Inleiding
De Axenroos is een krachtig communicatiemodel ontwikkeld door de Belgische sociaal-psycholoog Ferdinand Cuvelier. Het helpt om relaties en interacties tussen mensen te begrijpen en te verbeteren, door middel van dieren als symbolen voor verschillende relatiewijzen. Deze theorie is ontstaan uit Cuvelier’s boek De Stad van Axen, waarin hij het concept introduceert als een manier om communicatiepatronen te benoemen en te verbeteren.
De Axenroos bestaat uit 10 totemdieren, elk vertegenwoordigend een specifieke manier van omgaan met anderen. Deze dieren worden gebruikt om relaties te analyseren en te verbeteren, zowel in educatieve contexten als in het dagelijks leven. In dit artikel zullen we de Axenroos verder uitlichten, met een nadruk op oefeningen en toepassingen die je kunt gebruiken om je eigen communicatie- en relatiewijzen te verfijnen.
We zullen de basiskennis van de Axenroos uitleggen, de betekenis van de 10 totemdieren toelichten en praktische oefeningen beschrijven die je kunt toepassen in je dagelijks omgang met anderen.
Wat is de Axenroos?
De Axenroos is een model dat helpt om de manier waarop mensen met elkaar communiceren en relaties aangaan te begrijpen. Het model is ontwikkeld door Ferdinand Cuvelier in de jaren zeventig van de twintigste eeuw. In tegenstelling tot andere communicatiemodellen, zoals de Roos van Leary, focust de Axenroos op de eigen houding ten opzichte van een ander, in plaats van op eigen gedrag ten opzichte van het gedrag van een ander.
In de Axenroos worden relaties vertaald naar 10 totemdieren, elk met een eigen gedragspatroon. Deze dieren dienen als symbolen voor bepaalde manieren van omgaan met anderen. Ze helpen om abstracte relatiewijzen concreet te maken, waardoor het makkelijker wordt om communicatieproblemen te identificeren en te verbeteren.
De Axenroos is handelingsgericht en kan gebruikt worden in diverse contexten, zoals onderwijs, coaching, therapie en zelfreflectie. Het model is vooral effectief in educatieve instellingen, waar leerlingen leren om hun gedrag en emoties beter te begrijpen en te benoemen.
De 10 Totemdieren van de Axenroos
De Axenroos bestaat uit tien totemdieren, elk met een specifieke betekenis en functie. Deze dieren vertegenwoordigen verschillende relatiewijzen en kunnen gebruikt worden om te analyseren hoe mensen met elkaar omgaan. Hieronder volgt een overzicht van de tien dieren, met korte uitleg over hun kenmerken.
1. De Leeuw
De leeuw symboliseert het geven. Hij neemt graag de leiding, geeft informatie, doet voorstellen en geeft raad. Het gaat om het geven in de breedste zin van het woord, inclusief energie, meningen en leiding.
2. De Hond
De hond staat voor het ontvangen. Hij is subtiel en gehoorzaamt aan commando’s. Het gaat hier om het ontvangen van zowel materiële als immateriële dingen, zoals leiding, informatie, warmte of vertrouwen.
3. De Schildpad
De schildpad vertegenwoordigt het loslaten. Hij werkt in eigen tempo en kan zich terugtrekken in zijn schild. Het gaat om het loslaten van conflicten, belemmerende opvattingen, twijfels en ideeën.
4. De Uil
De uil staat symbool voor het houden. Het gaat hier om het achterhouden van informatie, het voor je houden van meningen en het geheimhouden van dingen. De uil observeert en overpeinst stil.
5. De Havik
De havik symboliseert het vechten. Hij gebruikt zijn scherpe klauwen en snavel om onrecht aan te vallen. Het gaat hier om het bestrijden van ideeën, het aanvechten van onrecht en het confronteren van anderen.
6. De Steenbok
De steenbok staat voor het weerstaan. Hij verdedigt mensen of ideeën en weigert klakkeloos akkoord te gaan. Het gaat om het verdedigen van iets en het weerstand bieden.
7. De Pauw
De pauw toont zich en is aanwezig. Hij biedt zichzelf aan en durft ook zijn minder fraaie kant te tonen. Het gaat hier om het tonen van zichzelf en het aangaan van relaties.
8. De Wasbeer
De wasbeer kruipt hogerop om alles goed te kunnen aanschouwen. Hij staat symbool voor het waarderen, respecteren en openstaan voor anderen. Het gaat hier om het kijken vanuit een hogere positie.
9. De Bever
De bever leeft in hecht familieverband en zorgt voor anderen. Hij staat symbool voor het zorgen en bemoeien met anderen. Het gaat hier om het verantwoordelijk zijn voor anderen en het uitstralen van warmte.
10. De Poes
De poes is behaagziek en wordt graag vertroeteld. Hij staat voor het vragen om verzorging, het laten pamperen en het vragen om aandacht. Het gaat hier om het ontvangen van zorg en het passief zijn.
