In het kader van verbetering van de oorlogstechnieken en tactische vaardigheden van het Nederlandse leger, is het bouwen van leefbare oefendorpen van groot belang. Deze oefendorpen zijn speciaal ontworpen om militairen in te prenten in stadsgevechten, een realistische en uitdagende training die essentieel is geworden na de lessen uit oorlogen zoals die in Oekraïne. Momenteel wordt slechts 10% van de militaire training in verstedelijkt gebied uitgevoerd, terwijl dit doelwit is verhoogd naar 50%. Dit artikel biedt een gedetailleerde blik op de rol en structuur van oefendorpen, met een focus op de bestaande locaties zoals oefendorp Marnehuizen en de toekomstplannen van het leger om een tweede oefendorp te realiseren.
Het belang van oefenen in verstedelijkt gebied
Oefenen in verstedelijkt gebied betekent dat militairen hun training in complexe stadsomgevingen uitvoeren. Deze omgevingen omvatten woningen, flatgebouwen, bedrijven en ondergrondse infrastructuur, zoals tunnels en rioolstelsels. In deze setting leren militairen tactisch om te gaan met onzichtbare bedreigingen, hinderlagen en hinderlijke omstandigheden, zoals slecht zicht door rook of hinderlijke straatopstellingen.
In oefendorpen wordt gebruik gemaakt van geavanceerde technologieën zoals lasersystemen, drones en schietoefeningen met scherpe munitie. Deze technieken simuleren realistische oorlogssituaties en helpen soldaten om zich goed voor te bereiden op de rauwe realiteit van stadsgevechten. Volgens Defensie is het cruciaal dat militairen vaker oefenen in dergelijke omgevingen, aangezien de meeste gevechten tegenwoordig in stedelijke gebieden plaatsvinden.
Oefendorp Marnehuizen: het grootste oefendorp in Europa
Oefendorp Marnehuizen, gelegen in het Lauwersmeergebied, is momenteel het grootste en meest uitgebreide oefendorp in Europa. Het oefendorp maakt deel uit van het oefenterrein Marnewaard, een gebied van 1600 hectare dat sinds de jaren zestig droog is gekomen en nu bestaat uit zandplaten, land, water en ruimte voor luchtverkeer. Marnehuizen is een uniek complex van meer dan 120 objecten, inclusief huizen, een industrieterrein, winkels, een treinstation, een gemeentehuis en een ondergronds rioolstelsel.
Het oefendorp is ontworpen om levensechte stadsgevechten te simuleren. Militairen gebruiken een laser-oefensysteem dat gevoelige sensoren en bewegingsdetectors combineert, waardoor ze in staat zijn om tactische situaties te herhalen en zich te verbeteren in gevechtssituaties. Daarnaast zijn er simulaties waarbij soldaten een “kill of wounded”-scenario doorlopen, waarin ze leren om te gaan met dodelijke of wondende situaties.
Oefendorp Marnehuizen is niet alleen bedoeld voor het reguliere leger, maar ook voor de Mobiele Eenheid (ME), politie, brandweer en internationale troepen. Het oefendorp is een unieke en essentiële faciliteit voor het trainen van tactische vaardigheden in stedelijke omgevingen.
Toekomstplannen: een tweede oefendorp in Nederland
Hoewel oefendorp Marnehuizen een essentieel onderdeel is van het Nederlandse oefenprogramma, is het plan om de trainingen in verstedelijkt gebied te verdubbelen naar 50% nog niet volledig gerealiseerd. Daarom is er behoefte aan een tweede oefendorp, wat in de planningsfase is.
Kandidaat-locaties voor het nieuwe oefendorp
Defensie heeft meerdere locaties in overweging genomen voor de bouw van het tweede oefendorp. De meest geschikte kandidaten zijn:
- Oefenterrein Weerterheide, gemeente Weert, Limburg
- Nassau Dietz Kazerne, gemeente Cranendonck, Noord-Brabant
- Oefenterrein Marnewaard, gemeente Het Hogeland, Groningen
- Oefenterrein Leusderheide, gemeenten Leusden, Soest en Amersfoort, Utrecht
- Oefenterrein De Haar, gemeente Midden-Drenthe, Drenthe
De locatie van het nieuwe oefendorp moet voldoen aan een aantal voorwaarden, waaronder de beschikbaarheid van voldoende ruimte (minstens 1 vierkante kilometer), toegankelijkheid vanuit verschillende richtingen, en de mogelijkheid om moderne oefentechnieken zoals drones, scherpe munitie en luchtverkeer te integreren.
De oefenterrein Weerterheide in Limburg is momenteel de meest geschikte kandidaat. Het terrein is reeds in gebruik als militair oefenterrein en bevindt zich in de buurt van een kazerne van Defensie. Bovendien is er genoeg ruimte voor een oefendorp en kan het gebied vanuit verschillende richtingen worden benaderd. Ook is de locatie in het zuiden van het land een voordeel voor het verspreiden van oefenactiviteiten over Nederland.
