De Veluwe is sinds lange tijd een centraal oefengebied voor de Nederlandse landmacht. Hier worden regelmatig militaire oefeningen uitgevoerd, waarbij militairen hun vaardigheden op diverse vlakken trachten te verbeteren. Van maandag 14 tot en met vrijdag 18 april 2025 vindt er bijvoorbeeld een intensieve oefening plaats in en rond Putten. Hierbij is sprake van actieve bewegingen van militairen, voertuigen en het gebruik van tijdelijke uitvalsbasissen, zonder echter schietoefeningen of gevechtshandelingen. De Veluwe is dus een geografisch en logistiek geschikt gebied, maar tegelijkertijd is het ook een gevoelig natuurgebied dat extra aandacht vraagt.
Aan de andere kant is duidelijk dat de toekomstige plannen van Defensie erop uitdraaien dat de Veluwe nog sterker in het oog wordt gehouden als oefengebied. Dit omvat de toename van dronegebruik, het uitbreiden van schietterreinen en de aanleg van extra helikopterlandingsplaatsen. Tegelijkertijd lopen er ook discussies over de impact op de natuur, zoals het geplande gebruik van zware explosieven in de Terletse Heide, wat door organisaties als Natuurmonumenten wordt tegengewerkt.
In dit artikel bespreken we de militaire oefeningen op de Veluwe vanuit meerdere perspectieven: de oefeningen zelf, de logistiek, de impact op het milieu en de maatregelen die worden genomen om die impact te beperken. We kijken ook naar de rol van de Veluwe in de geschiedenis van de Nederlandse landmacht en de toekomstige plannen van Defensie in het kader van de groeiende oefenbehoefte van het leger.
Historische context van de Veluwe als oefengebied
De Veluwe is sinds de 19e eeuw een belangrijk oefengebied voor de Nederlandse landmacht. Het uitgestrekte heide- en bosgebied maakte het mogelijk om op grote schaal te oefenen met geweren, kanonnen en voertuigen. In de loop van de jaren werden er grote kazernes gebouwd en werden oefenterreinen uitgebreid. De Veluwe werd een centraal militair bolwerk, met onder andere schietoefeningen in Oldebroek en andere locaties. Zowel rekruuten als ervaren militairen kwamen regelmatig op de Veluwe om hun vaardigheden te scherpen.
De rol van de Veluwe als oefengebied werd echter minder prominent na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de verdwijning van de dienstplicht in Nederland. Toch bleef het gebied in gebruik en bleef het een centraal knooppunt voor de landmacht. Historische sporen zoals kazernen, schuttersputjes en herdenkingsstenen zijn nog steeds zichtbaar. Deze sporen zijn niet alleen een herinnering aan het verleden, maar ook bewijs van de langdurige band tussen de Veluwe en de militaire training in Nederland.
Militaire oefeningen in 2025: een overzicht
In de week van 14 tot 18 april 2025 vindt er een militaire oefening plaats in en rond Putten. Deze oefening is onderdeel van de reguliere training van de Koninklijke Landmacht en richt zich op vaardigheden zoals oriëntatie, kaartlezen en samenwerking binnen groepen. Hoewel het gebruik van voertuigen en militairen in actie duidelijk zichtbaar is, zijn er geen schietoefeningen of gevechtshandelingen gepland. De oefening vindt voornamelijk op openbare wegen en buitengebieden plaats, waar militairen zich verplaatsen en oefenen in herkenbare uitrusting.
De oefening is zorgvuldig afgestemd met lokale autoriteiten. Er wordt geen gebruik gemaakt van (oefen)munitie en er zijn geen gevaarlijke situaties verwacht. De militairen overnachten niet in het gebied zelf, maar maken gebruik van tijdelijke uitvalsbasissen. Tijdens de oefening kunnen inwoners wel tijdelijke hinder ondervinden, zoals langzaam rijdend verkeer of tijdelijke afsluitingen op landwegen.
