Tenniselleboog, ook bekend als laterale epicondylitis, is een veelvoorkomende aandoening waarbij de pezen en spieren van de onderarm worden overbelast. De pijn treedt meestal op aan de buitenkant van de elleboog en kan beïnvloeden door herhaalde bewegingen, zoals bij tennissen, typen of handarbeid. Hoewel de naam suggereert dat alleen sporters hier last van hebben, is de aandoening eveneens veelvoorkomend bij mensen met een sedentair of herhaald werk. De behandeling van tenniselleboog houdt niet alleen oefeningen en fysiotherapie in, maar ook het herstel van de spierkracht, -stabiliteit en -coördinatie. Op dit vlak worden excentrische oefeningen steeds vaker erkend als een krachtige strategie om de peesbelasting te verminderen en de functionele herstelproces te versnellen. Dit artikel bespreekt de rol, toepassing en voordelen van excentrische oefeningen bij tenniselleboog, op basis van wetenschappelijk onderzoek en aanbevelingen uit het fysiotherapeutisch veld.
Wat is een excentrische oefening?
Excentrische oefeningen zijn bewegingen waarbij spieren zich over een langere periode uitrekken onder belasting. In tegenstelling tot concentrische oefeningen — waarbij spieren verkorten (zoals bij het tillen van een gewicht) — draagt een excentrische oefening bij aan het versterken van pezen en spieren door de peesbelasting geleidelijk te verhogen. Deze vorm van krachttraining is met name effectief bij peesgerelateerde aandoeningen, zoals tenniselleboog.
In het geval van tenniselleboog draagt de excentrische belasting bij aan een herstel van de extensor carpi radialis brevispees (ECRB), die vaak de pijnbron is. De ECRBpees wordt overbelast door herhaalde bewegingen, waardoor microtrauma's ontstaan. Excentrische oefeningen helpen bij het herstellen van deze pezen door de belasting te verdelen en de peesstructuur te verbeteren. Dit is ook bevestigd in onderzoek dat positieve resultaten aantoont bij excentrische oefeningen bij achillespees- en patellapeesklachten, en deze resultaten worden veralgemeend naar andere peesklachten, inclusief tenniselleboog.
Waarom excentrische oefeningen effectief zijn bij tenniselleboog
Tenniselleboog ontstaat doordat de pezen die de beweging van de onderarm en pols ondersteunen, worden overbelast. Deze pezen, met name de extensor carpi radialis brevispees, worden continu ingezet bij herhaalde bewegingen, zoals bij het vasthouden van een tennisracket of het typen. Door deze herhaalde belasting ontstaan microtrauma's in de pees, wat leidt tot pijn, stijfheid en verminderde kracht. Excentrische oefeningen helpen bij het herstellen van deze pezen door de belasting geleidelijk te verhogen, waardoor de peesstructuur verbetert en minder kwetsbaar wordt voor verdere schade.
De effectiviteit van excentrische oefeningen is ook aangetoond in onderzoek. In het proefschrift van dr. P.A.A. Struijs (2002) uit het Academisch Medisch Centrum Amsterdam, wordt onder andere geconcludeerd dat er op korte termijn geen duidelijk verschil is tussen fysiotherapie en het dragen van een elleboogbrace. Op lange termijn — gemeten na een half jaar en een jaar — is er zelfs geen verschil tussen fysiotherapie, bracetherapie en "niets doen". Dit suggereert dat de natuurlijke beloop van de aandoening op lange termijn positief kan zijn, maar dat excentrische oefeningen een rol kunnen spelen in het versnellen van de herstelproces.
Daarnaast tonen onderzoeken aan dat excentrische oefeningen voordelen bieden boven andere vormen van oefeningen, zoals concentrische oefeningen. De excentrische belasting stimuleert de pees op een manier die het weefsel sterker en flexibeler maakt, wat essentieel is voor het voorkomen van recidief. Dit maakt excentrische oefeningen een waardevolle aanvulling op een herstelprogramma voor tenniselleboog.
