Het vermogen om teksten niet alleen vloeiend te lezen, maar ook goed te begrijpen, is een essentiële vaardigheid die zich vanaf vroeg in de schoolloopbaan ontwikkelt. Denkend lezen, ook wel begrijpend lezen genoemd, speelt een cruciale rol in het leren van andere vakken, de toegang tot kennis en het opbouwen van een bredere woordenschat. Het is niet genoeg om de letters en woorden te herkennen; het is even belangrijk om de inhoud van een tekst te begrijpen en te kunnen verwerken. Voor kinderen in groep 8 is dit vaardigheid in het bijzonder belangrijk, omdat ze op dat moment voorbereidingen maken voor de doorstroom naar het voortgezet onderwijs. In dit artikel leggen we uit wat denkend lezen inhoudt, waarom het belangrijk is en welke strategieën en oefeningen effectief zijn om het tekstbegrip te verbeteren. Daarnaast bespreken we hoe ouders en leerkrachten kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van deze essentiële leesvaardigheid.
Wat is denkend lezen?
Denkend lezen, of begrijpend lezen, gaat niet alleen om het herkennen van letters en woorden, maar om het begrijpen van wat er in een tekst staat. Het betreft het vermogen om een tekst niet alleen technisch te lezen, maar ook te interpreteren, te analyseren en te verwerken. Kinderen die goed begrijpend lezen, kunnen niet alleen de betekenis van een tekst vaststellen, maar ook vragen stellen, voorspellen en verbanden leggen. Deze vaardigheid is essentieel voor het leren van andere vakken, zoals rekenen, natuurkunde en geschiedenis, waarin verhaalsommen en samenvattingen vaak voor vragen worden gebruikt.
Het ontwikkelen van begrijpend lezen begint al in de vroegste leesjaren, zoals in groep 1 en 2, waarbij kinderen leren om met de basisprincipes van lezen om te gaan. In groep 3 en 4 komt het technisch lezen centraal te staan, waarbij het focuspunt op het ontsleutelen van woorden ligt. Pas in groep 5 en verder wordt er meer aandacht besteed aan het begrijpen van de inhoud van teksten. In groep 8 is het dan essentieel dat kinderen deze vaardigheid goed onder de knie hebben, omdat ze op dat moment voor toetsen zoals de Cito-toets staan en bereid moeten zijn om teksten in het voortgezet onderwijs te verwerken.
Waarom is denkend lezen belangrijk?
Begrijpend lezen is belangrijk omdat het niet alleen het lezen zelf ondersteunt, maar ook het algemene leren. Kinderen die goed begrijpend lezen, kunnen beter volgen wat er in lesmateriaal staat, verhaalsommen oplossen, instructies begrijpen en beter communiceren. Deze vaardigheid is ook essentieel voor de toegang tot kennis en informatie, omdat het begrijpen van teksten het basisinstrument is om leren te leren.
Een kind dat technisch vloeiend leest, maar niet begrijpt wat het leest, maakt het proces van lezen vooral frustrerend. Het leert dan niets van de tekst en zit vaak met een gebrek aan motivering. Daarnaast is het belangrijk om in te zien dat begrijpend lezen geen statische vaardigheid is, maar een vaardigheid die zich blijft ontwikkelen. Hoewel het in groep 3 nog niet centraal staat, is het in groep 8 een kernvaardigheid die actief moet worden verder uitgebouwd.
De 4 V’s als strategie voor denkend lezen
Een bewezen strategie om denkend lezen te oefenen, is het gebruik van de zogenaamde 4 V’s: Voorkennis gebruiken, Visualiseren, Vragen stellen en Voorspellen. Deze strategieën helpen kinderen om actief met een tekst om te gaan en zo het tekstbegrip te versterken.
