De Koninklijke Landmacht heeft altijd een cruciale rol gespeeld in de verdediging van Nederland en de internationale samenwerking binnen de NAVO. Een van de centrale locaties waarin deze samenwerking zich manifesteert, is het gebied rond Berlijn. In de afgelopen jaren zijn er verschillende oefeningen gehouden in en rond dit gebied, met als doel het versterken van tactische vaardigheden, logistieke samenwerking en het coördineren van acties onder realistische omstandigheden. Deze oefeningen vormen een essentieel onderdeel van de voorbereiding op grootschalige conflictscenario’s, waarbij het coördineren van acties op lange afstand en in samenwerking met andere landen, zoals Duitsland, van groot belang is.
In dit artikel bespreken we de rol van landmacht oefeningen in en rond Berlijn, met een focus op de samenwerking met Duitsland, het gebruik van oefengebieden, en de logistieke en tactische uitdagingen die tijdens deze oefeningen worden aangekaart. We zullen ook aandacht besteden aan de betekenis van dergelijke oefeningen voor de landmacht als geheel, en hoe ze bijdragen aan de voorbereiding op mogelijke toekomstige scenario’s.
Oefeningen in en rond Berlijn: samenwerking met Duitsland
Een van de meest opvallende oefeningen die recent in het gebied rond Berlijn zijn gehouden, is de oefening ‘Bastion Lion’. Deze oefening, waarbij de Koninklijke Landmacht samenwerkt met Duitse en andere Nederlandse gevechtsbataljons, richt zich op het uitvoeren van een meerdaagse aanval op verstedelijkt gebied. Dit type oefening is van groot belang, omdat het simuleert hoe een grootschalig conflict zich zou kunnen afspelen in een complexe stadsomgeving.
Het succes van dergelijke operaties hangt af van de coördinatie tussen verschillende eenheden, zoals genie, artillerie en luchtverdediging. Daarnaast is het essentieel dat de logistieke ketens op schaal werken. In Bastion Lion zijn de afstanden realistisch, waarbij het oefengebied zich uitstrekt van Coevorden tot Berlijn. Deze realistische benadering helpt om de landmacht beter voor te bereiden op scenario’s waarin logistieke en communicatieve uitdagingen centraal staan.
Het conflict in Oekraïne heeft hierin een belangrijke rol gespeeld. Het leert dat bevoorrading en materieelherstel essentieel zijn voor de continuïteit van operaties. Daarom worden tijdens dergelijke oefeningen ook samenwerkingen met burgers en civiele partijen getraind, omdat deze in werkelijke situaties een steeds belangrijkere rol gaan spelen.
Transport en luchtoperaties in oefengebieden ten westen van Berlijn
In het kader van landmacht oefeningen, speelt transport een essentiële rol. De Nederlandse C-130 Hercules en Duitse C-160 Transall vliegtuigen worden vaak ingezet in oefengebieden ten westen van Berlijn. Deze gebieden dienen als centrale locaties voor diverse acties, waaronder het bevoorraden van fregatten of het uitvoeren van luchtlandingsoperaties.
Een voorbeeld hiervan is de oefening waarbij transportvliegtuigen samenwerken met Pathfinders en de Luchtmobiele Brigade van de Koninklijke Landmacht. Deze samenwerking is essentieel bij substandard airfield operaties, waarbij het landen op banen die geen beton of asfalt zijn, een belangrijk aspect is. Pathfinders zorgen voor het veilig stellen van de landingzones en bereiden de landing voor met een landing zone-rapport en air traffic control. Dit type operatie vereist tactisch inzicht en coördinatie, en is daarom een belangrijk onderdeel van de oefeningen.
Logistieke uitdagingen en samenwerking
De oefening Noble Jump is een ander voorbeeld van het trainen van logistieke vaardigheden op schaal. Tijdens deze oefening moesten bijna 100 Nederlandse voertuigen in een tijdslimiet van 48 uur van A naar B worden gebracht. Dit gebeurde onder NAVO-paraplu, waarbij de logistieke ketens niet alleen binnen Nederland, maar ook over grenzen, moesten functioneren.
Majoor Jan, hoofd S3 (operaties), benadrukte de complexiteit van dergelijke oefeningen. De voorbereiding ervoor duurde maanden, waarbij plannen gemaakt werden en even vaak aangepast. Ook was er een voorverkenning op de route van het vertrekpunt in Stroe naar het eindpunt in Polen. De logistieke uitdaging was niet alleen technisch, maar ook administratief. Veel papierwerk was nodig om ervoor te zorgen dat alles vlekkeloos verliep.
De oefening had als doel om te testen of het transport van zware voertuigen, zoals CV90’s, Boxers en Leopard 2-bergingstanks, binnen de tijdslimiet kon worden uitgevoerd. De logistieke ketens moesten functioneren over honderden kilometers, en dit alles onder NAVO-standaarden. De uitkomst was succesvol: het laatste materieel arriveerde veilig en wel in Polen.
