Het examenjaar is een cruciale fase in het onderwijstraject, waarin leerlingen hun kennis en vaardigheden onder de loep worden geplaatst. Voor scholen, leerkrachten en leerlingen zelf is het van essentieel belang dat examens zowel betrouwbaar als efficiënt worden afgenomen. Vanaf schooljaar 2024-2025 wordt dit ondersteund door de invoering van digitale centrale examens in Facet, met name voor de basis- en kaderberoepsgerichte leerwegen (bb- en kb-flex). Deze wijziging betekent niet alleen een technische verandering, maar ook een strategische voorbereiding die essentieel is voor een succesvolle afname.
Deze artikelen richt zich op Facet-oefeningen — een centraal instrument in de voorbereiding op digitale centrale examens. Wij geven een overzicht van de beschikbare oefentoetsen, de technische voorbereiding via de systeemcheck, en de rol van correctoren en leerkrachten in het oefenen met het examensysteem. Bovendien leggen wij uit hoe scholen met een fall-backplan kunnen omgaan in geval van technische problemen, en welke maatregelen genomen moeten worden bij onregelmatigheden tijdens de examens.
De voorbereiding op Facet-oefeningen
De systeemcheck: technische voorbereiding
Voor scholen die Facet gebruiken voor digitale centrale examens is een systeemcheck een verplichte en essentiële stap. Deze technische test dient om te verifiëren of de ICT-infrastructuur van de school voldoet aan de vereisten voor het uitvoeren van digitale examens in Facet. De systeemcheck moet worden uitgevoerd met hetzelfde aantal computers als voorzien voor de echte examenafname. Dit zorgt voor een realistisch beeld van hoe het examen zich gedraagt bij een daadwerkelijke afname.
De systeemcheck is bedoeld om eventuele problemen vooraf op te sporen, zoals te weinig geheugen in de computers, onjuiste software-versies of netwerkproblemen. Hierdoor kan er op tijd worden ingegrepen om eventuele technische belemmeringen te voorkomen. De systeemcheck is dus meer dan een eenvoudige test — het is een essentieel onderdeel van de technische voorbereiding.
De Proef op de Som: oefenen met het examensysteem
De Proef op de Som is een oefening die zowel leerlingen als docenten helpt bij het aanleren van het gebruik van Facet voor digitale centrale examens. Vanaf half januari worden inplanbare voorbeeldexamens beschikbaar gesteld in Facet. Deze oefening fungeert als een generale repetitie voor de echte afname en helpt bij het vertrouwd raken met het systeem en de stappen die nodig zijn tijdens het examen.
De Proef op de Som is bedoeld om te oefenen met digitale centrale examens, waaronder het gebruik van de systeemcheck, het invullen van opgaven en het omgaan met eventuele technische hobbels. Het is hierbij van belang dat zowel de systeemcheck als de Proef op de Som uitgevoerd worden met hetzelfde aantal computers als voorzien voor de echte afname. Dit zorgt voor een realistisch en representatief beeld van de echte situatie.
Oefenen met eerste en tweede correctie
Nadat examens zijn afgenomen, is het van groot belang dat de correctie zorgvuldig en betrouwbaar wordt uitgevoerd. Voor correctoren is er een Tweede Correctie Testexamen (TCT) beschikbaar. Met dit testexamen kunnen correctoren oefenen met het corrigeren van examens en het bepalen van een eindscore. Deze oefening is vanaf oktober beschikbaar en helpt bij het vergroten van de consistentie en kwaliteit van de correctie.
De opgaven zijn toegankelijk voor leerlingen tijdens de examenzitting, evenals bij eventuele inzage na vaststelling van de uitslag. Dit is onder meer mogelijk met de ondersteuning van een wettelijk vertegenwoordiger. De handleiding Facet voor de afnameplanner en examensecretaris bevat gedetailleerde instructies over het gebruik van de oefentoetsen en de correctiemodule.
Facet-oefeningen voor kunstvakken
Centrale examens in kunstvakken met Facet
Voor kunstvakken zoals muziek, kunst (algemeen), dans en drama worden de centrale examens standaard afgenomen in Facet. In Facet worden alleen de bronnen en vragen getoond, terwijl de leerling de antwoorden schrijft in een uitwerkbijlage of op eigen papier. Docenten kunnen deze examens bekijken via de online oefenomgeving van Facet, die beschikbaar is op vo-oefenomgeving.facet.onl.
