Oefenen voor de realiteit: De kracht van multidisciplinaire samenwerking in crisissituaties

In tijden van onzekerheid en toenemende veiligheidsrisico’s is het van onschatbare waarde om goed voorbereid te zijn op crisis- en noodsituaties. Het opstellen van actieplannen en het uitvoeren van oefeningen is niet alleen een verantwoordelijkheid, maar ook een noodzaak. De hulpdiensten – zoals politie, brandweer, ambulancezorg en defensie – spelen een essentiële rol in het beveiligen van samenleving en het snelle en doeltreffende reageren op incidenten. Het is echter niet voldoende dat elke partij los van elkaar geoefend wordt. Het oefenen met elkaar, multidisciplinair, is waar de kracht van samenwerking ligt.

In dit artikel bekijken we hoe de samenwerking tussen verschillende instellingen wordt geoefend en wat de voordelen zijn van multidisciplinair oefenen in crisissituaties. We belichten praktijkvoorbeelden, zoals de oefeningen in het kader van de NAVO-top in Den Haag, oefeningen op het CBRN-centrum in Vught en incidenten op het water. Binnen deze praktijkvoorbeelden zie je hoe samenwerking niet alleen de kwaliteit van de crisishandling verhoogt, maar ook leert omgaan met verschillen in procedures, communicatie en rolverdeling. Bovendien leggen we uit waarom het oefenen een essentieel onderdeel is van veiligheid en hoe het helpt om in crisistijd effectief te kunnen optreden.

Het belang van multidisciplinaire oefeningen

Een multidisciplinaire aanpak is van essentieel belang bij het beheersen van incidenten. In crisissituaties is er vaak meer dan één hulpdienst betrokken, zoals politie, brandweer, ambulancezorg en defensie. Elke partij heeft haar eigen bevoegdheden, verantwoordelijkheden en procedures. Het is daarom cruciaal dat deze partijen elkaar kennen, begrijpen en samen kunnen werken.

Oefenen met elkaar helpt om dit te bereiken. Tijdens oefeningen wordt niet alleen geoefend in het oplossen van een specifiek incident, maar ook in het begrijpen van elkaars werkwijze. Zo leren politiemensen bijvoorbeeld hoe defensie snel kan opschalen, terwijl militairen leren hoe de politie in haar dagelijks werk met het publiek omgaat. Dit proces van wederzijds leren en begrijpen draagt bij aan een betere samenwerking in werkelijke situaties.

Het multidisciplinaire oefenen versterkt ook het begrip voor de rolverdeling. In een incidentbestrijdingsplan wordt uitgebreid beschreven welke partijen betrokken zijn, wie verantwoordelijk is voor welk proces en welke partijen een rol spelen in de bestrijding van een incident. Tijdens oefeningen wordt dit plan in de praktijk gebracht, waardoor eventuele kloof of onduidelijkheden snel duidelijk worden.

Praktijkvoorbeelden van multidisciplinair oefenen

Oefening op het CBRN-centrum in Vught

Een bijzonder voorbeeld van multidisciplinair oefenen vond plaats op het Defensie CBRN Centrum in Vught. Hier namen de brandweer, politie, ambulancezorg en multidisciplinaire functionarissen deel aan een grootschalige oefening. Het doel van deze oefening was om tijdens een incident met extreem geweld en terrorisme goed samen te kunnen werken. Het scenario werd opgeschaald naar GRIP 2, wat betekent dat het incident ernstig genoeg is om meerdere hulpdiensten te betrekken.

Tijdens de oefening werden processen op elkaar afgestemd, zoals het inzetten van het Commando Plaats Incident (CoPI) en het coördineren van acties door meerdere partijen. Het was indrukwekkend om te zien hoe de verschillende hulpdiensten elkaar goed wisten te vinden in de operationele uitvoering van het scenario. Deze oefening toonde aan dat multidisciplinair oefenen leidt tot snellere en doeltreffendere crisishandling.

Voorbereiding op de NAVO-top in Den Haag

In de voorbereiding van de NAVO-top in Den Haag werden verschillende oefeningen uitgevoerd op het evenemententerrein bij Walibi in Flevoland. Hierbij werden agenten getraind door docenten van de politieacademie, en er werd geoefend op het afhandelen van demonstraties. Voor deze oefening werden acteurs ingehuurd die zich als relschopper voordeden. Dit gaf de politie de mogelijkheid om in een realistische situatie te oefenen en te leren reageren op verschillende scenario’s.

De NAVO-top was een belangrijk evenement met de deelname van 45 staatshoofden, 45 ministers van Buitenlandse Zaken en 45 ministers van Defensie. Bovendien zouden er 6000 delegatieleden en 2000 journalisten aanwezig zijn. Om alles veilig te laten verlopen, werden 27.000 politiemensen ingezet, wat ongeveer de helft van het totale aantal Nederlandse politiemensen betrof. Deze inzet maakte het noodzakelijk om de samenwerking tussen politie, brandweer en ambulancezorg te oefenen.

Ook voor de NAVO-top was multidisciplinair oefenen van groot belang. De politie zorgde voor de beveiliging van de route van Schiphol naar Den Haag en van de panden waar mensen samenkomen. Tijdens de top zouden veel vergaderingen, persconferenties en diners gehouden worden, wat betekende dat de hulpdiensten goed op elkaar afstemmen moesten. De oefeningen in Flevoland gaven de politie de mogelijkheid om in een realistische situatie te leren reageren en samen te werken met andere partijen.