Praktische Oefeningen op de Axenroos
Een van de krachtige kanten van de Axenroos is dat het niet alleen een theoretisch model is, maar ook praktisch toepasbaar via oefeningen. Deze oefeningen helpen leerlingen en andere gebruikers om hun relatiewijzen beter te begrijpen en te verbeteren. Hieronder volgen enkele voorbeelden van oefeningen die vaak worden gebruikt in educatieve contexten.
Oefening 1: Dieren en Relatiewijzen Koppelen
Doel: Leerlingen leren de dieren van de Axenroos koppelen aan de juiste relatiewijzen.
Uitvoering:
- De leerling krijgt een lijst met dieren en relatiewijzen.
- Het doel is om de juiste dieren aan de relatiewijzen te koppelen.
- Bijvoorbeeld: de leeuw koppelen aan "geven", de hond aan "ontvangen", enzovoort.
Bijlage:
De leerling kan gebruik maken van visuele afbeeldingen van de dieren om de oefening te ondersteunen.
Tijd: 10-15 minuten
Materiaal: Oefenblad met dieren en relatiewijzen, eventueel plaatjes
Afspraken: De leerling werkt individueel of in tweetallen.
Oefening 2: Situatievoorbeelden en Dieren
Doel: Leerlingen herkennen relatiewijzen in praktische situaties en koppelen deze aan het juiste dier.
Uitvoering:
- Een leerling leest een situatiebeschrijving.
- De leerling bepaalt welk dier het beste past bij de situatie.
- Vervolgens legt de leerling uit waarom dit dier het meest geschikt is.
Voorbeeld:
Situatie: "Je vriend vraagt je of je hem wil helpen bij het leren voor een toets. Jij zegt ja, maar je geeft geen uitleg en laat hem gewoon doorgaan met het leren zoals hij al deed."
Juiste dier: De hond (ontvangen). De hond is subtiel en volgt richtlijnen, zonder actief iets te doen. In dit geval geeft de leerling akkoord, maar doet weinig om te helpen, wat past bij het gedrag van de hond.
Tijd: 15-20 minuten
Materiaal: Situatieschets, oefenblad met dieren
Afspraken: De leerling werkt individueel of in groepen.
Oefening 3: Eigen Gedrag Analyseren
Doel: Leerlingen leren hun eigen gedrag analyseren en verbeteren.
Uitvoering:
- Een leerling schrijft een korte reflectie over een recente situatie waarin hij/zij interactie had met anderen.
- De leerling bepaalt welk dier het beste past bij zijn/haar gedrag.
- De leerling legt uit waarom hij/zij dit dier kiest en wat hij/zij ermee wil verbeteren.
Voorbeeld:
Situatie: "Tijdens de les wilde ik geen mening geven over een discussie omdat ik bang was om fout te zitten."
Juiste dier: De schildpad (loslaten). De leerling liet zijn mening achterwege en koos voor het loslaten van een meningsverschil.
Tijd: 20-25 minuten
Materiaal: Reflectieblad, oefenblad met dieren
Afspraken: De leerling werkt individueel.
Oefening 4: Groepsdiscussie over Dieren
Doel: Leerlingen leren over de dieren van de Axenroos en herkennen deze in het gedrag van anderen.
Uitvoering:
- Een groep leerlingen krijgt een dier toegewezen.
- De groep leest over de kenmerken van het dier.
- Vervolgens discussieert de groep over hoe het dier zich gedraagt en hoe dit dier zich zou gedragen in een bepaalde situatie.
Voorbeeld:
Dier: De havik
Kenmerken: Aanvallen, confronteren, bestrijden van onrecht.
Situatie: Je merkt dat je vriend een onrecht wordt aangedaan. Wat zou de havik doen?
Tijd: 20-30 minuten
Materiaal: Oefenblad met dierkenmerken, situatiebeschrijving
Afspraken: Groepen van 3-5 leerlingen werken samen.
Oefening 5: Dieren in Actie
Doel: Leerlingen leren de gedragskenmerken van de dieren in de praktijk te toepassen.
Uitvoering:
- Een leerling krijgt een dier toegewezen.
- De leerling moet gedrag vertonen dat past bij het dier.
- Een andere leerling observeert en noteert wat er gebeurt.
- Na afloop bespreken ze samen of het gedrag past bij het dier.
Voorbeeld:
Dier: De leeuw
Gedrag: Neem leiding, geef raad, doe voorstellen.
Situatie: Je moet helpen bij een groepsopdracht. Hoe gedraag je je?
Tijd: 15-20 minuten
Materiaal: Oefenblad met dierkenmerken, observatieformulier
Afspraken: De leerling werkt individueel of in tweetallen.
De Axenroos in de Praktijk
De Axenroos is niet alleen een theoretisch model, maar ook een praktisch instrument dat leerlingen en anderen kunnen gebruiken om hun communicatie en relaties te verbeteren. Hieronder volgen enkele toepassingsvelden waarin de Axenroos effectief kan worden ingezet.
In de Klas
In educatieve instellingen wordt de Axenroos vaak gebruikt om leerlingen te helpen bij het begrijpen van hun eigen gedrag en het gedrag van anderen. Door middel van oefeningen leren leerlingen hoe ze beter kunnen communiceren en hoe ze hun relaties kunnen verbeteren. De Axenroos helpt leerlingen om zichzelf en elkaar beter te begrijpen, wat leidt tot een positievere leeromgeving.