Landelijke oefeningen en de rol van communicatie
Een andere vorm van oefeningen die recent zijn gehouden, betreffen landelijke communicatie-oefeningen. Op donderdag 14 december 2023 organiseerde Dares, in samenwerking met Defensie Landmacht, een oefening genaamd “Joint Effort”. Deze oefening had als doel om in geval van een noodsituatie gebruik te maken van elkaars expertise door middel van HF-communicatie.
Vanuit drie veldposten in Noord-Nederland, Gelderland Midden en Brabant West werden codewoorden naar veldpost Hollands Midden-Haaglanden gestuurd. Tijdens deze oefening werden 21 defensie HF veldposten als relais ingezet. De communicatie vond plaats op de HF banden 40m/80m (met uitwijk naar 20m) in voice, van 16.00 tot 17.00 UTC.
Een ander voorbeeld van dergelijke oefeningen is SPRINGTIJ, waarbij Dares regio’s een cyberaanval moesten nabootsen. In dit scenario waren vrijwel alle waterstanden meetpunten van Rijkswaterstaat onbereikbaar, waardoor Dares werd opgeroepen om lokaal de waterstanden in kaart te brengen en deze door te geven aan het DRCC in Dordrecht. Deze oefening testte de reactiviteit en samenwerking onder onverwachte omstandigheden.
Tactische planning en jonge vliegers
In de context van luchttransportlanden, zoals waarin de C-130 Hercules wordt ingezet, is tactisch vliegen een cruciale vaardigheid. Tijdens oefeningen zoals Frisian Flag was de C-130 niet alleen betrokken bij het vervoeren van jagers, maar ook bij het uitvoeren van eigen opdrachten. Dit benadrukt de diversiteit in rollen die transportvliegtuigen kunnen vervullen.
Een belangrijk aspect van deze oefeningen is de planning. Omdat meerdere types vliegtuigen betrokken zijn, is het niet vanzelfsprekend om voor elk type vliegtuig een aparte planning te maken. Dit is een groot leermoment, vooral voor jonge vliegers met weinig tactische ervaring. Volgens de detachementcommandant (detco) is tactisch vliegen een standaard die moet worden ontwikkeld, omdat het essentieel is voor de uitvoering van militaire missies.
Oefeningen in historisch perspectief
De landmacht oefeningen in en rond Berlijn zijn niet nieuw. Al sinds de jaren 1949 tot 1997 zijn er diverse oefeningen gehouden in de context van de dienstplichtperiode tijdens de Koude Oorlog. Deze oefeningen varieerden van bouwsteenoefeningen tot schietoefeningen en gevechtsgroepaanvallen.
In 1987 en 1988 werden er diverse oefeningen gehouden, zoals Rechter Galop, Hazewind en Blue Rider, waarbij ook Duitse en Belgische eenheden betrokken waren. Deze oefeningen werden vaak gehouden in het kader van het 43 Tankbat, waarbij schietoefeningen op locaties zoals Bergen-Hohne en Lüneburg plaatsvonden. Deze oefeningen hadden als doel om de tactische vaardigheden en het coördineren van acties te versterken.
Ook in de jaren 1960 waren er diverse oefeningen, zoals Vogelsang, La Courtine en Vade Retro, waarbij gebruik werd gemaakt van vijandelijke parachutistenaanvallen en simulaties van atoomwapens. Deze oefeningen waren bedoeld om de landmacht voor te bereiden op scenario’s waarin complexe acties op grote schaal nodig waren.
Conclusie
De landmacht oefeningen in en rond Berlijn vormen een essentieel onderdeel van de voorbereiding op grootschalige conflictscenario’s. Ze richten zich niet alleen op tactische en logistieke vaardigheden, maar ook op de samenwerking met andere landen, zoals Duitsland, en civiele partijen. Door middel van realistische oefeningen worden dergelijke vaardigheden getraind, waardoor de landmacht beter voorbereid is op mogelijke toekomstige scenario’s.
De diverse oefeningen, zoals Bastion Lion, Noble Jump en Joint Effort, tonen aan hoe belangrijk het is om logistieke ketens te testen, tactische plannen te ontwikkelen en communicatie onder noodsituaties te versterken. Daarnaast is het belangrijk om jonge vliegers en officieren te trainen in tactisch vliegen en opereren, omdat dit essentieel is voor de uitvoering van militaire missies.
De geschiedenis van landmacht oefeningen in en rond Berlijn toont ook aan hoe deze oefeningen zich ontwikkeld hebben vanaf de Koude Oorlog tot de huidige tijd. Het blijft een cruciale factor in de voorbereiding van de landmacht op mogelijke toekomstige scenario’s.