Excentrische oefeningen voor tenniselleboog
Er zijn verschillende excentrische oefeningen die effectief zijn bij het herstellen van tenniselleboog. Deze oefeningen zijn bedoeld om de pezen en spieren in de onderarm te versterken, te stabiliseren en te herstellen. Het belangrijkste is dat deze oefeningen gecontroleerd worden uitgevoerd, meestal onder begeleiding van een fysiotherapeut, om te zorgen dat de techniek correct is en er geen verdere schade ontstaat.
1. Excentrische pols-extensie
De excentrische pols-extensie is een klassieke oefening die gericht is op de extensorpezen van de onderarm. Deze oefening draagt bij aan het herstellen van de ECRBpees, wat essentieel is voor het verlichten van de pijn bij tenniselleboog.
Uitvoering: - Houd een licht gewicht in je hand met de palm naar beneden. - Laat je pols langzaam zakken onder het gewicht, terwijl je de oefening controleert. - Gebruik je andere hand om weerstand te bieden terwijl je je pols terug naar de startpositie brengt. - Voer 10-15 herhalingen per kant uit, in 2-3 sets.
Belang: Deze oefening draagt bij aan het herstel van de pezen door gecontroleerde belasting. Door de oefening langzaam en met focus uit te voeren, wordt de pees gestrekt en versterkt, wat essentieel is voor het herstelproces.
2. Excentrische onderarmsrotatie
Deze oefening helpt bij het verbeteren van de coördinatie, stabiliteit en kracht van de onderarm. Door te draaien met een gewicht, stimuleer je de pezen en spieren met zowel dynamische als statische componenten.
Uitvoering: - Zorg dat je onderarm rust op een stabiele oppervlak, zoals een tafel, met handpalm naar beneden of boven, afhankelijk van de focus van de oefening. - Draai je onderarm, en bepaal of je dit concentrisch of excentrisch wil doen. - Deze oefening helpt bij het verminderen van pijn en het herstellen van normale bewegingsfuncties.
Belang: Deze oefening is speciaal gericht op drie belangrijke kwaliteiten: kracht, stabiliteit en coördinatie. Ze vormen dus een cruciale stap in het volledige hersteltraject en zijn onderdeel van een uitgebreid programma dat ook wordt toegepast in profpreventie en spieropbouw.
3. Excentrische losmaakoefeningen
Losmaakoefeningen zijn gericht op het herstellen van de bewegingsfunctie van het ellebooggewricht en de onderarmspieren. Deze oefeningen zijn ideaal om de stabiliteit en kracht van de onderarm te verbeteren.
Uitvoering: - Lig of zit of sta, met armen langs het lichaam. - Breng de arm met gestrekte elleboog voorwaarts (onder schouderhoogte), houd de duim richting grond en de handrug van de hand richting onderarm. - Duw met de andere hand tegen de handrug terwijl je die daar wilt houden (= excentrisch voor polsstrekkers). - Voer 10-15 herhalingen per kant uit, in 2-3 sets.
Belang: Deze oefening draagt bij aan de stabilisatie van de onderarm en het herstellen van de bewegingsfunctie. Door gecontroleerde belasting toe te passen, wordt de pees gestrekt en versterkt, wat essentieel is voor het herstelproces.
Het belang van een gecontroleerd herstelprogramma
Hoewel excentrische oefeningen effectief zijn bij het herstellen van tenniselleboog, is het belangrijk om deze oefeningen onderdeel te maken van een gecontroleerd herstelprogramma. Een dergelijk programma omvat niet alleen excentrische oefeningen, maar ook concentrische oefeningen, stretching en fysiotherapeutische behandelingen. Het doel is om de gehele keten van beweging en stabiliteit te herstellen, waardoor het risico op recidief wordt verlaagd.
Een fysiotherapeut kan een persoonlijk oefenprogramma ontwikkelen dat aansluit bij de specifieke klachten en de fysieke conditie van de patiënt. Dit programma kan worden aangevuld met video’s van de oefeningen, zodat de patiënt deze thuis kan herhalen. Het gebruik van technologie, zoals een telefoon of tablet, helpt bij het volgen van de oefeningen en het verbeteren van de uitvoering.
