Excentrische oefeningen als effectieve behandeling bij Achilles tendinopathie

Achilles tendinopathie is een veelvoorkomende aandoening die vooral ontstaat door overbelasting van de Achillespees. Deze pees is verantwoordelijk voor het omhoog duwen van de hiel tijdens bewegingen zoals lopen, rennen en springen. Bij een tendinopathie treedt er sprake van microtrauma’s in de peesweefsel, wat leidt tot pijn, stijfheid en verminderde prestaties. Een van de meest ondersteunde en effectieve interventies voor de behandeling van Achilles tendinopathie is de toepassing van excentrische oefeningen. Deze oefeningen zijn ontworpen om de belastbaarheid van de pees te vergroten en zijn uitgebreid onderzocht in w wetenschappelijke literatuur. In dit artikel bespreken we de theorie achter excentrische oefeningen, hun toepassing in de revalidatie en de aanbevolen benadering om de best mogelijke resultaten te behalen.

Wat is excentrische oefening en waarom is het effectief?

Excentrische oefeningen betreffen het langzaam en gecontroleerd laten zakken van een gewicht of het lichaam onder invloed van zwaartekracht. Tijdens deze fase wordt de spier verlengd terwijl er kracht op wordt uitgeoefend. Bij Achilles tendinopathie betreft dit meestal het langzaam laten zakken van de hiel op een verhoging. Deze oefentherapie is geïntroduceerd door Dr. Alfredson in de jaren 1990 en is sindsdien uitgebreid onderzocht en gebruikt in de klinische praktijk.

Fysiologisch effect van excentrische oefening op de Achillespees

Tijdens excentrische oefeningen wordt de Achillespees aan een krachtige rekbelasting onderworpen. Dit heeft verschillende fysiologische effecten:

Versterking van het collageenweefsel: Excentrische oefeningen stimuleren de productie van collageen, een belangrijk structuur eiwit in het peesweefsel. Dit leidt tot een verdikking en versterking van de pees, wat de belastbaarheid verbetert (Mafi et al., 2001).
Vermindering van degeneratieve veranderingen: Bij chronische Achilles tendinopathie ontstaan degeneratieve veranderingen in het peesweefsel. Excentrische oefeningen lijken deze veranderingen te verminderen, wat leidt tot verminderde pijn en verbeterde functie (Roos et al., 2004).
Verbetering van de elastische eigenschappen: De pees wordt tijdens excentrische oefeningen geleidelijk gewend aan de krachten die tijdens sportactiviteiten ontstaan. Dit vermindert de kans op verdere schade en bevordert de herstelproces.
Stimulering van de bloedtoevoer: Een toename in de bloedtoevoer naar de pees is een indirecte effect van excentrische training. Dit ondersteunt de natuurlijke herstelmechanismen in het weefsel (Silbernagel et al., 2007).

Deze fysiologische veranderingen worden ondersteund door verschillende gerandomiseerde studies, die tonen dat excentrische oefeningen een langdurig positief effect hebben op de symptomen van Achilles tendinopathie.

Stappenplan voor het uitvoeren van excentrische oefeningen bij Achilles tendinopathie

Uitgangspunten

Voor het starten van excentrische oefeningen is het belangrijk dat de patiënt in een vroege fase van herstel is, met beheersbare pijnniveaus. De oefeningen moeten worden uitgevoerd zonder het veroorzaken van acute pijnverergering. Het is raadzaam om een fysiotherapeut te raadplegen voordat u begint, om ervoor te zorgen dat de oefeningen correct worden uitgevoerd en afgestemd op uw specifieke conditie.

Uitvoering van excentrische oefeningen

Een veelvoorkomende oefening is de excentrische kuitspieroefening. De uitvoering is als volgt:

Startpositie: Plaats de voorvoeten op een verhoging, zoals de rand van een trap. De benen worden volledig gestrekt. U kunt eventueel de muur of reling vasthouden voor balans.
Actie: Zet het niet-geblesseerde been van de verhoging af. Laat het geblesseerde been zo ver mogelijk naar beneden zakken, terwijl u het lichaam in balans houdt. Dit veroorzaakt een gecontroleerde rek van de Achillespees.
Herhaling: Herhaal deze oefening 10 tot 15 keer aan één kant. Herhaal daarna aan de andere kant, indien nodig.
Herhalen per dag: De oefening wordt aanvankelijk 2 tot 3 keer per dag uitgevoerd, met 48 uur rust ertussen.
Duur van de oefening: Elke repetitie moet langzaam worden uitgevoerd, met een duur van ca. 3 seconden per zakking. Dit zorgt voor een optimale belasting van het peesweefsel.

Aanpassingen voor progressie

Naast het aantal herhalingen en de frequentie, kunnen ook de volgende aanpassingen worden ingevoerd:

Toevoeging van gewicht: Als de oefening eenvoudig wordt, kan er extra gewicht op de knieën worden geplaatst. Dit verhoogt de belasting op de pees en versterkt het effect van de oefening (Sportzorg.nl, 2023).
Afname van steun: Als balans verbetert, kan de grip op de muur of reling geleidelijk worden afgebouwd. Dit verhoogt de eis op de stabilisatie-spieren en verbetert de coördinatie.
Verhoogde verhoging: Door de verhoging hoger te kiezen, wordt de rek van de Achillespees verder verlengd. Dit kan echter pijn verergeren bij beginnende patiënten, dus het is belangrijk om hierin voorzichtig te zijn.

