Inleiding
Examenvragen die niet duidelijk zijn of fouten bevatten, kunnen leiden tot onrechtvaardige uitslagen. Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) heeft daarom verschillende methoden ontwikkeld om onvolkomenheden in examens te compenseren. Deze methoden zijn ontworpen om zowel de eerlijkheid als de betrouwbaarheid van het examenresultaat te waarborgen. In deze bijdrage worden drie belangrijke correctiemethoden besproken: het afknippen van corrupte vragen, het geven van maximale score aan alle kandidaten op die vragen, en het aanpassen van de N-term.
Het CvTE gebruikt deze methoden om te zorgen dat kandidaten niet benadeeld worden door fouten in het examen. Deze aanpak is gebaseerd op zorgvuldige overwegingen en wordt uitgevoerd met het oog op de belangen van de examenkandidaten. In de volgende paragrafen worden deze methoden nader toegelicht en geïllustreerd aan de hand van concrete voorbeelden.
Methode 1: Afknippen van corrupte vragen
Een van de meest directe manieren om onvolkomenheden in een examen te corrigeren is het afknippen van corrupte vragen. Dit betekent dat de betreffende vraag volledig uit het examen wordt verwijderd en niet meer meetelt in de uitslag. Deze methode heeft als voordeel dat het de examenresultaten niet verdraait, omdat het alleen de foutieve vraag uit het beeld haalt.
Een voorbeeld kan hier illustreren hoe deze methode werkt. Stel dat een examen uit drie vragen bestaat, elk met een maximumscore van 1 punt. Kandidaat X scoort goed-goed-fout en ontvangt dus 2 punten. Kandidaat Y scoort fout-fout-goed en ontvangt 1 punt. Vervolgens blijkt dat de eerste twee vragen corrupt zijn. Met de methode van het afknippen worden deze vragen verwijderd. Het examen bestaat dan nog uit één vraag, en alleen kandidaat Y scoort goed, waardoor de rangorde tussen X en Y omgekeerd raakt.
Hoewel het afknippen van corrupte vragen een duidelijke methode is, heeft het ook een nadeel. Namelijk dat kandidaten die op de corrupte vraag goed hebben gescoord, dit niet meer meetellen. Dit kan leiden tot een zure indruk, omdat het antwoord op de corrupte vraag goed was, maar niet meetelt in de uitslag.
Methode 2: Maximale score voor alle kandidaten
Een alternatieve methode is het geven van de maximale score aan alle kandidaten op de corrupte vraag. Hiermee wordt de vraag effectief geneutraliseerd, omdat iedereen dezelfde score ontvangt. Deze methode voorkomt dat kandidaten benadeeld worden, maar heeft het nadeel dat het de examenresultaten wellicht verdraait.
Gebruikmakend van hetzelfde voorbeeld als in de vorige methode, krijgen alle kandidaten nu de maximale score op de corrupte vragen. Kandidaat X blijft op twee punten staan, en kandidaat Y ontvangt drie punten. Ook hier verandert de rangorde, wat gerechtvaardigd is gezien de onvolkomenheid van het examen. Deze methode is in veel gevallen voor tekeuren omdat het duidelijkheid biedt en discussies tussen scholen voorkomt.
Een voordeel van deze methode is dat ze eenvoudig uit te voeren is en minder kans biedt op fouten tijdens de handhaving. Het CvTE heeft in de afgelopen jaren steeds vaker deze methode toegepast, omdat het zowel eerlijk als praktisch is. Kritische kijkers zien soms hierin een teken dat de examens steeds slechter worden, maar juist het tegendeel is waar: het toont aan dat het CvTE zorgvuldig omgaat met onvolkomenheden in het examenproces.
Methode 3: Aanpassing van de N-term
Soms is het niet duidelijk of een vraag dubbelzijdig is of niet. In dergelijke gevallen kiest het CvTE ervoor om pas na afloop van het examen een afweging te maken. Deze afweging gebeurt in de N-term, die zorgvuldig wordt aangepast. Kandidaten die ten onrechte geen punten hebben ontvangen, worden gecompenseerd. Helaas moet deze compensatie ook worden toegekend aan kandidaten die terecht geen punten hebben ontvangen.
Een voorbeeld hiervan is wanneer bijna alle kandidaten een vraag goed beantwoorden, maar één kandidaat een antwoord geeft dat later als correct blijkt. Omdat de vraag gemakkelijk was, drukt de N-term. De ene leerling is dus fors benadeeld en moet worden gecompenseerd. De rest profiteert hier ook van, maar dat valt niet te voorkomen.
Deze methode is een noodvoorziening en heeft als nadeel dat sommige kandidaten een te hoog cijfer kunnen krijgen. Echter, als je ijkt op het examen waar de corrupte vragen zijn afgeknipt, krijgen kandidaten nooit een te laag cijfer. Dit is een belangrijk voordeel van deze methode.
De rol van het CvTE in het corrigeren van onvolkomenheden
Het CvTE speelt een cruciale rol in het corrigeren van onvolkomenheden in examens. De methoden die het CvTE toepast zijn niet willekeurig, maar zijn zorgvuldig afgewogen. Ze zijn gebaseerd op het rechtsgevoel van de examenkandidaten en de haalbaarheid van de methodiek. De CvTE houdt rekening met allerlei scenario's, zoals het geval dat een fout eerder was geconstateerd en de vraag vooraf was geschrapt, of dat de fout pas na afname van het examen werd ontdekt.