Hoewel de aanwezigheid van militairen in het gebied duidelijk is, is de oefening gericht op het oefenen van essentiële vaardigheden. De training omvat onder andere het bewegen in groepen, het lezen van kaarten en het nemen van beslissingen in realistische situaties. Deze soort training is essentieel voor het functioneren van het leger in echte situaties, waarin militairen snel en accuraat moeten kunnen reageren.
Toekomstplannen: uitbreiding van oefengebieden
Defensie is van plan om in de toekomst meer ruimte in te nemen op de Veluwe en in de Achterhoek. Dit is onderdeel van het plan "Ruimte voor Defensie", waarin duidelijk wordt gesteld dat de Nederlandse krijgsmacht in de komende jaren meer oefenruimte nodig heeft. In de huidige situatie worden veel oefeningen in het buitenland uitgevoerd, wat kostbaar is en emotionele belasting veroorzaakt voor het militaire personeel. Daarnaast leidt het tot verwachtingen dat bondgenoten in Nederland ook oefenruimte kunnen krijgen.
In Gelderland, en met name in de regio Veluwe en Achterhoek, zijn er veel geschikte gebieden voor militaire oefeningen. Deze gebieden zijn relatief open en bevolkt, waardoor ze ideaal zijn voor het uitvoeren van grootschalige oefeningen. Defensie wil deze gebieden nu actiever gebruiken. Dit betekent onder andere:
- Meer laagvliegende helikopters, vooral boven de Veluwe en de Achterhoek.
- Nieuwe oefengebieden, waarbij bestaande oefenterreinen worden uitgebreid.
- Extra helikopterlandingsplaatsen en vliegroutes om oefenterreinen met elkaar te verbinden.
- De uitbreiding van de luchtmachtbasis Deelen bij Arnhem, inclusief een nieuwe onverharde landingsbaan.
- Het stationeren van zware drones bij Deelen.
Hoewel deze maatregelen essentieel zijn voor de oefenbehoefte van het leger, zorgen ze ook voor mogelijke overlast voor inwoners. De toename van laagvliegende toestellen en drones kan leiden tot geluidsoverlast. Daarnaast is er ook sprake van mogelijke schade aan de natuur, vooral in Natura 2000-gebieden, waar defensie-activiteiten extra gevoelig zijn.
Natuuronderzoek en -bescherming op oefenterreinen
De Veluwe is niet alleen een belangrijk oefengebied voor de militairen, maar ook voor het onderzoek naar de natuur. Het militair oefenterrein biedt ruimte voor wetenschappelijke studies, zoals die van de Universiteit van Amsterdam, SOVON en de Universiteit Wageningen. Deze studies richten zich op onderwerpen als broedvogels, lichtversterkende effecten op de natuur en het gedrag van zeldzame insectensoorten zoals de zadelsprinkhaan en de kleine wrattenbijter.
Ook onderwijsinstellingen maken gebruik van het oefenterrein. Zo voert SARON onderzoek uit naar het verschieten van amateurraketten. Deze samenwerking tussen defensie en wetenschap en onderwijs laat zien dat militaire oefenterreinen ook een rol kunnen spelen in de groei van wetenschappelijke kennis.
Tegelijkertijd is er ook aandacht voor de bescherming van de natuur. Het Artillerie Schietkamp (ASK) 't Harde bij Elburg is een voorbeeld van een oefenterrein waar defensie maatregelen neemt om geluidsoverlast te beperken. Zo wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van simulatoren en oefenspringbrisantgranaten, die minder geluid produceren. Ook informeert Defensie omwonenden over schietoefeningen via gemeentes en digitale kanaalen.
De rol van 't Harde als centraal schietterrein
Het ASK 't Harde is een van de belangrijkste schietterreinen in Nederland. Hier oefenen militairen met verschillende wapens en wapensystemen. Het is de enige locatie waar met artillerie en mortieren geschoten kan en mag worden. Niet alleen Defensie oefent op dit terrein, maar ook andere Nederlandse veiligheidsdiensten.
