Multiple Sclerose (MS) is een neurologische aandoening die zich onder andere uit in loop- en evenwichtproblemen. Het vermogen om op eigen kracht te bewegen is van groot belang voor de kwaliteit van leven bij mensen met MS. In dit kader is het belang van georiënteerde oefeningen, zoals de zogenaamde Frenkel-oefeningen, van groot belang. Deze oefeningen zijn specifiek ontworpen om evenwicht en bewegingscoördinatie te verbeteren, en zijn vaak onderdeel van revalidatieprogramma’s voor MS-patiënten. In dit artikel bespreken we de wetenschappelijke onderbouwing van Frenkel-oefeningen, hun effecten op evenwicht en veiligheid, en de context waarin ze worden toegepast. Daarnaast geven we een overzicht van relevante studies en de resultaten die daaruit voortkomen.
Wat zijn Frenkel-oefeningen?
De Frenkel-oefeningen zijn een reeks fysiotherapeutische oefeningen die zijn ontworpen om motorische coördinatie, evenwicht en bewegingscontrole te verbeteren. De oefeningen zijn genoemd naar de Duitse fysiotherapeut Fritz Frenkel, die ze in de 19e eeuw ontwikkelde. Ze worden vooral toegepast bij patiënten met neurologische aandoeningen, waaronder MS, en zijn bedoeld om de motorische vaardigheden van de patiënt te trainen op een gestructureerde manier.
De Frenkel-oefeningen zijn meestal gericht op het hertrainen van het bewegingsgevoel en de coördinatie. Ze bestaan uit een reeks eenvoudige, maar specifieke oefeningen die stap voor stap worden uitgevoerd. De oefeningen zijn meestal in kleine groepen onder te brengen en worden vaak gecombineerd met andere revalidatiemethoden.
Frenkel-oefeningen in de context van Multiple Sclerose
Bij MS is de motoriek vaak aangedaan, wat leidt tot loop- en evenwichtproblemen. De Frenkel-oefeningen zijn in dit verband vaak ingezet om te zien of ze een positief effect hebben op het evenwicht en de veiligheid van bewegingen. Een studie van Afrasiabifar et al. (2018) vergelijkte Frenkel-oefeningen met andere revalidatiemethoden, zoals Cawthorne-Cooksey-oefeningen, bij MS-patiënten.
Resultaten van de studie van Afrasiabifar et al. (2018)
De studie betrof 75 deelnemers die werden ingedeeld in drie groepen:
- Cawthorne-Cooksey-oefeningen (n = 24)
- Frenkel-oefeningen (n = 23)
- Routinezorg (n = 25)
Alle groepen volgden het programma gedurende 12 weken. De voornaamste uitkomstmaat was de Berg Balance Scale, een standaardtest voor evenwicht. De resultaten lieten het volgende zien:
- De Cawthorne-Cooksey-groep behaalde een significante verbetering in de Berg Balance Score (8.9 punten), vergeleken met de controlegroep, waar de score daalde (−1.2 punten).
- De Frenkel-groep behaalde ook een verbetering (2.3 punten), maar deze was niet zo sterk als die van de Cawthorne-Cooksey-groep en niet als klinisch significant beschouwd.
- De verbetering in de Frenkel-groep was wel significant vergeleken met de controlegroep (p < 0.05).
Hoewel de verbetering in de Frenkel-groep niet zo groot was als bij de Cawthorne-Cooksey-groep, toonde de studie wel aan dat Frenkel-oefeningen een positief effect kunnen hebben op evenwicht bij MS-patiënten.
Evenwicht en veiligheid: Belangrijke doelstellingen in revalidatie
Evenwicht is een fundamentele motorische vaardigheid die essentieel is voor het voorkomen van valpartijen. Bij MS is evenwicht vaak verstoord, wat het risico op vallen verhoogt. De Berg Balance Scale is een van de meest gebruikte tests om evenwicht te beoordelen. In de studie van Afrasiabifar et al. werd deze test gebruikt om de verbeteringen in evenwicht te meten.
De resultaten tonen aan dat Frenkel-oefeningen een rol kunnen spelen in het verbeteren van evenwicht, maar dat de mate van verbetering afhankelijk is van de specifieke vorm van oefening en de aard van de oefenprogramma’s. Het is belangrijk om te benadrukken dat Frenkel-oefeningen vaak worden gebruikt in combinatie met andere revalidatiemethoden en niet als een standalonebehandeling.