De gekozen systematiek bevat keuzes waarover men van mening kan verschillen. Maar onzorgvuldig zijn deze methodieken zeker niet. Het CvTE zorgt er dus voor dat kandidaten niet benadeeld worden door fouten in het examenproces.
De invloed van grootschalige tests
Een belangrijk aspect bij het corrigeren van onvolkomenheden in examens is de rol van grootschalige tests. In veel landen wordt het correctievoorschrift pas vastgesteld nadat een groot aantal antwoorden van kandidaten is bekeken. Dit maakt het mogelijk om dubbelzijdigheden in vragen te herkennen. In Nederland is dit anders, omdat het correctievoorschrift al vooraf vaststaat. Dit maakt het nodig om achteraf compensatiemaatregelen te nemen.
Een voorbeeld hiervan is een vraag in een wiskunde-examen waarin om een maximale waarde werd gevraagd. De 'Pavlovreactie' van docenten en leerlingen was om de afgeleide te bepalen. Een enkele leerling interpreteerde de vraag echter anders, met een taalkundig goed verdedigbare interpretatie. Alleen in een grootschalige test is dergelijke dubbelzijdigheid op te sporen. Het centraal examen is de enige grootschalige test, wat betekent dat dergelijke fouten pas na afname worden ontdekt.
De invloed van correctie op de rangorde
Een belangrijke overweging bij het corrigeren van onvolkomenheden is de invloed op de rangorde van de kandidaten. Zowel het afknippen van corrupte vragen als het geven van maximale score leiden tot een verandering in de rangorde. Dit is gerechtvaardigd, omdat de oude rangorde ondeugdelijk was als gevolg van een ondeugdelijk examen.
Het afknippen van corrupte vragen leidt grosso modo tot hetzelfde resultaat als het geven van maximale score. Uiteraard zijn er wel kleine afwijkingen, vooral bij de beste kandidaten. Voor de cruciale slaag-zak-beslissingen werkt het geven van maximale score hetzelfde als het afknippen van corrupte vragen.
De invloed van de N-term op de uitslag
De aanpassing van de N-term is een noodvoorziening bij het corrigeren van onvolkomenheden. Deze methode heeft als nadeel dat sommige kandidaten een te hoog cijfer kunnen krijgen. Echter, als je ijkt op het examen waar de corrupte vragen zijn afgeknipt, krijgen kandidaten nooit een te laag cijfer.
De N-term wordt automatisch aangepast voor alle kandidaten. Dit betekent dat kandidaten die op de corrupte vraag toch nog hebben gescoord, gecompenseerd worden. Helaas moet deze compensatie ook worden toegekend aan kandidaten die terecht geen punten hebben ontvangen.
De invloed van het examenproces op de vaardigheid van kandidaten
Het examenproces heeft ook invloed op de vaardigheid van kandidaten. In sommige gevallen wordt een populatie vaardiger, zoals bijvoorbeeld bij veel vakken na de invoering van de eis dat het Centraal Examen gemiddeld voldoende moet zijn. Dit heeft gevolgen voor het percentage onvoldoendes. Bij het havo gebeurde dit ook in het laatste jaar van de invoering van deze eis.
Het CvTE houdt rekening met dergelijke ontwikkelingen bij het corrigeren van onvolkomenheden. De methoden worden daarom telkens opnieuw beoordeeld om ervoor te zorgen dat ze nog steeds relevant en eerlijk zijn.
De invloed van het corrigeren van onvolkomenheden op ouders en kandidaten
Het corrigeren van onvolkomenheden in examens heeft ook invloed op ouders en kandidaten. Het corrigeren van onvolkomenheden kan leiden tot een 'ja maar'-reactie, vooral bij ouders en kandidaten. Sommigen voelen zich benadeeld, omdat ze op de geschrapte vraag goed hadden gescoord.
Een formele benadering zou kunnen zijn dat "op een foute vraag bestaat geen goed antwoord". Echter, een betere formulering is dat "je moet ijken op een correct examen en niet op een exemplaar waar de fout nog in zit. Je moet dus ijken op het ingekorte origineel."
Conclusie
Het corrigeren van onvolkomenheden in examens is een complex proces dat veel overwegingen vereist. Het CvTE gebruikt drie belangrijke methoden om onvolkomenheden te corrigeren: het afknippen van corrupte vragen, het geven van maximale score aan alle kandidaten op die vragen, en het aanpassen van de N-term. Deze methoden zijn ontworpen om zowel de eerlijkheid als de betrouwbaarheid van het examenresultaat te waarborgen.
Hoewel deze methoden niet perfect zijn, zijn ze zorgvuldig afgewogen en uitgevoerd met het oog op de belangen van de examenkandidaten. De gekozen systematiek bevat keuzes waarover men van mening kan verschillen, maar onzorgvuldig zijn deze methodieken zeker niet.
Het CvTE speelt een cruciale rol in het corrigeren van onvolkomenheden in examens. De methoden die het CvTE toepast zijn gebaseerd op het rechtsgevoel van de examenkandidaten en de haalbaarheid van de methodiek. Het CvTE houdt rekening met allerlei scenario's en zorgt er zo voor dat kandidaten niet benadeeld worden door fouten in het examenproces.
Tot slot is het belangrijk om te erkennen dat fouten in examens onvermijdelijk zijn. Hoe zorgvuldig het constructieproces ook is, de makers kijken altijd met het oog van de vakleraar. Het corrigeren van onvolkomenheden is dus een noodzakelijke stap in het examenproces. Het CvTE zorgt er voor dat deze stap eerlijk en transparant is, zodat kandidaten het examenproces met vertrouwen tegemoet kunnen treden.