De oefeningen van Defensie in Den Helder en de omgeving zijn van groot belang voor de opleiding en het oorlogvoerende vermogen van de Nederlandse krijgsmacht. Deze activiteiten, zoals het trainen van amfibische operaties met maritieme gevechtshelikopters, zijn essentieel voor het behoud van een sterk en betrouwbaar militair vermogen. Tijdens de oefening ‘Guardian Defender’, die in januari 2024 heeft plaatsgevonden, werden tactische vliegbewegingen en landingen geoefend in een reeks laagvlieggebieden. Binnen dit kader vertrekken helikopters vanaf Maritiem Vliegkamp de Kooy en voeren ze scenario’s uit in gebieden als de Eder- en Ginkelse Heide, de Veluwe en Marnewaard.
Bij deze oefeningen is het niet enkel het technische aspect van het vliegen belangrijk, maar ook het functioneren in stressvolle situaties, de samenwerking binnen teams en het naleven van protocollen. Daarnaast is de communicatie met burgers en de omgeving van essentieel belang. Defensie streeft naar helderheid, transparantie en tijdige informatie om verwachtingen te managen en misverstanden te voorkomen.
In dit artikel bespreken we de oefeningen van Defensie in Den Helder in detail. We analyseren de doelen en uitdagingen van deze activiteiten, de invloed op de omgeving en de rol van communicatie en samenwerking met de gemeenschap. Daarnaast kijken we naar de bredere context van de oefenbehoeften van Defensie in het kader van nationale en internationale veiligheid.
Doelen en omvang van oefeningen in Den Helder
De oefeningen in Den Helder zijn gericht op het trainen van tactische vaardigheden die essentieel zijn bij amfibische operaties. Tijdens ‘Guardian Defender’ trainen NH90 helikopterbemanningen en ondersteunend personeel in scenario’s die dicht bij de realiteit liggen. Dit omvat vliegbewegingen op lage hoogte, landingen in verschillende omgevingen en samenwerking tussen mariniers en andere eenheden.
De NH90 helikopters vertrekken dagelijks vanaf Maritiem Vliegkamp de Kooy in Den Helder. Deze locatie fungeert als basis voor het uitvoeren van oefeningen in het oosten van het land. De vliegbewegingen vinden plaats in de laagvlieggebieden GLV2 Midden-Drenthe, GLV3 West-Drenthe, GLV4 Eder- en Ginkelse Heide en GLV7 Veluwe/Randmeren. Bovendien wordt er gevlogen in het militaire oefengebied Marnewaard, waarna de helikopters terugkeren naar Den Helder.
Deze oefeningen zijn een essentieel onderdeel van het opleidingsprogramma voor mariniers en vliegers. Ze helpen om technische vaardigheden te verfijnen, maar ook om te leren omgaan met de fysieke en mentale belasting die gepaard gaat met intensieve militaire training. Tijdens deze activiteiten wordt er gekeken naar het vermogen om onder druk te functioneren, het nemen van snelle beslissingen en het naleven van protocollen in stressvolle situaties.
Oefenactiviteiten in breder kader: de rol van Den Helder
Den Helder speelt een centrale rol in de oefeningen van Defensie. Het is niet enkel de basis voor maritieme oefeningen, maar ook een strategische locatie voor het uitvoeren van amfibische trainingen. In combinatie met de Mokbaai op Texel vormt Den Helder een cruciale plek voor het oefenen van landingen met landingsvaartuigen. Deze activiteiten zijn van groot belang om het oorlogvoerend vermogen te behouden, met name in licht van de huidige oorlogsdreigingen vanuit Rusland en de onrust in het Midden-Oosten.
De Mokbaai op Texel wordt momenteel vaak gebruikt voor oefeningen, maar volgens mariniers is deze locatie steeds lastiger bereikbaar door verzanding en ongunstige windrichtingen. Hierdoor is er behoefte aan extra oefenterreinen in de regio. In dit kader is er sprake geweest van plannen voor het Zwanenwater bij Callantsoog en het Botgat, maar deze worden inmiddels voorlopig vanaf gezien vanwege logistieke en ecologische beperkingen.
De oefeningen in Den Helder vormen daarom een belangrijk onderdeel van de bredere strategie van Defensie om het oorlogvoerend vermogen te behouden en te verbeteren. Het oefenen van amfibische operaties is essentieel om zowel technisch als tactisch op de hoogte te blijven, en om ervoor te zorgen dat de Nederlandse krijgsmacht in staat is om haar grondwettelijke taken te vervullen.
Impact van oefeningen op omgeving en burgers
De oefeningen van Defensie hebben zowel positieve als negatieve effecten op de omgeving en burgers. Aan de ene kant zijn deze activiteiten van essentieel belang voor het behoud van de oorlogvoerende mogelijkheden van de Nederlandse krijgsmacht. Aan de andere kant kan het vliegen van helikopters en andere militaire activiteiten leiden tot overlast voor burgers in de vorm van geluidshinder, verkeersdrukte en andere invloeden.
Om deze impact te beperken en burgers goed te informeren, streeft Defensie naar helderheid en transparantie in haar communicatie. De oefeningen worden vooraf gemeld via regionale media en socialemediakanalen. Daarnaast worden relevante publicaties geplaatst in de Staatscourant, waar burgers informatie kunnen vinden over de tijden en locaties van vliegbewegingen.
De geluidshinder die voortkomt uit vliegbewegingen is een van de meest voorkomende klachten. Helikopters die op lage hoogte vliegen, zoals tijdens de oefening ‘Guardian Defender’, genereren veel geluid, wat invloed kan hebben op de woonomgeving en de concentratie van burgers. Defensie probeert deze impact te beperken door vliegbewegingen zo ver mogelijk te plannen op momenten dat de impact het minst groot is, bijvoorbeeld op tijden dat de meeste burgers niet in hun huizen zijn.
