In een steeds digitale maatschappij is het versterken van digitale vaardigheden essentieel voor het functioneren in het dagelijks leven. Van het gebruik van digitale apparatuur en het omgaan met de digitale overheid tot het communiceren via e-mail en apps – digitale vaardigheden vormen de basis van zelfredzaamheid en toegang tot essentiële diensten. In dit artikel worden verschillende oefenmethoden, programma’s en ondersteunende tools beschreven die mensen van verschillende achtergronden en niveaus kunnen gebruiken om hun digitale vaardigheden te verbeteren. Het artikel is opgebouwd rondom de vijf domeinen van digitale vaardigheden, die door CINOP zijn vastgesteld, en geeft concrete voorbeelden van hoe deze vaardigheden in de praktijk kunnen worden versterkt.
Inleiding
Digitale vaardigheden gaan niet alleen over het beheersen van technologie, zoals het bedienen van een computer of het installeren van apps. Het omvat ook mediawijsheid, privacybewustzijn en de vermogens om digitale diensten te begrijpen en veilig te gebruiken. In de context van inburgering, bijvoorbeeld, spelen digitale vaardigheden een centrale rol in het kunnen functioneren in een Nederlandse context, waarbij digitale communicatie, overheidsdiensten en online administratie steeds vaker van toepassing zijn. De beschikbare oefenprogramma’s, cursussen en hulporganisaties bieden diverse toegankelijke en gerichte methoden om deze vaardigheden te versterken.
Domein 1: Gebruik van ICT-systemen
Het eerste domein binnen digitale vaardigheden betreft het gebruik van ICT-systemen. Dit betreft het werken met computers, smartphones, printers en andere digitale apparatuur. Deze vaardigheden zijn essentieel voor het uitvoeren van eenvoudige taken zoals het opstarten van een computer, het navigeren in een besturingssysteem, het gebruik van toepassingen (apps) en het afdrukken van documenten.
Oefenen met ICT-systemen
Voor mensen die op dit niveau willen oefenen, zijn er verschillende gratis en betaalde oefenprogramma’s beschikbaar. Zo biedt Klik & Tik een reeks oefenmodules die gericht zijn op het begrijpen van computers en digitale apparaten. Deze modules zijn in het NT2-gebruik ontwikkeld en kunnen in verschillende talen, zoals Arabisch, Tigrinya en Engels, worden gevolgd. De modules zijn ook beschikbaar via bibliotheken, die vaak cursussen aanbieden met begeleiding door vrijwilligers of professionals.
Online cursussen en toegankelijkheid
Bibliotheken en andere maatschappelijke organisaties bieden vaak laagdrempelige cursussen aan, waarbij het gebruik van ICT-systemen centraal staat. Deze cursussen zijn vaak geschikt voor beginners en geven stap-voor-stap uitleg over het gebruik van computers en mobiele apparaten. Voor organisaties is het mogelijk om een licentie te kopen, waardoor ze extra functionaliteiten kunnen bieden aan deelnemers, zoals het bijhouden van vorderingen en het aanpassen van de cursusinhoud aan individuele behoeften.
Domein 2: Beveiliging, privacy en gezondheid
Het tweede domein richt zich op beveiliging, privacy en gezondheid in het gebruik van ICT. Dit betreft het volgen van regels voor veilig en gezond werken met digitale apparaten, zoals het gebruik van sterke wachtwoorden, het begrijpen van privacyinstellingen en het vermijden van cyberrisico’s.
Veiligheidsmodules
Programma’s zoals Leersnack Veilig mobiel en Haal meer uit je mobiel bevatten modules over veilig internetbankieren, het herkennen van phishing-pogingen en het aanmaken van sterke wachtwoorden. Deze modules zijn vaak ingebouwd in bredere oefenprogramma, en zijn bedoeld om mensen bewust te maken van de risico’s die bij het gebruik van digitale diensten horen.
Praktijkgerichte tips
Daarnaast zijn er ook online hulplijnen en hulpdiensten, zoals Digisteun.nl, waar mensen telefonisch of live digitale hulp kunnen krijgen. Deze diensten zijn van belang voor mensen die moeite hebben met het begrijpen van beveiligingsconcepten of die vragen hebben over hoe ze hun persoonlijke informatie beter kunnen beschermen.
Domein 3: Informatie zoeken
Het derde domein is gericht op het zoeken, vinden en selecteren van informatie via digitale middelen. Dit betreft het gebruik van zoekmachines, het lezen en interpreteren van online informatie en het kiezen van betrouwbare bronnen.
Zoekmodule in oefenprogramma’s
Veel cursussen en oefenprogramma’s bevatten modules over het zoeken van informatie. Deze modules leren deelnemers hoe ze efficiënt zoekwoorden kunnen kiezen, hoe ze resultaten kunnen filteren en hoe ze de betrouwbaarheid van bronnen kunnen beoordelen. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in programma’s zoals Klik & Tik en DigiSterker, waarin de nadruk ligt op het begrijpen van digitale documenten en het zoeken van informatie via de digitale overheid.
Inburgeraars en digitale literatuur
Voor inburgeraars is het begrijpen van digitale literatuur van groot belang, omdat veel overheidsdocumenten en formulieren online zijn. Voor deze doelgroep zijn cursussen ontwikkeld die zowel taalvaardigheden als digitale vaardigheden combineren. Deze cursussen helpen bij het begrijpen van tekstuele en visuele informatie in digitale contexten.
