Het begrijpen van tijd, het onthouden van dagen en maanden, en het leren lezen van een kalender zijn essentiële vaardigheden die zowel cognitief als emotioneel belangrijk zijn voor kinderen. Deze vaardigheden vormen de basis voor tijdsmanagement, planning en zelfregulatie. In dit artikel bespreken we hoe de kalender en verschillende oefeningen hieraan kunnen bijdragen, met een focus op het opbouwen van tijdsbesef in kinderen van de peuters tot groep 8. Bovendien geven we een overzicht van creatieve, speelse en leerzame manieren om kinderen te ondersteunen bij het leren omgaan met tijd en seizoenen.
Tijdsbesef opbouwen vanaf de peuters
Het tijdsbesef begint vroeg. Peuters leren al een vaste dagritme kennen, zoals het wisselen van eten, spelen, slapen en activiteiten. In de peuterspeelzaal wordt vaak aandacht besteed aan het leren onthouden van de volgorde van het dagritme. Zo wordt bijvoorbeeld de ochtend doorgenomen in de kring: eerst spelen, dan in de kring, weer spelen, fruit en drinken, enzovoort. Dit helpt kinderen een beeld te vormen van hoe een dag verloopt.
Timetimer als visuele hulpmiddel
Een handig hulpmiddel om kinderen tijd te leren begrijpen is de timetimer. Dit is een soort kookwekker met een rood vlakje dat steeds kleiner wordt. Het visuele karakter maakt het voor jonge kinderen duidelijk hoeveel tijd er nog is. Bijvoorbeeld: "We moeten nu even wachten tot het rode vlakje weg is, dan gaan we naar buiten." Dit helpt kinderen leren hoe lang een bepaalde activiteit duurt.
Kalenderlezen in de basisschool
Naarmate kinderen ouder worden, wordt het lezen van een kalender steeds belangrijker. In de basisschool wordt het begrip van dagen van de week, maanden en seizoenen geleidelijk opgebouwd. In groep 1 en 2 wordt de dag ingedeeld in ochtend, middag, avond en nacht. Kinderen leren de namen van de dagen en de maanden en leren deze in de juiste volgorde op te noemen.
Weekschemata en pictogrammen
Een manier om dit te ondersteunen thuis is het gebruik van een weekschaam met pictogrammen. Deze visuele hulpmiddelen helpen kinderen de activiteiten van de dag te onthouden. Een knijper op de dag van de week maakt het nog duidelijker. Dit ondersteunt de cognitieve ontwikkeling en helpt bij het opbouwen van een structuur in de dag.
Oefenen met kalenderlezen in groep 3 t/m 4
In groep 3 en 4 wordt het lezen van de kalender verder uitgebouwd. Kinderen leren de analoge klok lezen, inclusief hele en halve uren. Ze leren ook de volgorde van de dagen en maanden en het ordenen van gebeurtenissen in de tijd. Een voorbeeld is: “Eerst ga ik me aankleden, dan ontbijten en dan naar school.”
Oefeningen zoals het maken van een woordzoeker met maanden van het jaar of het spelen van een kwartetspel met provincies kunnen het leren van maanden en seizoenen leuk maken. Deze oefeningen bevorderen het geheugen en het tijdsbesef op een speelse manier.
Kalenderlezen en tijdsmanagement in groep 5 t/m 8
In groep 5 t/m 8 wordt de kalender niet alleen gebruikt om dagen en maanden te onthouden, maar ook om rekenen met tijd te leren. Kinderen leren bijvoorbeeld hoeveel dagen er zijn tussen twee data en hoe ze met kalenders omgaan in praktische situaties. Bijvoorbeeld: “Op 8 maart wil David weten hoeveel dagen het nog duurt tot zijn verjaardag op 10 mei.” De oplossing is: maart heeft 31 dagen, dus er zijn nog 23 dagen tot eind maart. Dan nog 30 dagen van april erbij, en 10 van mei. Dus 23 + 30 + 10 = 63 dagen.
Verschillende soorten kalenders
Er zijn verschillende soorten kalenders die kinderen kunnen leren lezen, zoals een maandkalender, een weekkalender en een jaarkalender. Iedere kalender helpt bij een ander aspect van tijdsbesef. Bijvoorbeeld: op een maandkalender kunnen kinderen leren om welke dag het gaat bij een bepaalde datum. Een vraag hierbij kan zijn: “Wat voor dag is 5 september?”
Oefeningen zoals het maken van een mandala of ritmes maken in de keuzekast kunnen ook gebruikt worden als rustmomenten tussen activiteiten. Deze momenten helpen bij het ontwikkelen van concentratie en tijdsschatting.
Keuzekasten als ondersteunende tool
In de keuzekast worden oefeningen gecombineerd met creatieve activiteiten. Bijvoorbeeld ritmes maken met muziekinstrumenten of het maken van een mandala. Deze activiteiten geven kinderen de kans om rustig te werken en tegelijkertijd iets te leren over tijd, ritme en volgorde. Een keuzekastopdracht met Legotoren is een andere manier om kinderen te stimuleren tot creatief denken en structuur te leren.
Het ik-rapport als reflectieinstrument
Een ander leerinstrument dat vaak in de keuzekast wordt gebruikt is het ik-rapport. Dit is een leuke opdracht waarbij kinderen over zichzelf nadenken en dat opschrijven. Het helpt bij het opbouwen van zelfkennis en tijdsbesef, omdat ze leren om te reflecteren en tijd te structureren.
De rol van de ouder
Ouders spelen een essentiële rol in het opbouwen van tijdsbesef bij kinderen. Door te vertellen over de planning van de dag, zoals “Als je weer wakker wordt, gaan we naar school” of “Vanmiddag na school gaan we boodschappen doen”, geef je kind een beeld van hoe de dag verloopt. Dit helpt bij het ontwikkelen van een tijdsbesef en het begrijpen van gebeurtenissen in de tijd.
Praktische tips voor ouders
- Gebruik een weekschaam met pictogrammen thuis.
- Neem een timetimer mee voor activiteiten die een bepaalde tijdsduur hebben.
- Lees samen de kalender en bespreek de planning van de week.
- Gebruik duidelijke taal om tijdsintervallen te beschrijven.
- Zorg voor rustmomenten, zoals het maken van een mandala of het luisteren naar muziek.
Conclusie
Het leren lezen van een kalender en het opbouwen van tijdsbesef is een essentiële levensvaardigheid. Het helpt kinderen om hun dag te plannen, te structureren en zichzelf beter te beheren. Door het gebruik van tools zoals de timetimer, de kalender en oefeningen in de keuzekast, wordt het leren van tijd en seizoenen een speelse en leerzame activiteit. Ouders en leerkrachten spelen een belangrijke rol in deze ontwikkeling. Het is belangrijk om creatieve en visuele middelen te gebruiken om kinderen te ondersteunen bij het leren omgaan met tijd.