1. Voorkennis gebruiken
Het gebruiken van voorkennis betekent dat een kind eerst denkt over wat het al weet over het onderwerp van de tekst. Voorkennis helpt het kind om beter te begrijpen wat er in de tekst staat, omdat het kennis en ervaringen kan gebruiken om de betekenis van de tekst te verduidelijken. Bijvoorbeeld: als een kind al weet dat een beeldhouwer met materialen zoals hout en steen werkt, dan helpt dat bij het begrijpen van een tekst over een beeldhouwer.
2. Visualiseren
Visualiseren betekent dat het kind zich beelden vormt van wat in de tekst staat. Dit helpt om het verhaal of de informatie in de tekst visueel te begrijpen. Visualiseren kan bijvoorbeeld helpen bij het begrijpen van een beschrijving van een locatie of een gebeurtenis. Door zich een beeld te vormen van de inhoud, wordt het makkelijker om de tekst te onthouden en te begrijpen.
3. Vragen stellen
Het stellen van vragen tijdens of na het lezen van een tekst helpt het kind om dieper te kijken naar de inhoud. Deze vragen kunnen gaan over het ‘waarom’ en ‘hoe’ van een gebeurtenis, of over de rol van personages in een verhaal. Door vragen te stellen, stimuleert een kind zijn eigen denkproces en leert het omgaan met complexe informatie.
4. Voorspellen
Voorspellen betekent dat het kind probeert te voorspellen wat er in het verhaal gaat gebeuren op basis van wat er al is verteld. Dit helpt om het leesproces interactief te maken en het kind actief te betrekken bij de inhoud van de tekst. Voorspellen stimuleert ook de leesmotivatie, omdat het kind dan betrokken blijft bij wat er gaat gebeuren.
De 4 V’s zijn niet alleen handig voor kinderen, maar ook voor ouders en leerkrachten, die deze strategieën kunnen gebruiken om denkend lezen te stimuleren en te ondersteunen.
Oefeningen om denkend lezen te versterken
Om het tekstbegrip van kinderen te verbeteren, zijn er verschillende oefeningen en activiteiten die effectief zijn. Deze oefeningen moeten afgestemd zijn op het leesniveau van het kind en moeten regelmatig worden uitgevoerd om een blijvend effect te hebben. Hieronder volgen enkele bewezen oefeningen om denkend lezen te versterken.
1. Herhaald lezen van teksten
Een effectieve strategie is het herhaald lezen van teksten. Bij herhaald lezen leert een kind een tekst steeds vloeiender en begrijpt het de inhoud beter. Kinderen met leesproblemen profiteren in het bijzonder van deze strategie, omdat het hun technisch lezen en tekstbegrip versterkt. De regelmaat en herhaling zorgen ervoor dat het kind de tekst steeds beter begrijpt en de inhoud steeds beter kan verwerken.
2. Samenvattingen maken
Het maken van samenvattingen is een handige oefening om het tekstbegrip te versterken. Na het lezen van een tekst vraagt een ouder of leerkracht het kind om een korte samenvatting te geven van de inhoud. Dit stimuleert het kind om de belangrijkste punten uit de tekst te halen en te verwoorden. Door dit te doen, ontwikkelt het kind ook het vermogen om informatie te verwerken en te onthouden.
3. Vraagteksten maken
Een andere oefening is het maken van vraagteksten. Na het lezen van een tekst vraagt een ouder of leerkracht het kind om vragen te formuleren over de inhoud. Deze vragen kunnen bijvoorbeeld gaan over de hoofdrolspeler, het doel van een actie of de reden waarom iets gebeurt. Door vragen te stellen, stimuleert het kind zijn eigen denkproces en leert het omgaan met complexe informatie.
4. Teksten in context plaatsen
Het plaatsen van teksten in context helpt om het begrijpend lezen te versterken. Bijvoorbeeld: als een kind een tekst leest over een beeldhouwer, kan het leren meer over de context waarin die beeldhouwer werkt, zoals de geschiedenis van beeldhouwkunst of de materialen die gebruikt worden. Door het verbinden van de tekst met bekende informatie of ervaringen, begrijpt het kind de inhoud beter.
