Duizeligheid is een veelvoorkomende klacht die mensen van alle leeftijden kan overkomen. Het is een klacht die niet alleen fysiek ongemak veroorzaakt, maar ook het dagelijks functioneren en het zelfvertrouwen kan beïnvloeden. Toch blijkt uit recent onderzoek dat specifieke oefeningen, zoals die van de zogenaamde vestibulaire revalidatie of "Vertigo Training", bewezen effectief zijn bij het verminderen van duizeligheid. Deze oefeningen kunnen zelfs online worden gedaan, wat toegankelijker maakt voor iedereen die last heeft van dit probleem.
In dit artikel gaan we dieper in op de oorzaken van duizeligheid, hoe oefeningen daaraan kunnen helpen – of erger kunnen worden – en welke aandachtspunten van belang zijn bij het uitvoeren van deze oefeningen. We leggen uit hoe het evenwichtsorgaan werkt, waarom bepaalde bewegingen duizeligheid kunnen verergeren en hoe het brein herprogrammeert kan worden om beter met duizeligheid om te gaan. Ook bespreken we wanneer het verstandig is om hulp in te houden bij fysiotherapeuten of huisartsen.
Hoe ontstaat duizeligheid?
Duizeligheid ontstaat meestal door een stoornis in het evenwichtsorgaan, ook wel het vestibulaire orgaan genoemd. Dit orgaan bevindt zich in het binnenoor en bevat drie halfcirkelvormige buisjes met vloeistof. Wanneer je je hoofd beweegt, stroomt deze vloeistof en bewegen piepkleine haarcelletjes, die signalen doorgeven aan de hersenen. Deze signalen vertellen je hersenen in welke richting en met welke snelheid je hoofd beweegt. Als deze signalen verstoord raken – bijvoorbeeld door verkeerd geplaatste kristallen of door een infectie – krijgt het brein verkeerde informatie, wat leidt tot duizeligheid.
Een veelvoorkomende vorm van duizeligheid is positie-duizeligheid (BPPD), waarbij mensen duizelig worden bij plotselinge hoofdbewegingen. Een andere oorzaak kan zijn draai-duizeligheid, zoals bij neuritis vestibularis of de ziekte van Ménière. Ook lage bloeddruk bij het opstaan (orthostatische hypotensie), stress of spanning, medicatiebijwerkingen en houdingsproblemen kunnen duizeligheid veroorzaken.
Oefeningen tegen duizeligheid: Vestibulaire revalidatie
Een bewezen effectieve aanpak voor het verminderen van duizeligheid is het uitvoeren van oefeningen onderdeel van wat bekend staat als vestibulaire revalidatie of "Vertigo Training". Deze oefeningen zijn ontwikkeld door onderzoekers van het Amsterdam UMC in samenwerking met het Nederlands Huisartsen Genootschap en de patiëntenorganisatie Hoormij. De oefeningen zijn ontworpen om op eigen initiatief thuis uitgevoerd te kunnen worden, wat de toegankelijkheid vergroot.
Het principe achter deze oefeningen is eenvoudig, maar krachtig: je voert bewegingen uit die je bewust duizelig maken. Hierdoor leert je brein beter om te gaan met verkeerde informatie vanuit je ogen, sensoren in je lichaam en het evenwichtsorgaan. Door herhaaldelijk bewust duizeligheid te ervaren en het lichaam te trainen, leert het brein deze signalen te negeren of te herinterpreteren. Het gevolg is dat je minder gevoelig wordt voor spontane aanvallen van duizeligheid.
De oefeningen zijn in stappen opgebouwd. Elke oefening wordt uitgevoerd tot het het niet meer duizelig maakt, waarna je overgaat naar de volgende. Dit proces helpt om het evenwichtsorgaan geleidelijk te trainen en de hersenen te herprogrammeren. De trainingen moeten wel worden gedaan op een plek waar je gemakkelijk kunt zitten, voor de veiligheid.
De behandeling duurt ongeveer 6 weken en heeft bewezen dat 4 op de 5 mensen binnen een paar maanden minder duizelig worden. Na een jaar zijn de verbeteringen zelfs nog duidelijker. Dit duidt op een langdurig positief effect van deze oefeningen.
Wanneer kunnen oefeningen duizeligheid erger maken?
Hoewel de oefeningen vaak effectief zijn, is het belangrijk te beseffen dat ze in sommige gevallen ook kunnen leiden tot een verergering van de klachten. Dit kan gebeuren als de oefeningen niet correct worden uitgevoerd, of als er sprake is van onderliggende medische aandoeningen die eerst behandeld moeten worden.
Een casus die in de bronnen beschreven wordt, laat zien dat iemand heftige klachten ondervond tijdens het uitvoeren van de oefeningen, waaronder zelfs migraine. Hieruit blijkt dat het belangrijk is om bij ongemak of een verergering van de klachten contact op te nemen met een fysiotherapeut of arts.
