwisselen met anderen. Dit bevordert niet alleen begrijpend lezen, maar ook sociaal leren en samenwerking.
Er zijn drie doelen voor discussie die bijdragen aan het leggen van verbanden:
- Leren van elkaars tekstaanpak: Leerlingen leren hoe anderen omgaan met een tekst. Bijvoorbeeld: door het samenvatten van een tekst in groepjes, leren leerlingen hoe ze de kern van een tekst kunnen identificeren.
- De tekst objectief bevragen: Leerlingen leren hoe ze de inhoud van een tekst kritisch kunnen beoordelen. Dit betreft het bepalen van de waarde van de informatie en hoe deze zich verhoudt tot bestaande kennis.
- Argumenteren naar aanleiding van teksten: Leerlingen leren hoe ze hun mening kunnen onderbouwen met bewijzen uit de tekst. Dit stimuleert kritisch denken en het leggen van verbanden tussen tekst en kennis.
Discussie is ook een manier om motivatie te bevorderen. Het voedt het gevoel van verbondenheid en draagt bij aan een betere leeromgeving waarin leerlingen elkaar actief ondersteunen bij het leggen van verbanden.
De Belangrijkste Aandachtspunten bij Strategie-instructie
Strategie-instructie is een krachtige methode, maar het vereist aandacht voor een aantal belangrijke aandachtspunten:
1. Flexibiliteit
Leerlingen moeten leren hoe ze strategieën flexibel kunnen inzetten, afhankelijk van de situatie. Het is niet genoeg om strategieën simpelweg te leren; het gaat erom om ze te begrijpen en te kunnen toepassen in verschillende contexten.
2. Combinatie van metacognitieve en cognitieve strategieën
Een effectieve strategie-instructie houdt zowel metacognitieve als cognitieve strategieën in. Metacognitieve strategieën houden in hoe leerlingen hun eigen leerproces beheren, zoals het voorspellen van wat er in een tekst staat of het stellen van vragen over de inhoud. Cognitieve strategieën houden in hoe leerlingen de tekst zelf verwerken, zoals het samenvatten of het verhelderen van moeilijke woorden.
3. Ondersteuning bij het leggen van verbanden
Leerlingen met leerproblemen hebben vaak extra ondersteuning nodig bij het leggen van verbanden. Het is belangrijk om hen te helpen bij het activeren van hun achtergrondkennis en bij het toepassen van strategieën in de les.
Conclusie
Beschrijvend verbanden oefenen is een krachtige strategie-instructie die bijdraagt aan beter begrijpend lezen. Door verbanden te leggen tussen nieuwe informatie en bestaande kennis, leren leerlingen hoe ze teksten dieper kunnen begrijpen en hoe ze kritisch kunnen denken over de inhoud. Deze oefeningen zijn effectief omdat ze hogere orde denkvaardigheden stimuleren, tekstintegratie bevorderen en het activeren van achtergrondkennis ondersteunen.
Voor leerlingen met leerproblemen is het leggen van verbanden extra belangrijk. Zij profiteren het meest van strategie-instructie, omdat het hen helpt om complexe informatie te verwerken en te begrijpen. Voor docenten is het belangrijk om strategieën expliciet te leren en leerlingen te ondersteunen bij het flexibel inzetten van deze strategieën in verschillende situaties.
Door beschrijvend verbanden oefenen in het onderwijs te integreren, kunnen we leerlingen niet alleen beter laten begrijpen wat ze lezen, maar ook actief beter leren denken, communiceren en samenwerken. Het is een essentieel onderdeel van het leerproces dat zowel cognitief als sociaal draagt bij aan de groei van leerlingen.
Bronnen
- Marzano, R. J., Pickering, D., & Pollock, J. E. (2001). Classroom instruction that works: Research-based strategies for increasing student achievement.
- Droop, M., Van Elsäcker, W., Voeten, M. J. M., & Verhoeven, L. (2016). Long-term effects of strategic reading instruction in the intermediate elementary grades.
- Houtveen, A. A. M., & Van de Grift, W. J. C. M. (2007). Effects of metacognitive strategy instruction and instruction time on reading comprehension.
- Okkinga, M., Van Steensel, R., Van Gelderen, A., & Sleegers, P. J. C. (2018). Effects of reciprocal teaching on reading comprehension of low-achieving adolescents.
- Chiu, C. W. T. (1998). Synthesizing metacognitive interventions.
- Okkinga, M., Van Steensel, R., Van Gelderen, A., Van Schooten, E., Sleegers, P. J. C., & Arends, L. R. (2018). Effectiveness of reading-strategy interventions in whole classrooms.
- Rosenshine, B., & Meister, C. (1994). Reciprocal teaching: A review of the research.
- Alexander, P. A., & Fox, E. (2011). Adolescents as readers.
- Guthrie, J.T. & Coddington, C. (2009). Reading Motivation.
- Guthrie, J. T., & Klauda, S. L. (2014). Effects of classroom practices on reading comprehension.
- Guthrie, J. T., & Wigfield, A. (2000). Engagement and motivation in reading.
- Guthrie, J. Y., Wigfield, A., & Perencevich K. (2004). Motivating reading comprehension.
- Haager, D., Klinger, J., & Vaughn, S. (2007). Evidence-based reading practices for response to intervention.
- Hall-Mills, S. S., & Marante, L. M. (2022). Explicit text structure instruction supports expository text comprehension.
- Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback.
- Hebert, M., Gillespie, A., & Graham, S. (2013). Comparing effects of different writing activities on reading comprehension.
- Pyle, N., Vasquez, A. C., Gillam, S. L., Reutzel, D., Olszewski, A., Segura, H., et al. (2017). Effects of expository text structure interventions on comprehension.
- Kendeou, P., & Van den Broek, P. (2007). The effects of prior knowledge and text structure on comprehension processes during reading of scientific texts.
- Kendeou, P., Bohn-Gettler, C., & Fulton, S. (2011). What we have been missing.
- Soter, A. O, Wilkinson, I. A., Murphy, P. K., Rudge, L., Reninger, K. & Edwards, M. (2008). What the discourse tells us.
- Rawson, K. A., & Kintsch, W. (2005). Rereading effects depend on time of test.
- Afflerbach, P., & Cho, B. (2009). Identifying and describing constructively responsive comprehension strategies.
- Palincsar, A. S., & Brown, A. (1984). Reciprocal teaching of comprehension-fostering and comprehension monitoring activities.