Het belang van multimodale aanpak
Het ontwikkelen van denkend lezen is niet alleen afhankelijk van leesoefeningen, maar ook van een multimodale aanpak. Dit betekent dat het schriftelijke aspect van lezen ondersteund wordt door auditieve en motorische activiteiten. Bijvoorbeeld:
- Auditief ondersteuning: luisteren naar leesopdrachten of het hardop voorlezen van teksten.
- Motorisch ondersteuning: schrijven van woorden en zinnen, typen of het spelen van woordspellen.
- Visueel ondersteuning: het gebruik van illustraties of afbeeldingen bij teksten.
Deze aanpak helpt bij het versterken van het tekstbegrip en maakt het lezen voor kinderen met leesproblemen toegankelijker. Uit onderzoek is gebleken dat een multimodale aanpak het meest effectief is voor kinderen die extra ondersteuning nodig hebben bij het leren lezen en begrijpen.
Ondersteuning van ouders en leerkrachten
Ouders en leerkrachten spelen een belangrijke rol bij het ontwikkelen van denkend lezen. Zij kunnen actief bijdragen aan de oefeningen die nodig zijn om het tekstbegrip van kinderen te verbeteren. Hieronder volgen enkele manieren waarop ouders en leerkrachten kunnen helpen.
1. Kiezen van passende teksten
Een essentieel aspect is het kiezen van teksten die passen bij het leesniveau van het kind. De teksten mogen niet te eenvoudig zijn, maar ook niet te moeilijk, zodat het kind blijft motiveren en het tekstbegrip kan verbeteren. Ouders kunnen samen met de leerkracht overleggen over welke teksten geschikt zijn voor hun kind.
2. Actief betrokken raken bij het lezen
Ouders kunnen zich actief betrokken raken bij het lezen van hun kind. Bijvoorbeeld:
- Samen lezen: ouders en kinderen lezen samen een tekst en bespreken de inhoud.
- Vragen stellen: ouders stellen vragen over de inhoud van de tekst om het denkproces van het kind te stimuleren.
- Feedback geven: ouders geven feedback op de manier waarop het kind leest en begrijpt.
3. Oefenmaterialen gebruiken
Er zijn veel oefenmaterialen beschikbaar voor denkend lezen, zoals oefenbladen en oefenboeken. Deze materialen zijn ontworpen om het tekstbegrip van kinderen te versterken en te helpen bij de voorbereiding op toetsen zoals de Cito-toets. Ouders kunnen deze oefenmaterialen thuis gebruiken om extra oefening te bieden.
4. Een positieve sfeer creëren
Het ontwikkelen van denkend lezen kan beter verlopen in een positieve en ondersteunende sfeer. Ouders en leerkrachten kunnen dit creëren door:
- Steun te geven: het kind ondersteunen bij het lezen en het tekstbegrip.
- Motivatie te stimuleren: het kind aanmoedigen om verder te lezen en te oefenen.
- Een veilige omgeving te bieden: het kind zich veilig voelen bij het lezen en het stellen van vragen.
Conclusie
Denkend lezen is een essentiële vaardigheid die zich ontwikkelt vanaf de vroegste leesjaren en zich verder uitbouwt tot groep 8 en verder. Het is niet alleen belangrijk om teksten vloeiend te kunnen lezen, maar ook om de inhoud goed te begrijpen en te verwerken. Door het gebruik van strategieën zoals de 4 V’s en oefeningen zoals herhaald lezen en het maken van samenvattingen, kunnen kinderen hun tekstbegrip verbeteren. Een multimodale aanpak, waarbij schrift, klank en beweging samenkomen, versterkt deze vaardigheid nog verder. Ouders en leerkrachten spelen een belangrijke rol bij het ondersteunen van deze ontwikkeling. Door passende teksten te kiezen, actief betrokken te raken bij het lezen en oefenmaterialen te gebruiken, kunnen kinderen succesvol leren lezen en begrijpen.