In de Coachsituatie
In coaching en mentoring wordt de Axenroos gebruikt om de relatie tussen coach en leerling te analyseren en te verbeteren. Het model helpt om duidelijkheid te creëren over de communicatiestijl van beide partijen en helpt bij het oplossen van eventuele onbegrepen situaties.
In het Dagelijks Leven
De Axenroos is ook toepasbaar in het dagelijks leven. Door het model te leren begrijpen, kun je je eigen communicatiepatronen herkennen en verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld helpen bij het oplossen van conflicten, het verbeteren van relaties en het verbeteren van je eigen zelfinzicht.
De Axenroos en Zelfreflectie
Een van de krachtige kanten van de Axenroos is dat het ook een krachtig instrument is voor zelfreflectie. Door te kijken naar de dieren en hun kenmerken, kun je je eigen gedrag onder de loep nemen en bepalen welke relatiewijzen het meest actief zijn in jouw gedrag.
Zelfreflectie op basis van de Axenroos helpt je om je eigen sterktes en zwaktes te herkennen. Het geeft je ook inzicht in hoe anderen op jou reageren en hoe je kunt verbeteren. Dit is vooral nuttig in situaties waarin je wilt verbeteren in communicatie, leadership of emotionele intelligente skills.
Voorbeeld van Zelfreflectie
Vraag: Welk dier ben jij vandaag?
Antwoord: Vandaag was ik meestal de schildpad. Ik koos ervoor om conflicten los te laten en mijn mening niet altijd te geven. Ik merkte dat ik vaak twijfelde en me terugtrok in situaties waarin ik actief had kunnen zijn.
Reflectie: Ik merkte dat dit soms leidde tot onbegrip bij anderen. Ik wil leren om meer te durven geven en minder te twijfelen. Ik wil vaker de leeuw in me laten zien, maar ook de schildpad als een positieve keuze gebruiken als het nodig is.
De Axenroos en Relaties Verbeteren
Een van de belangrijkste voordelen van de Axenroos is dat het een manier biedt om relaties te verbeteren. Door te begrijpen hoe mensen met elkaar omgaan en welke relatiewijzen actief zijn, kun je betere relaties opbouwen en onderhouden.
1. Duidelijkheid in Communicatie
De Axenroos helpt om communicatiepatronen te identificeren en te verbeteren. Door te begrijpen welke relatiewijzen actief zijn in een relatie, kun je duidelijker communiceren en minder misverstanden ontstaan.
2. Conflictoplossing
Het model helpt bij het oplossen van conflicten. Door te begrijpen welke relatiewijzen aan het werk zijn bij een conflict, kun je een oplossing bedenken die past bij de situatie. Bijvoorbeeld: als je merkt dat iemand zich als de havik gedraagt, kun je reageren als de leeuw om het conflict te omzeilen.
3. Empathie
De Axenroos helpt bij het ontwikkelen van empathie. Door te begrijpen hoe anderen zich gedragen, kun je beter omgaan met hun gedrag en beter reageren op hun behoeften.
De Axenroos en Gedragsverandering
Een van de krachtige kanten van de Axenroos is dat het een handelingsgericht model is. Het helpt niet alleen bij het begrijpen van relaties, maar ook bij het veranderen van gedrag. Door te zien welke relatiewijzen actief zijn in jouw gedrag, kun je doelen stellen om te verbeteren.
1. Doelstellingen Stellen
Je kunt doelen stellen om bepaalde relatiewijzen te versterken of te veranderen. Bijvoorbeeld: als je merkt dat je vaak de schildpad bent, kun je een doel stellen om vaker de leeuw in je te laten zien.
2. Feedback Vragen
Door feedback te vragen van anderen, kun je zien of je doelen werken en of je gedrag echt verandert. Dit helpt bij het verbeteren van je communicatie en relaties.
3. Gedragswijzigingen Toepassen
De Axenroos helpt bij het toepassen van gedragswijzigingen in de praktijk. Door te oefenen met de oefeningen, kun je je eigen gedrag veranderen en betere relaties opbouwen.
Conclusie
De Axenroos is een krachtig communicatiemodel dat helpt om relaties en interacties tussen mensen te begrijpen en te verbeteren. Het model is ontwikkeld door Ferdinand Cuvelier en bestaat uit tien totemdieren, elk met een specifieke betekenis en functie. Deze dieren dienen als symbolen voor bepaalde manieren van omgaan met anderen.
Door middel van oefeningen en praktische toepassingen kun je de Axenroos gebruiken om je eigen communicatie- en relatiewijzen te verbeteren. Het model is handelingsgericht en kan gebruikt worden in diverse contexten, zoals onderwijs, coaching, therapie en zelfreflectie.
De Axenroos helpt bij het begrijpen van je eigen gedrag en het gedrag van anderen. Het model biedt ook een manier om relaties te verbeteren, conflicten op te lossen en gedragswijzigingen te toepassen. Door te oefenen met de Axenroos, kun je betere relaties opbouwen en verbeteren in je dagelijks leven.