Inleiding
In september 2024 vond een uitgebreide brandweeroefening plaats bij Oiltanking in de haven van Gent. Deze oefening was niet alleen gericht op het testen van noodplanmatige procedures, maar ook op het demonstreren van een grootschalig watertransportsysteem. De demonstratie was uitgevoerd door Brandweer Zeeland en was bedoeld voor medewerkers van de Brandweerzone Centrum (BWZC) in Gent. Het doel was om samenwerking tussen de Vlaamse en Zeeuwse brandweerzones te versterken, maar ook om ervaring op te doen met zwaar blusmaterieel dat zelden wordt ingezet.
Deze oefening toonde aan dat grootschalig watertransport essentieel is bij het bestrijden van grote branden in industriële omgevingen. Bovendien benadrukte het de noodzaak van een goed functionerende communicatie en coördinatie tussen de hulpdiensten, bedrijven en de Civiele Bescherming. In deze tekst worden de organisatie, de doelen, de uitvoering en de leringen van de oefening besproken, met een nadruk op de rol van grootschalig watertransport en de grensoverschrijdende samenwerking.
Grootwatertransport: een essentieel blussysteem bij industriële branden
Bij industriële branden is het vaak niet voldoende om standaard blusvoertuigen in te zetten. Het vuur kan zich snel verspreiden, vooral in open ruimtes of bij branden op grote tanks. Daarom is het gebruik van grootschalige blussystemen, zoals grootschalig watertransport, van onschatbare waarde. Tijdens de oefening bij Oiltanking was het systeem van Brandweer Zeeland in gebruik, dat in staat is om 22.000 liter water per minuut te verpompen over een afstand van minstens drie kilometer.
Het systeem bestond uit twee haakarmvoertuigen die een grootvermogen dompelpomp voeren. Daarnaast werden er 12” slangen gebruikt, die op brandweervoertuigen of waterpompen kunnen worden aangesloten. De lengte van de slangen is 1 kilometer, wat betekent dat er een totale bereik van 2 kilometer kan worden bereikt. Hoewel het systeem zeer efficiënt is in termen van de hoeveelheid water die het kan leveren, is het opruimen van de slangen een zware en tijdrovende klus. Dit aspect werd tijdens de oefening door de Belgische collega’s ondersteund.
Het gebruik van dergelijke systemen is niet algemeen in alle brandweerzones. In Nederland beschikt VRZ over twee systemen, één op de post Olympiaweg (Vlissingen) en één op de post Koegors in Terneuzen. Deze systemen zijn vooral van toepassing bij grote industriële branden, waarin onbeperkte waterreserves aanwezig zijn.
De oefening bij Oiltanking: scenario en uitvoering
Tijdens de oefening bij Oiltanking werd een fictief incident gesimuleerd. In het scenario kwam er ongeveer 10m³ jetfuel vrij naast een tank van 55.000 m³. De vrije brandstof vormde een plasbrand, die uiteindelijk leidde tot een tankbrand. De brand genereerde warmtestraling die de interventie van de hulpdiensten sterk bemoeilijkte. Dit betekende dat een intensieve blusactie nodig was, waarbij ook mobiele monitoren werden ingezet.
De vaste brandbestrijdingsinstallatie van Oiltanking werd succesvol geactiveerd door het eigen interventieteam. Echter, bij één van de tanks werd aangenomen dat de vaste koeling defect was. Dit betekende dat mobiele blussystemen noodzakelijk waren. De monitoren van Brandweer Zeeland werden aangebracht en functioneerden goed, waardoor de brand kon worden gecontroleerd. De evacuatie van de terminal verliep vloeiend, hoewel de telling op basis van musterlijsten tijdrovend bleek te zijn.
Het scenario benadrukte de noodzaak van een snelle respons, maar ook van goed georganiseerde communicatie tussen de betrokken partijen. De samenwerking tussen Oiltanking en de brandweerdiensten verliep in een constructieve sfeer, wat aantoont dat dergelijke oefeningen essentieel zijn voor het opbouwen van vertrouwen en het uitvoeren van professionele interventies.
Grensoverschrijdende samenwerking: VRZ en BWZC
De oefening bij Oiltanking was ook bedoeld als demonstratie voor de brandweercollega’s van BWZC in Gent. De Vlaamse brandweerzone wil binnenkort een nieuw grootschalig watertransportsysteem aanschaffen en vroeg VRZ om hun systeem te demonstreren. Dit benadrukte de rol van grensoverschrijdende samenwerking binnen de hulpverlening, met name in de regio North Sea Port, waar zowel Vlaamse als Nederlandse brandweerzones actief zijn.