Domein 4: Informatie verwerken
Het verwerken van informatie betreft het omzetten van gegevens in teksten, schema’s, tabellen of afbeeldingen, en het invullen van digitale formulieren. Deze vaardigheden zijn belangrijk voor het functioneren in digitale leeromgevingen, het werken met digitale documenten en het communiceren via digitale middelen.
Oefenen met documenten en tabellen
Programma’s zoals Word en Excel worden vaak gebruikt in cursussen om deze vaardigheden te oefenen. Daarnaast zijn er ook specifieke oefenprogramma’s, zoals DigiKwis.nl, waarin deelnemers in een veilige omgeving oefenen met het werken met digitale documenten, zoals het maken van een lijst, het invullen van formulieren en het aanmaken van een kalender.
Nederlands in combinatie met digitale vaardigheden
Voor inburgeraars en NT2-leerders zijn cursussen beschikbaar die het verwerken van informatie combineren met het leren van het Nederlands. Deze cursussen bevatten vaak digitale componenten en helpen bij het begrijpen van digitale communicatie.
Domein 5: Digitaal communiceren
Het vijfde domein richt zich op het communiceren met personen of instanties via digitale middelen. Dit betreft het schrijven van e-mails, het gebruik van apps en het communiceren via elektronische leeromgevingen.
E-mail en digitale communicatie
Veel cursussen leren deelnemers hoe ze e-mail correct kunnen opstellen, hoe ze contact kunnen leggen met instanties via e-mail of via digitale diensten en hoe ze digitale communicatie veilig kunnen omgaan. Programma’s zoals Leersnack Appwijzer en Haal meer uit je mobiel bevatten modules over het gebruik van e-mail, het maken van afspraken via digitale platforms en het gebruik van apps zoals WhatsApp.
Digitale leeromgevingen
Het gebruik van digitale leeromgevingen is ook een essentiële vaardigheid binnen dit domein. Voor inburgeraars is het belangrijk dat ze kunnen communiceren via digitale leerplatforms, zoals elektronische cursussen of virtuele klassen. Voor deze doelgroep zijn er cursussen beschikbaar die hen leren hoe ze digitale leeromgevingen kunnen gebruiken en hoe ze contact kunnen leggen met leerkrachten en medeleerlingen.
Ondersteuning en toegang tot oefenmateriaal
Naast oefenprogramma’s en cursussen is er ook een breed aanbod van ondersteunende organisaties en hulpdiensten die mensen helpen bij het verbeteren van hun digitale vaardigheden.
Hulpdiensten en telefonische ondersteuning
Organisaties zoals Stichting Digisteun en Digisterker bieden telefonische hulp en digitale begeleiding aan. Deze diensten zijn vaak beschikbaar in meerdere talen en kunnen specifiek gericht zijn op bepaalde doelgroepen, zoals inburgeraars of ouderen.
Bibliotheken en maatschappelijke organisaties
Bibliotheken spelen een centrale rol in het aanbieden van digitale vaardigheden. Ze bieden niet alleen cursussen aan, maar beschikken ook over licenties voor oefenprogramma’s zoals Klik & Tik en DigiSterker. Deze programma’s zijn vaak toegankelijk voor bezoekers van de bibliotheek en kunnen ook via online platforms worden gevolgd.
Samenwerkingsverbanden
Sommige programma’s zijn ontwikkeld in samenwerking met meerdere partijen, zoals DigiKlik, dat is ontwikkeld door ITTA en Oefenen.nl in samenwerking met VluchtelingenWerk. Deze samenwerkingen zorgen voor een breed aanbod van oefenmateriaal en cursussen die gericht zijn op specifieke doelgroepen.
Toekomstige ontwikkelingen en uitbreidingen
In november 2024 worden drie nieuwe hoofdstukken toegevoegd aan het Klik & Tik-programma. Deze hoofdstukken richten zich op het gebruik van een mobiel apparaat, het reizen met digitale middelen en het e-mailen. Deze uitbreidingen zorgen voor een nog bredere dekking van digitale vaardigheden en maken het programma geschikt voor een groter publiek.
Daarnaast zijn er plannen voor uitbreidingen in andere domeinen, zoals mediawijsheid en digitale interactie in maatschappelijke contexten. Deze ontwikkelingen zullen het aanbod van digitale vaardigheden verder professionaliseren en toegankelijker maken voor mensen met verschillende achtergronden en behoeften.
Conclusie
Digitale vaardigheden zijn essentieel voor het functioneren in de moderne maatschappij. Door het gebruik van ICT-systemen, veiligheidsmaatregelen, informatiezoektechnieken, informatieverwerking en digitale communicatie is het mogelijk om zowel persoonlijk als professioneel zelfredzaam te worden. De beschikbare oefenprogramma’s, cursussen en hulpdiensten bieden een breed aanbod van tools en ondersteuning die mensen op verschillende niveaus kunnen gebruiken om hun digitale vaardigheden te verbeteren. Of je nu begint met het bedienen van een computer, het leren van veiligheidsmaatregelen of het communiceren via digitale middelen – er zijn tal van mogelijkheden om deze vaardigheden in de praktijk te versterken.