De kritiek en de uitdagingen
De plannen voor het nieuwe oefendorp stuiten op enige tegenstand van lokale bewoners en gemeenten. In Cranendonck ligt het voorgestelde oefendorp pal naast een asielzoekerscentrum, wat ethische bezwaren oproept. Op andere locaties zijn er typische bezwaren zoals geluidsoverlast, stank en afname van de woningwaarde.
Om deze bezwaren te verzachten, overweegt Defensie het opstellen van regelingen voor schadevergoedingen, indien nodig. Bovendien wordt er gekeken naar het minimaliseren van de impact op het omgevingsleven en de leefbaarheid van de regio.
Het concept van een oefendorp
Een oefendorp is een gecontroleerde simulatie van een stadsomgeving die speciaal ontworpen is voor militaire training. Het doel is om militairen de mogelijkheid te geven om tactisch en operationeel te oefenen in situaties die realistisch zijn en gelijk lopen aan echte oorlogssituaties. Oefendorpen bevinden zich op afgelegen locaties en zijn meestal onbewoond, met uitzondering van de militairen en technische medewerkers die er werken.
Het oefenprogramma
Het oefenprogramma in oefendorpen is intensief en varieert per groep en doel. Militairen oefenen in groepen en met partners, en de trainingen worden vaak doorgevoerd op basis van scenario’s. Deze scenario’s variëren van defensieve situaties tot geavanceerde offensieve operaties, waarin militairen leren om te gaan met meerdere variabelen tegelijk.
Tijdens de trainingen wordt gebruik gemaakt van zowel technische middelen (zoals drones, helikopters en scherpe munitie) als menselijke simulaties (zoals de "kill or wounded"-situaties). Dit zorgt voor een realistische en intensieve training die de militairen goed voorbereidt op de complexiteit van moderne oorlogvoering.
De rol van technologie
Technologie speelt een centrale rol in de trainingen in oefendorpen. Het gebruik van lasersystemen, drones en scherpe munitie helpt bij het creëren van levensechte situaties. Bovendien worden er simulaties gebruikt die het gedrag van vijandelijke troepen en burgerbevolking naasten lopen, waardoor militairen leren om te gaan met onzichtbare bedreigingen en hinderlagen.
Veiligheid en toegang
De meeste oefendorpen zijn voor het publiek verboden. Dit is vanwege de risico’s die verbonden zijn aan militaire oefeningen, zoals scherpe munitie, rookbommen en luchtverkeer. Toegang wordt alleen toegestaan tijdens rustige perioden en onder strikte voorwaarden.
Oefendorp Marnehuizen is bijvoorbeeld volledig verboden terrein voor recreanten. Tijdens oefeningen kan het terrein tijdelijk afgesloten worden voor publiek, afhankelijk van de aard van de oefeningen. In de nabijheid van het oefendorp, zoals de Marnewaard, zijn er wel routes voor recreatie op aangegeven, mits er geen militaire oefeningen plaatsvinden.
De schietbaan aan de noordzijde van de Marnewaard is een aparte veiligheidszone waar niemand mag komen tijdens schietoefeningen. Er worden rode vlaggen of lampen gebruikt om de veiligheidszone aan te duiden.
Samenwerking met hulpdiensten
Oefendorpen worden niet alleen gebruikt voor reguliere oefeningen van het leger, maar ook voor trainingen van hulpdiensten zoals de brandweer, politie en de Mobiele Eenheid (ME). Deze samenwerking is van groot belang, omdat het leger en hulpdiensten vaak samenwerken in noodsituaties of crisistoegevoelige gebieden.
Tijdens trainingen op oefendorpen leren hulpdiensten hoe ze in samenwerking met militairen kunnen opereren in complexe omgevingen. Dit helpt bij het verbeteren van de coördinatie en het sneller reageren op noodsituaties.
De toekomst van oefenactiviteiten in Nederland
De toekomst van militaire oefenactiviteiten in Nederland is sterk gericht op het verhogen van het aantal oefeningen in verstedelijkt gebied. Dit is een reactie op de veranderende aard van moderne oorlogen, waarin stadsgevechten een steeds grotere rol spelen. De bouw van een tweede oefendorp is daarom een prioriteit voor Defensie.
Het nieuwe oefendorp zal een essentieel onderdeel worden van het oefenprogramma en zal zorgen voor een uitgebreidere en realistischere training voor militairen. Daarnaast zal het ook een belangrijke bijdrage leveren aan de samenwerking met hulpdiensten en andere partijen die in crisissituaties betrokken zijn.
Conclusie
Oefendorpen zoals Marnehuizen spelen een cruciale rol in de voorbereiding van het Nederlandse leger op moderne oorlogssituaties. Het trainen in verstedelijkt gebied is essentieel geworden, aangezien de meeste gevechten tegenwoordig in stedelijke omgevingen plaatsvinden. De bouw van een tweede oefendorp is een logische stap in de richting van een beter getrainde en voorbereide strijdkracht.
Hoewel er nog kwesties zijn met betrekking tot locatiekeuze en mogelijke bezwaren van lokale gemeenschappen, is de richting duidelijk: meer realistische en uitgebreide oefeningen in verstedelijkt gebied. Dit is een investering in de veiligheid van het land en in de professionele opleiding van onze soldaten.