De samenwerking tussen VRZ en BWZC is niet nieuw. Sinds 2015 zijn de brandweerzones van Gent en zeven andere korpsen samengevoegd tot de Hulpverleningszone Centrum. Eerder werden jaarlijks oefeningen uitgevoerd met ploegen uit Gent, Zelzate, Assenede en Zeeuwse ploegen. De oefening bij Oiltanking kan het begin zijn van een intensere samenwerking, waarbij ook de inzet van complementair materieel zoals grootschalig watertransport centraal staat.
De samenwerking tussen de hulpdiensten en de Civiele Bescherming speelt eveneens een rol bij grootschalige incidenten. In het geval van een ernstig incident in de regio Gent, kunnen hulpverleners assistentie vragen van andere brandweerzones, maar ook van sleepboten met blussystemen. De haven van Gent beschikt over een blusboot, maar deze is verouderd en zal niet worden vervangen. Daarom is het van belang dat de brandweerzones hun blussystemen continu up-to-date houden.
Oefendoelen en leringen
De oefening bij Oiltanking had drie hoofddoelen:
- Het verbeteren van de communicatie en samenwerking tussen Oiltanking en de brandweerdiensten.
- Het testen van het grootschalige watertransportsysteem en de samenwerking tussen de Vlaamse en Zeeuwse ploegen.
- Het vertrouwd raken met het gebruik van grootschalig watertransport en het inzicht geven in de logistieke uitdagingen.
Deze doelen werden in grote mate behaald. De communicatie tussen Oiltanking en de brandweerzones verliep goed, hoewel er ruimte was voor verbetering in de opvang en begeleiding van de hulpdiensten. De inzet van de mobiele monitoren was succesvol en toonde aan dat dergelijke systemen een waardevolle aanvulling zijn op de vaste blussystemen. Het opruimen van de 12” slangen bleek echter tijdrovend, wat benadrukt dat ook het logistieke aspect van grootschalig watertransport niet mag worden verwaarloosd.
Daarnaast werd het evacuatieplan van Oiltanking getest, wat verliep goed. Echter, de telling via musterlijsten bleek tijdrovend en vereiste veel inspanningen. Dit betekent dat alternatieve methoden voor het bepalen van de aanwezigheid van personeel mogelijk efficiënter zijn in een echte noodsituatie.
De rol van brandweerkazernes in de regio Gelderland-Midden
Hoewel de oefening bij Oiltanking in Gent is georganiseerd, is het belang van brandweerkazernes in andere regio’s, zoals Gelderland-Midden, eveneens groot. In deze regio dienen brandweerkazernes als operationele bases voor professionele brandweermannen en -vrouwen die dag en nacht paraat staan om te reageren op meldingen van branden, ongevallen en andere rampen. De kazernes zijn strategisch verspreid om een optimale dekking te bieden en reactietijden te waarborgen.
De organisatie van brandweerkazernes speelt een cruciale rol in het waarborgen van openbare veiligheid. Binnen de Nederlandse brandweerstructuur werken dergelijke kazernes nauw samen met industriële partners en andere hulpdiensten. Deze samenwerking is essentieel om zowel kleine als grote incidenten effectief te kunnen bestrijden.
Conclusie
De brandweeroefening bij Oiltanking in Gent benadrukte de belangrijke rol van grootschalig watertransport bij het bestrijden van industriële branden. Het systeem dat door Brandweer Zeeland werd gebruikt, toonde aan dat het mogelijk is om grote hoeveelheden water snel te leveren over een aanzienlijke afstand. De oefening was ook bedoeld als demonstratie voor de Vlaamse brandweerzone, die binnenkort een nieuw systeem wil aanschaffen. Dit benadrukte de noodzaak van grensoverschrijdende samenwerking, niet alleen tussen brandweerzones, maar ook met industriële partners en de Civiele Bescherming.
De oefening bereikte drie hoofddoelen: verbetering van de communicatie en samenwerking tussen Oiltanking en de hulpdiensten, het testen van het grootschalige watertransportsysteem en het vertrouwd raken met het gebruik van zwaar blusmaterieel. Hoewel de doelen in grote mate werden behaald, bleef er ruimte voor verbetering, vooral op het gebied van logistiek en evacuatieprocedures.
De samenwerking tussen de Vlaamse en Zeeuwse brandweerzones kan als een model fungeren voor andere regio’s, waarbij technologie en samenwerking centraal staan in de hulpverlening. De oefening benadrukte dat het inzetten van grootschalig watertransport niet alleen technisch uitdagingen oplevert, maar ook logistische en communicatieve aspecten vereist. Door dergelijke oefeningen regelmatig te organiseren, kan het niveau van professionele interventies worden verhoogd en kan het vertrouwen tussen de betrokken partijen worden versterkt.