Ook is het mogelijk dat bepaalde bewegingen bijvoorbeeld de nekspieren overbelasten of dat ze in combinatie met huidige medicaties onverwachte effecten kunnen veroorzaken. Daarom is het verstandig om voorafgaand aan het starten van een oefenprogramma advies in te winnen bij een specialist, vooral als de duizeligheid al langer aanhoudt of zich herhaalt.
Fysiotherapie als ondersteuning
Fysiotherapeuten spelen een belangrijke rol bij de behandeling van duizeligheid. Ze kunnen specifieke manoeuvres uitvoeren, zoals de Epley-manoeuvre bij BPPD, om verkeerd geplaatste kristallen in het evenwichtsorgaan te herstellen. Ook kunnen ze oefeningen aanbieden om de beweeglijkheid van de nek te verbeteren, houdingsproblemen te corrigeren en balans en coördinatie te trainen.
Bij Therapeutisch Centrum Varsseveld start de behandeling met een grondige intake en lichamelijk onderzoek. Op basis daarvan wordt een persoonlijk oefenprogramma opgesteld. Daarnaast geven fysiotherapeuten advies over houding en beweging, en begeleiden ze patiënten bij het veilig hervatten van dagelijkse activiteiten. In sommige gevallen wordt ook rekening gehouden met de impact van medicaties en wordt samenwerking met andere zorgverleners aangegaan.
Een belangrijk aspect van fysiotherapie is ook het verminderen van stress en spanning, die vaak een bijdrage leveren aan duizeligheid. Fysiotherapeuten kunnen ontspanningstechnieken en ademhalingsoefeningen aanleren, waardoor patiënten niet alleen fysiek, maar ook mentaal beter leren omgaan met hun klachten.
Hoe kun je zelf helpen bij duizeligheid?
Hoewel professionele hulp essentieel kan zijn, zijn er ook zelfstandige maatregelen die je kunt nemen om duizeligheid te beheersen. Het belangrijkste is om actief te blijven, maar je moet wel oppassen voor bewegingen die provocerend zijn. Dit betekent bijvoorbeeld dat je langzaam moet opstaan uit bed of een stoel, vooral als je last hebt van orthostatische hypotensie. Ook kun je proberen regelmatig te wandelen of fietsen, eventueel met begeleiding.
Het is verstandig om situaties te vermijden die duizeligheid uitlokken, zoals plotselinge hoofdbewegingen of stressvolle omstandigheden. Daarnaast is het belangrijk om met je fysiotherapeut af te spreken welke activiteiten veilig zijn voor jou. Dit zorgt voor een geruststellend gevoel en vermindert de kans op verergering van je klachten.
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Duizeligheid die binnen een paar dagen niet overgaat of zelfs erger wordt, duidt op de noodzaak van professionele hulp. Ook als je merkt dat je onzeker bent bij het bewegen of lopen, of dat je meerdere keren per dag duizelig wordt, is het verstandig om contact op te nemen met een arts of fysiotherapeut.
Direct medische aandacht is nodig bij het voorkomen van ernstige klachten, zoals dubbelzien, spraakproblemen, verlamming of tintelingen in armen of benen, of als je plotseling een beroerte vermoedt. In zo’n geval is het belangrijk om direct contact op te nemen met de huisarts of spoedeisendehulp.
Conclusie
Duizeligheid is een veelvoorkomende klacht die vaak niet ernstig is, maar wel aanzienlijk de kwaliteit van leven kan beïnvloeden. Het is belangrijk om de oorzaken goed te begrijpen en de juiste benadering te kiezen. In veel gevallen blijkt vestibulaire revalidatie – een oefenprogramma dat je op eigen initiatief thuis kunt uitvoeren – effectief te zijn bij het verminderen van duizeligheid. Deze oefeningen werken door het brein te herprogrammeren zodat het beter om kan gaan met verkeerde informatie vanuit het evenwichtsorgaan.
Toch is het belangrijk om voorzichtig te zijn bij het uitvoeren van deze oefeningen, omdat ze in sommige gevallen kunnen leiden tot een verergering van de klachten. Daarom is het verstandig om voorafgaand aan het starten van een oefenprogramma advies in te winnen bij een fysiotherapeut of arts. Bovendien zijn fysiotherapeuten een waardevolle ondersteuning bij het beheersen van duizeligheid, niet alleen door specifieke oefeningen, maar ook door houdings- en stressgerichte interventies.
Zowel professionals als individuen kunnen bijdragen aan een duurzame herstelstrategie. Door beweging, rust en professionele ondersteuning te combineren, is het mogelijk om duizeligheid te verminderen en het dagelijks functioneren te verbeteren.