Incidenten op het water

Een ander aspect waarin multidisciplinair oefenen belangrijk is, is bij incidenten op het water. Onder initiatief van Rijkswaterstaat organiseerde Veiligheidsregio Groningen een oefening waarbij de politie, defensie, ambulancezorg, de GHOR en de brandweer meedoen. Het doel van deze oefening was om de samenwerking tussen partijen te versterken en ervoor te zorgen dat zij elkaar kennen en weten hoe ze in crisistijd met elkaar kunnen samenwerken.

Op het water verlopen processen anders dan op het land. Het jargon is anders, de samenwerkingspartners zijn anders en de procedures zijn anders. Het is daarom belangrijk om regelmatig oefeningen te houden waarin de hulpdiensten leren omgaan met deze verschillen. Tijdens de oefening in Groningen wilden de organisatoren de partners uitdagen om na te denken over het overbruggen van afstanden in het geval van incidenten op het water.

Een voorbeeld van zulke incidenten zijn de aanvaringen tussen een watertaxi en een veerboot bij Terschelling en tussen een watertaxi en een rondvaartboot in Rotterdam. Deze incidenten vonden beide plaats in 2023. Bij zulke incidenten is het van belang dat de hulpdiensten goed op elkaar zijn afgestemd, zodat de slachtoffers snel geholpen kunnen worden.

Samenwerking tussen politie en defensie

Een ander aspect van multidisciplinair oefenen is de samenwerking tussen politie en defensie. In een oefening die in Oostdorp plaatsvond, werkten de politiebewakingseenheid (BE) Oost-Nederland, 11 Luchtmobiele Brigade, Natres en het Korps Mariniers samen. Deze oefening, genaamd "Samen Sterker", was intensief en hield Oostdorp 5 dagen in zijn greep. De doelstelling was om te leren van elkaar en ervoor te zorgen dat de samenwerking in crisistijd vlekkeloos verloopt.

Een van de uitdagingen die tijdens deze oefening aan de orde kwam, was het verschil in bereidtijd (notice to move). De politie moet binnen korte tijd paraat staan, terwijl de defensie iets langer tijd nodig heeft. Deze kennis is belangrijk, omdat het voorkomt dat de politie onnodig op defensie moet wachten. Tijdens de oefening werden deze verschillen onderzocht, en het bleek dat het oefenen een essentieel onderdeel is van het versterken van de samenwerking.

De dreiging van terrorisme is nog steeds aanzienlijk, zoals aangegeven door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Daarom is het van groot belang dat de hulpdiensten blijven oefenen en samen blijven werken. De oefening "Samen Sterker" toonde aan dat multidisciplinair oefenen leidt tot snellere en doeltreffendere crisishandling.

Het oefenen als verankerd proces in de hulpdiensten

Oefenen is geen enkele maal eenmalig. Het is een proces dat regelmatig moet plaatsvinden om ervoor te zorgen dat de hulpdiensten goed voorbereid zijn op crisis- en noodsituaties. Het oefenen helpt om procedures te verbeteren, samenwerking te versterken en ervoor te zorgen dat de hulpdiensten in crisistijd effectief kunnen optreden.

Het oefenen verankert ook het begrip voor de rolverdeling en de verantwoordelijkheden van de verschillende partijen. Tijdens oefeningen worden incidentbestrijdingsplannen in de praktijk gebracht, waardoor eventuele kloof of onduidelijkheden snel duidelijk worden. Dit leidt tot een betere samenwerking en een snellere crisishandling.

Bovendien helpt het oefenen om de leidinggevenden en medewerkers van de hulpdiensten te trainen. Tijdens oefeningen wordt geoefend in het nemen van beslissingen, het coördineren van acties en het communiceren met andere partijen. Dit is van groot belang in crisistijd, waarin snel en doeltreffend reageren cruciaal is.

Conclusie

Oefenen is een essentieel onderdeel van veiligheid en samenwerking in crisissituaties. Multidisciplinair oefenen helpt om de samenwerking tussen de hulpdiensten te versterken, procedures te verbeteren en ervoor te zorgen dat de hulpdiensten in crisistijd effectief kunnen optreden. Tijdens oefeningen leren de hulpdiensten elkaar kennen, begrijpen en samen te werken. Dit leidt tot snellere en doeltreffendere crisishandling.

De oefeningen die in het kader van de NAVO-top in Den Haag, op het CBRN-centrum in Vught en bij incidenten op het water werden uitgevoerd, tonen aan dat multidisciplinair oefenen een krachtige manier is om samenwerking te versterken. Deze oefeningen geven de hulpdiensten de mogelijkheid om in een realistische situatie te leren reageren en samen te werken met andere partijen.

In tijden van onzekerheid en toenemende veiligheidsrisico’s is het van onschatbare waarde om goed voorbereid te zijn op crisis- en noodsituaties. Oefenen is niet alleen een verantwoordelijkheid, maar ook een noodzaak. Het oefenen verankert het begrip voor de rolverdeling en de verantwoordelijkheden van de verschillende partijen. Tijdens oefeningen worden incidentbestrijdingsplannen in de praktijk gebracht, waardoor eventuele kloof of onduidelijkheden snel duidelijk worden. Dit leidt tot een betere samenwerking en een snellere crisishandling.