Bovendien is het belangrijk om rekening te houden met de ernst van de klacht. In het geval van een acute faze kan het gebruik van ijsbehandelingen en rust een waardevolle aanvulling zijn op de oefeningen. Op langere termijn kan de fysiotherapeut ook aandacht besteden aan de analyse van de beweging, zoals bij tennis of andere sporten, om de oorzaak van de klacht beter te begrijpen en te voorkomen dat het herhaalt.
De rol van corticosteroïdinjecties
Een andere behandeling die soms wordt overwogen bij tenniselleboog, is de corticosteroïdinjectie. Deze injectie biedt op korte termijn een sterke pijnvermindering, wat gunstig kan zijn voor patiënten die last hebben van ernstige pijn. Echter, op langere termijn tonen studies aan dat patiënten die een corticosteroïdinjectie hebben gekregen, statistisch significant minder goed opknappen dan patiënten die andere behandelingen hebben gekozen.
Hoewel de verschillen op langere termijn klein zijn, is het belangrijk om te overwegen of deze behandeling de juiste keuze is voor iedereen. Voor veel patiënten is het gecontroleerd herstelprogramma met excentrische oefeningen een betere optie, omdat het niet alleen pijn vermindert, maar ook de functionele herstelproces versnelt. Daarnaast is het belangrijk om rekening te houden met de mogelijke klinische relevantie van de resultaten, aangezien de verschillen op lange termijn soms te klein zijn om als zinvol te worden gezien.
Samenvatting van de effecten van excentrische oefeningen
Excentrische oefeningen spelen een belangrijke rol in het herstelproces bij tenniselleboog. Ze helpen bij het versterken van de pezen en spieren in de onderarm, het herstellen van de bewegingsfunctie en het verminderen van de pijn. Door gecontroleerde belasting toe te passen, worden de pezen gestrekt en versterkt, wat essentieel is voor het voorkomen van recidief.
Deze oefeningen zijn effectief omdat ze gericht zijn op de spieren en pezen die vaak de oorzaak zijn van de klacht. Door deze oefeningen in een gecontroleerd herstelprogramma op te nemen, kan het herstelproces worden versneld en het risico op herhaling worden verlaagd. Bovendien is het belangrijk om rekening te houden met de ernst van de klacht en de individuele behoeften van de patiënt. Een fysiotherapeut kan hierbij een belangrijke rol spelen door een persoonlijk oefenprogramma te ontwikkelen en te begeleiden.
Conclusie
Tenniselleboog is een veelvoorkomende aandoening die ontstaat door overbelasting van de pezen en spieren in de onderarm. Hoewel verschillende behandelingen beschikbaar zijn, zoals corticosteroïdinjecties en rust, is er steeds meer aandacht voor excentrische oefeningen als een effectieve strategie voor herstel. Deze oefeningen helpen bij het versterken van de pezen en spieren, het herstellen van de bewegingsfunctie en het verminderen van de pijn. Door gecontroleerde belasting toe te passen, wordt de pees gestrekt en versterkt, wat essentieel is voor het voorkomen van recidief.
Een gecontroleerd herstelprogramma dat excentrische oefeningen bevat, is een waardevolle aanvulling op andere behandelingen. Door deze oefeningen onder begeleiding van een fysiotherapeut te uitvoeren, kan het herstelproces worden versneld en het risico op herhaling worden verlaagd. Daarnaast is het belangrijk om rekening te houden met de ernst van de klacht en de individuele behoeften van de patiënt. Een fysiotherapeut kan hierbij een belangrijke rol spelen door een persoonlijk oefenprogramma te ontwikkelen en te begeleiden.
Tot slot is het belangrijk om te benadrukken dat excentrische oefeningen niet alleen gericht zijn op het herstellen van de klacht, maar ook op het verbeteren van de functionele capaciteit van de onderarm. Door deze oefeningen in het herstelproces op te nemen, kan de patiënt niet alleen van pijn afkomen, maar ook zijn of haar functionele vermogen verbeteren, wat essentieel is voor het voorkomen van recidief en het herstel van de algehele gezondheid.