Buiten geluidshinder kan de aanwezigheid van militaire activiteiten ook leiden tot verkeersdrukte in de omgeving. Vooral in tijden dat er intensieve oefeningen zijn, zoals de ‘Guardian Defender’ oefening in januari 2024, kan het verkeer van en naar oefenterreinen de lokale infrastructuur extra belasten. Dit geldt vooral voor regio's waar de infrastructuur beperkt is en waar het verkeer al van nature druk is.
De communicatie met burgers en lokale gemeenschappen is daarom van groot belang. Defensie probeert door heldere en tijdige informatie te geven, te zorgen dat burgers zich goed kunnen voorbereiden op eventuele hinder en vragen kunnen stellen. Daarnaast wordt er gewerkt aan het vergroten van het bewustzijn onder medewerkers van Defensie voor de omgevingsinvloeden van hun activiteiten, zodat er meer ruimte is voor een duurzame aanpak.
De rol van samenwerking en ruimtelijke planning
De oefeningen van Defensie zijn niet alleen afhankelijk van de interne capaciteiten van het ministerie, maar ook van samenwerking met andere partijen. Hierbij speelt ruimtelijke planning een cruciale rol. In het kader van de Nota Reikwijdte en Detailniveau wordt per provincie bekeken welke extra oefenlocaties en infrastructuur benodigd zijn. Deze notitie is een belangrijk instrument om de ruimtelijke behoeften van Defensie te benoemen en te onderbouwen.
In Noord-Brabant, Twente en Gelderland zijn bijvoorbeeld specifieke ruimtebehoeften van Defensie uitgewerkt in relatie tot andere ruimtelijke opgaven. Deze afstemming is nodig om ervoor te zorgen dat de activiteiten van Defensie in het brede kader van nationale en regionale ruimtelijke doelen passen. De kabinet wil via het programma NOVEX ruimtelijke arrangementen afsluiten met de betreffende provincies, waarin relevante afspraken op het terrein van Defensie worden opgenomen.
De uitbreiding van het ruimtebeslag dat Defensie in Nederland legt, kent echter geen gegarandeerde uitkomst. De realisatie van deze ambities hangt af van verschillende factoren, zoals de beschikbaarheid van stikstofruimte, netcongestie en financiële kaders. Defensielocaties zijn vaak gelegen in of nabij stikstofgevoelige natuur, waardoor het onzeker is of activiteiten die extra stikstofdepositie veroorzaken, een natuurvergunning kunnen krijgen.
In dit kader is Den Helder een sleutellocatie voor het uitvoeren van oefeningen. De beschikbaarheid van voldoende oefenterreinen en het kunnen uitvoeren van activiteiten op schaal zijn essentieel voor het oorlogvoerend vermogen. Daarom wordt er gewerkt aan het uitbreiden van de oefenactiviteiten in de regio en aan het zoeken naar nieuwe locaties die geschikt zijn voor amfibische oefeningen.
De uitdagingen van moderne oorlogvoering en oefenen op schaal
De recente focus op hoofdtaak 1 van Defensie, namelijk het oefenen van oorlogvoerend vermogen, vraagt om het trainen met steeds grotere eenheden en in geïntegreerd optreden. Dit betreft schaalniveaus 4 (compagnie) en 5 (bataljon) en hoger. Deze groepsgrootte maakt het niet altijd realistisch om binnen Nederland veelvuldig op schaalniveaus hoger dan niveau 5 te oefenen.
Om aan de grondwettelijke taken te kunnen voldoen, is de Nederlandse krijgsmacht daarom sterk afhankelijk van samenwerking met haar bondgenoten. De Nederlandse krijgsmacht opereert voor een groot deel in het buitenland. Vliegers worden bijvoorbeeld vrijwel volledig in de VS opgeleid, de landmacht werkt nauw samen met NAVO-bondgenoten in Duitsland en is actief in de Baltische staten, en de marine is vrijwel wereldwijd actief.
Hoewel de Nederlandse krijgsmacht al uitgebreid oefent in het buitenland, zijn er nog steeds behoeften voor het uitvoeren van oefeningen in eigen regio. Dit geldt vooral voor het trainen van amfibische operaties en het functioneren in stressvolle omgevingen. Den Helder speelt hierin een cruciale rol, aangezien het niet enkel een basis voor maritieme oefeningen is, maar ook een strategische locatie voor het uitvoeren van acties op land.
Conclusie
De oefeningen van Defensie in Den Helder zijn een essentieel onderdeel van het opleidingsprogramma voor mariniers en vliegers. Tijdens oefeningen zoals ‘Guardian Defender’ worden tactische vaardigheden geoefend die essentieel zijn bij amfibische operaties. Deze activiteiten helpen niet enkel om technische vaardigheden te verfijnen, maar ook om te leren omgaan met fysieke en mentale belasting in stressvolle situaties.
De impact van deze oefeningen op de omgeving en burgers is niet onbelangrijk. Defensie streeft naar helderheid, transparantie en tijdige informatie om verwachtingen te managen en misverstanden te voorkomen. De communicatie met burgers en lokale gemeenschappen is daarom van groot belang, en wordt ondersteund door vooraf melding van oefeningen via regionale media en socialemediakanalen.
De uitdagingen van moderne oorlogvoering en de behoefte aan het oefenen op schaal maken het noodzakelijk om samenwerking met bondgenoten en het zoeken naar nieuwe oefenterreinen in eigen regio. Den Helder is hierin een sleutellocatie, aangezien het zowel een basis is voor maritieme oefeningen als een strategische plek voor het uitvoeren van amfibische acties.