De afname van deze centrale examens vereist een goede voorbereiding, inclusief een systeemcheck. Dit is verplicht om ervoor te zorgen dat de ICT-infrastructuur geschikt is voor het gebruik van Facet. In de brochure Centrale examens kunstvakken in Facet 2024 vindt men gedetailleerde instructies over de afnameprocedures en technische eisen.
Fall-backplan bij technische problemen
Hoewel Facet als standaard platform wordt gebruikt voor het afnemen van digitale examens, is het mogelijk dat scholen om technische redenen de examens niet in Facet kunnen afnemen. In dat geval is er een fall-backplan beschikbaar. Vanaf examenjaar 2024 bestaat dit uit een zip-bestand met een html-bestand met de examenopgaven en links naar de bronnen (afbeeldingen, film-, geluidsfragmenten en teksten). Deze bronnen staan in een aparte map.
Het is belangrijk dat scholen dit fall-backplan van tevoren klaar hebben zodat het in noodgevallen snel kan worden ingezet. Net zoals bij Facet is het verplicht dat het fall-backplan tijdens de Proef op de Som wordt getest. Dit zorgt ervoor dat eventuele problemen op tijd worden ontdekt en opgelost.
Het oude vorm van fall-back in Autoplay is sinds 2024 afgeschaft, waardoor het nu essentieel is dat scholen vertrouwd raken met het nieuwe fall-backplan. Dit is beschreven in de brochure Centrale examens kunstvakken in Facet 2024.
Computergebruik bij CSPE's
Naast opdrachten die in Facet worden afgenomen, bevat een CSPE (Centraal Schriftelijk en Praktisch Examen) ook andere opdrachten waarbij een computer noodzakelijk is. Denk hierbij aan de CSPE-App, en programma’s voor ontwerp, tekenen, tekstverwerken, opmaken en spreadsheets. Meer informatie over de ICT-vereisten en opdrachten is te vinden in de vakspecifieke mededelingen in het document 'Overzicht onderdelen en ICT', dat vanaf 1 november beschikbaar is op de examenpagina’s.
Proces bij onregelmatigheden tijdens digitale examens
Ongeldig verklaren van een examen
Wanneer tijdens een digitale examenafname sprake is van een onregelmatigheid, dient deze direct aan de inspectie te worden gemeld. Voordat een leerling het examen opnieuw kan afleggen, moet de school in beschikking hebben van een ongeldigverklaring van de inspectie. In het geval van technische onregelmatigheden moet er eerst contact zijn geweest met de helpdesk Facet van DUO.
De procedure om een examen ongeldig te verklaren is beschreven in de documentatie en is van belang voor scholen om te begrijpen hoe het proces werkt. Bij technische problemen is het essentieel dat scholen snel contact opnemen met de helpdesk via het telefoonnummer (050) 59 99 925.
Geheimhouding van examenopgaven
Verantwoordelijkheid van de school
De opgaven van de digitale centrale examens bb en kb zijn gedurende de gehele afnameperiode geheim. Dit betekent dat leerlingen geen notities mogen meenemen, en dat opgaven en antwoorden niet mogen worden gefotografeerd, gefilmd of op andere manier verspreid zonder toestemming van het College voor Toetsen en Examens (CvTE).
Schooldirecteurs zijn verantwoordelijk voor het zorgen dat deze bepalingen in acht worden genomen. Medewerkers van de school mogen enkel toegang hebben tot examenopgaven in de mate dat dit nodig is voor de afname en correctie van het examen.
Conclusie
De invoering van digitale centrale examens via Facet betekent een fundamentele verandering in de manier waarop examens worden afgenomen en voorbereid. Facet-oefeningen vormen hierin een cruciale rol, zowel voor leerlingen als voor docenten en scholen. Door middel van de systeemcheck, Proef op de Som, en Tweede Correctie Testexamens, kan men zich goed voorbereiden op de technische en pedagogische aspecten van digitale examens.
Bij kunstvakken en CSPE’s is het gebruik van Facet verder ingevuld met specifieke procedures en ICT-vereisten, die scholen moeten begrijpen en testen. Het fall-backplan biedt een noodmaatregel in geval van technische problemen, en zorgt voor continuïteit in het examensysteem. Bij onregelmatigheden is het belangrijk dat scholen snel en verantwoord handelen, inclusief het betrekken van de inspectie en helpdesk.
Tot slot is geheimhouding van examenopgaven een essentieel onderdeel van het systeem, waarbij scholen een centrale verantwoordelijkheid dragen. Met een goed doordachte voorbereiding, technische controle en pedagogische inschatting, kunnen scholen ervoor zorgen dat digitale centrale examens worden afgenomen in een betrouwbare, transparante en eerlijke omgeving.