Belang van het volgen van een revalidatieprotocol

Het is belangrijk om de excentrische oefeningen binnen een gestructureerd revalidatieprotocol te plaatsen. Dit protocol bestaat meestal uit drie fasen:

Fase 1: Pijnbeheer en rust
In deze fase wordt de belasting beperkt en wordt er rust gegeven aan de pees. Het doel is om de ontsteking te verminderen en de pijn te beheersen. Deze fase kan 1 tot 2 weken duren.
Fase 2: Inleiding excentrische oefeningen en stabilisatie
In deze fase begint de excentrische oefentherapie. Daarnaast worden rek- en stabilisatieoefeningen ingezet om de beweeglijkheid en controle van de enkel te verbeteren. Deze fase duurt meestal 6 tot 8 weken.
Fase 3: Progressieve belasting en sportherstel
In deze finale fase wordt de belasting geleidelijk verhoogd. De patiënt begint met looptraining op pijnvrij niveau en voegt uiteindelijk sportspecifieke oefeningen toe, zoals plyometrie. Dit is een essentieel deel van de revalidatie en zorgt ervoor dat de pees klaar is voor sportieve activiteiten.

Combinatie met andere therapieopties

Excentrische oefeningen zijn meest effectief wanneer ze worden gecombineerd met andere behandelingen. Hieronder worden enkele aanvullende therapieopties besproken.

1. Rek- en stabilisatieoefeningen

Rekken van de kuitspieren en stabilisatieoefeningen zijn essentieel om de beweegbaarheid en controle van de enkel te verbeteren. Dit ondersteunt de effectiviteit van excentrische oefeningen en vermindert de kans op heropleiding.

2. Foamrollen en bindweefselmassage

Foamrollen van de kuitspieren en bindweefselmassage van de voetzool kunnen de mobiliteit en het herstel van de Achillespees ondersteunen. Deze technieken helpen bij het verminderen van spierkrampen en de verbetering van de weefselbeweeglijkheid (Sportfysioadvies.nl, 2023).

3. Aanvullende therapieën

Bij ernstigere gevallen of bij een slechte kwaliteit van de Achillespees (degeneratief weefsel) kunnen aanvullende behandelingen worden ingezet, zoals eptes (extracorporale pulsverschijnsel) of platelet-rich plasma (PRP) behandelingen. Deze opties worden vaak gebruikt naast excentrische oefeningen om de herstelproces te versnellen.

Belang van voeding en herstel

Hoewel de fysieke oefeningen centraal staan in de behandeling van Achilles tendinopathie, speelt voeding een cruciale rol in het herstelproces. Een dieet dat rijk is aan eiwitten, vitamine C en anti-inflammatoire voedingsmiddelen ondersteunt het weefselherstel en vermindert de ontstekingsproces.

1. Eiwitten en collageenproductie

Eiwitten zijn de bouwstenen van weefsels zoals de Achillespees. Ze zijn essentieel voor de productie van collageen, een belangrijk eiwit in het peesweefsel. Goede bronnen van eiwitten zijn vis, eieren, noten, soja en vlees.

2. Vitamine C en weefselherstel

Vitamine C is essentieel voor de productie van collageen. Het draagt bij aan de stabiliteit en elasticiteit van het peesweefsel. Rijke bronnen zijn citroenen, appels, broccoli en paprika.

3. Anti-inflammatoire voedingsmiddelen

Voedingsmiddelen met anti-inflammatoire eigenschappen, zoals vissen die rijk zijn aan omega-3 vetzuren (bijvoorbeeld makreel, zalm en lachs), helpen bij het verminderen van ontstekingen in het peesweefsel. Ook voedingsmiddelen met polyfenolen, zoals thee, druiven en noten, kunnen bijdragen aan het herstel.

Psychologische aspecten en gedragsverandering

De herstelproces van Achilles tendinopathie is niet alleen fysiek, maar ook mentaal. Het is belangrijk dat patiënten zich bewust worden van de noodzaak van geduld, consistente training en het volgen van een revalidatieprotocol. Gedragsveranderingen, zoals het vermijden van overbelasting en het naleven van een gestructureerde training, zijn essentieel voor langdurige herstel.

1. Gedragsveranderingen

Het is niet genoeg om alleen oefeningen te doen. Het gedrag van de patiënt moet worden afgestemd op de fysieke beperkingen. Dit betreft het vermijden van sportactiviteiten die de pees te veel belasten en het volgen van een gestructureerd revalidatieprogramma.

2. Geduld en consistentie

Herstel van Achilles tendinopathie is een langzaam proces. Het kan meerdere weken tot maanden duren voordat er een significant verbetering wordt gevoeld. Het is belangrijk om geduld te hebben en consistent te blijven met de oefeningen.

3. Positieve mentale houding

Een positieve mentale houding is essentieel om de motivatie te behouden. Het is belangrijk om kleine doelen te stellen en deze te behalen. Dit versterkt het vertrouwen in het herstelproces en vermindert de kans op psychologische uitputting.

Conclusie

Excentrische oefeningen zijn een effectieve en wetenschappelijk onderbouwde behandeling voor Achilles tendinopathie. Ze stimuleren de reparatie en versterking van het peesweefsel en helpen bij het verminderen van pijn en functiebeperkingen. Het is belangrijk dat deze oefeningen worden uitgevoerd binnen een gestructureerd revalidatieprotocol en dat eventuele aanvullende behandelingen worden overwogen bij ernstiger gevallen. Bovendien speelt voeding en gedragsverandering een cruciale rol in het succesvolle herstelproces. Door een holistische benadering te hanteren, kunnen patiënten langdurige herstel en herstel van hun prestaties behalen.