Om geluidsoverlast te beperken wordt er zoveel mogelijk geoefend met simulatoren. Ook wordt gebruik gemaakt van oefenspringbrisantgranaten, die minder geluid produceren bij het neerkomen. Hoewel Defensie probeert om zo min mogelijk geluid te veroorzaken, is oefenen essentieel voor het functioneren van het leger. Daarom zijn er regelmatig schietoefeningen, meestal overdag en soms ook in de avonduren. In bijzondere gevallen informeert Defensie omwonenden via de gemeentes en via sociale media.
Het ASK mag 52 keer per jaar de Nieuwe Zuidweg afsluiten, wat ook is opgenomen in het oefeningsoverzicht. In week 40 van 2025, bijvoorbeeld, worden er diverse oefeningen uitgevoerd, waarvan de details en tijdstippen zijn gepubliceerd op de officiële website van Defensie.
De discussie over bomvrije zones en natuurbescherming
Terwijl de Veluwe steeds meer wordt gebruikt voor militaire oezeningen, rijst er ook kritiek op het gebruik van zware explosieven in natuurgebieden. Natuurmonumenten heeft bijvoorbeeld duidelijk laten weten dat het het gebruik van zware explosieven in de Terletse Heide en het Rozendaalse Veld niet ondersteunt. Deze gebieden zijn Europees beschermd en vallen onder de Natura 2000-richtlijnen. Het gebruik van explosieven in zulke gevoelige gebieden zou de natuur en biodiversiteit verder onder druk zetten.
Natuurmonumenten benadrukt dat het belang van militaire oefeningen erkend moet worden, maar dat het niet op de kosten van de natuur mag gaan. Het oproept tot een bomvrij Veluwezoom en roept inwoners op om zich in te schrijven voor de petitie tegen zware explosieven in de Terletse Heide. Het argument is dat het niet de natuur is die dit kan vragen – maar juist de mensen.
De toekomst van de Veluwe als oefengebied
De Veluwe blijft een centraal oefengebied voor de Nederlandse landmacht. De toekomstplannen van Defensie laten zien dat de Veluwe nog sterker in het oog wordt gehouden. Dit omvat het uitbreiden van schietterreinen, het toestaan van zware drones en het verdiepen van samenwerking met wetenschap en onderwijs.
Aan de andere kant is er ook duidelijke kritiek op de impact van deze oefeningen op de natuur en het milieu. De balans tussen militaire training en natuurbescherming is hier essentieel. Het is belangrijk dat Defensie haar oefenbehoefte aanpasst aan de huidige omstandigheden, waarin ook de bescherming van het milieu een steeds belangrijker rol speelt.
Conclusie
De Veluwe is sinds de 19e eeuw een centraal oefengebied voor de Nederlandse landmacht. In 2025 vindt er nog steeds een militaire oefening plaats in en rond Putten, waarbij militairen hun vaardigheden op diverse vlakken oefenen. Deze oefening is onderdeel van de reguliere training van het leger en richt zich op essentiële vaardigheden zoals oriëntatie, kaartlezen en samenwerking.
De toekomstplannen van Defensie laten zien dat de Veluwe nog sterker in het oog wordt gehouden. Dit omvat het uitbreiden van schietterreinen, het stationeren van zware drones en het verdiepen van samenwerking met wetenschap en onderwijs. Tegelijkertijd lopen er ook discussies over de impact van deze oefeningen op het milieu, waarbij organisaties zoals Natuurmonumenten actief opkomen voor bomvrije zones en de bescherming van natuurgebieden.
De Veluwe blijft dus een belangrijk oefengebied voor het leger, maar het is evenwichtig om ook aandacht te blijven besteden aan de impact op het milieu. De samenwerking tussen defensie, wetenschap en lokale gemeenschappen is hier essentieel om een balans te vinden tussen militaire training en natuurbescherming.