Veiligheid bij beweging en valpreventie
Veiligheid bij beweging is een ander belangrijk aspect bij MS-patiënten. De verminderde evenwichtscontrole kan leiden tot valpartijen, wat vaak gevolgen heeft voor de gezondheid. In dit kader zijn oefeningen zoals Frenkel-oefeningen van betekenis, omdat ze gericht zijn op het verbeteren van de motorische controle en het evenwicht.
In de studie van Afrasiabifar et al. werd ook gekeken naar de kwaliteit van bewegingen, zoals loopvaardigheden en coördinatie. De verbetering in evenwicht kan indirect leiden tot betere veiligheid bij beweging, omdat de patiënt beter in staat is om zichzelf te stabiliseren tijdens fysieke activiteiten.
Frenkel-oefeningen in vergelijking met andere revalidatiemethoden
De studie van Afrasiabifar et al. (2018) biedt een interessante vergelijking tussen Frenkel-oefeningen en Cawthorne-Cooksey-oefeningen. Beide oefenmethoden zijn ontworpen om evenwicht en motorische vaardigheden te verbeteren, maar ze verschillen in aanpak. Cawthorne-Cooksey-oefeningen zijn gericht op het verbeteren van oogbewegingen en evenwicht door middel van visuele en vestibulaire oefeningen, terwijl Frenkel-oefeningen meer op coördinatie en motorisch gevoel focussen.
De resultaten laten zien dat Cawthorne-Cooksey-oefeningen in deze studie een iets groter effect hadden op evenwicht, gezien de hogere verbetering in de Berg Balance Score. Dit suggereert dat het aanpassen van revalidatiemethoden aan de individuele behoeften van de patiënt belangrijk is. Niet iedere patiënt reageert op dezelfde manier op een bepaalde oefenmethode, wat benadrukt dat een persoonlijke aanpak essentieel is.
De rol van persoonlijke revalidatieplannen
Hoewel Frenkel-oefeningen en andere revalidatiemethoden effectief kunnen zijn, is het belangrijk om te benadrukken dat revalidatie succesvol is als het op maat is gemaakt voor de individuele patiënt. In de studie van Afrasiabifar et al. werden de oefeningen gedurende 12 weken uitgevoerd, wat aangeeft dat consistentie en duur belangrijke factoren zijn voor het behalen van resultaten.
Een persoonlijke revalidatieplanning houdt rekening met factoren zoals de ernst van de aandoening, de huidige fysieke conditie van de patiënt, en eventuele beperkingen. In de context van MS kan het ook belangrijk zijn om te kijken naar andere aspecten van de gezondheid, zoals vermoeidheid en cognitieve functies, die ook kunnen beïnvloeden hoe goed een patiënt oefeningen kan uitvoeren.
Samenvatting van de wetenschappelijke bevindingen
De beschikbare gegevens tonen aan dat Frenkel-oefeningen een positief effect kunnen hebben op evenwicht bij MS-patiënten, maar dat de mate van verbetering afhankelijk is van de specifieke oefenmethode en de individuele omstandigheden van de patiënt. In de studie van Afrasiabifar et al. (2018) bleek dat Frenkel-oefeningen een significante, maar minder uitgesproken verbetering in evenwicht opleverden vergeleken met Cawthorne-Cooksey-oefeningen. Toch was de verbetering in de Frenkel-groep wel significant in vergelijking met de controlegroep.
Het is ook belangrijk om te benadrukken dat Frenkel-oefeningen vaak worden ingezet in combinatie met andere revalidatiemethoden, zoals balansoefeningen, looptraining of zelfs virtuele realiteitstechnologie. De studie van Peruzzi et al. (2017), bijvoorbeeld, toonde aan dat virtuele realiteitstechnologie in combinatie met looptraining extra voordelen kan bieden, zoals verbeteringen in evenwicht en bewegingscoördinatie.
Conclusie
Frenkel-oefeningen zijn een waardevolle revalidatiemethode die gericht is op het verbeteren van evenwicht en motorische controle bij patiënten met Multiple Sclerose. De resultaten van de beschikbare studies suggereren dat deze oefeningen een positief effect kunnen hebben, maar dat de mate van verbetering varieert afhankelijk van de individuele omstandigheden en de specifieke aanpak. Het is belangrijk om revalidatiemethoden op maat te maken, zodat de patiënt het meest optimale resultaat behaalt.
Zowel Frenkel-oefeningen als andere revalidatiemethoden kunnen een rol spelen in het verhogen van de kwaliteit van leven voor MS-patiënten. Het is echter aan te raden om deze methoden onder begeleiding van een ervaren fysiotherapeut te volgen, zodat eventuele beperkingen en risico’s worden meegenomen in de aanpak.