In de moderne maatschappij zijn crisissituaties onvoorspelbaar, maar voorbereiding is essent. Door meervoudige oefeningen – ook wel gezamenlijke evacuatie- of defensie-oefeningen genoemd – kunnen instellingen zich op de meest effectieve manier voorbereiden op uitzonderlijke omstandigheden. Deze oefeningen simuleren realistische scenario’s, waarbij meerdere organisaties tegelijkertijd samenwerken om een probleem aan te pakken. Dit artikel legt uit waarom meervoudige oefeningen belangrijk zijn, hoe ze worden uitgevoerd en welke voordelen ze bieden.
Inleiding
Meervoudige oefeningen zijn complexe simulaties waarbij meerdere partijen, zoals hulpdiensten, defensie, maatschappelijke organisaties en regionale overheden, tegelijkertijd een crisis aanpakken. Deze oefeningen zijn niet alleen gericht op het verbeteren van individuele vaardigheden, maar ook op het versterken van samenwerking en coördinatie in crises.
In Nederland zien we dit op verschillende locaties, zoals bij de grote evacuatieoefening LIVEX voor de kust van IJmuiden en de meervoudige defensie-oefeningen in Noord-Nederland. Deze simulaties zijn cruciaal voor de voorbereiding op reële situaties, zoals evacuaties vanaf schepen of militaire operaties.
Samenwerking in meervoudige oefeningen
Meerdere organisaties op één doel
Meervoudige oefeningen vereisen een goed gesynchroniseerd netwerk van organisaties. Tijdens de LIVEX-oefening bijvoorbeeld werken de Kustwacht, KNRM, Veiligheidsregio Kennemerland, het Rode Kruis en Rijkswaterstaat samen om evacués veilig aan land te brengen. Elke organisatie heeft een specifieke rol, die tijdens de oefening wordt getest en afgeklopt.
Deze samenwerking is essentieel, want in een echte crisis is het niet mogelijk om alles opnieuw te proberen. Het is daarom belangrijk dat elke organisatie duidelijk weet wat haar verantwoordelijkheid is en hoe ze met andere partijen communiceert.
Coördinatie op land en zee
Bij evacuatieoefeningen zoals LIVEX wordt zowel op zee als op land geoefend. De Kustwachtcentra coördineren de evacuatie op zee, terwijl een Commando Plaats Incident (CoPI) en een Regionaal Operationeel Team (ROT) de evacués op land opvangen. Dit betekent dat het logistieke en communicatieve aspect van zo’n oefening niet alleen op één plek gebeurt, maar over meerdere locaties.
Bijvoorbeeld, tijdens de LIVEX-oefening in 2024 wordt de evacuatie vanaf de DFDS-ferry ‘Princess Seaways’ gesimuleerd. Hierbij zijn meerdere schepen, helikopters, reddingboten en ambulances betrokken. Deze samenwerking wordt vooraf goed gepland en tijdens de oefening getest op efficiëntie en samenwerking.
De rol van technologie en veiligheid
Beperken van overlast en risico’s
Oefeningen zoals LIVEX en de meervoudige defensie-oefeningen in Noord-Nederland zijn niet zonder impact op de omgeving. De organisaties proberen de overlast voor omwonenden zoveel mogelijk te beperken. Toch is er wel geluidshinder te verwachten, vooral in de uren dat de oefening plaatsvindt. Daarom wordt er vaak gekozen voor tijden waarop de impact op het maatschappelijke verkeer minimaal is.
Tijdens de LIVEX-oefening geldt er bijvoorbeeld een vliegverbod voor drones en civiele luchtvaartuigen. Dit is vanwege veiligheidsredenen, omdat het risico op botsing met oefeningsschepen en helikopters te groot is. Het overtreden van dit vliegverbod is strafbaar.
Veiligheid als kernprincipe
Zowel in evacuatieoefeningen als in defensie-oefeningen is veiligheid centraal. Tijdens de oefeningen wordt er niet echt geschoten of gevaarlijk materiaal gebruikt. Dit is duidelijk gecommuniceerd met betrokken gemeenten en organisaties. Zoals in Noord-Nederland is aangegeven: "Tijdens de oefening wordt er niet echt geschoten."
Dit maakt duidelijk dat meervoudige oefeningen, hoewel complex en soms zichtbaar, gericht zijn op training en voorbereiding in een veilige omgeving.
Oefenen in verschillende omstandigheden
Aanpassen aan het weer en de omgeving
Meervoudige oefeningen zijn niet alleen gericht op het simuleren van een crisis, maar ook op het oefenen in verschillende omstandigheden. Bijvoorbeeld in defensie-oefeningen wordt er geoefend in verschillende windrichtingen, stromingen en tijden van de dag. Dit is belangrijk om te leren reageren in situaties die in de realiteit zouden kunnen voorkomen.
Defensie benadrukt bijvoorbeeld dat de oefeningen dit jaar groter zijn dan normaal, omdat militairen ook leren opereren in het donker. Dit is essentieel voor situaties waarin het nacht is of zichtbaarheid beperkt.
Verschillende locaties voor verschillende doelen
Oefenen op meerdere locaties is een strategische keuze. In het geval van amfibische oefeningen zijn de locaties Marnewaard, de Vliehors, Groote Keeten en de Maasvlakte de meest geschikte. Deze locaties zijn gekozen omdat ze verschillende voorwaarden bieden, zoals diepte, breedte en windrichtingen.
Door te oefenen op meerdere locaties, kan Defensie zowel kleine als grote oefeningen uitvoeren. Hierdoor wordt het mogelijk om diverse scenario’s te simuleren, waardoor de voorbereiding op reële situaties efficiënter en beter geöriënteerd is.
Meervoudige oefeningen in de praktijk
Voorbeeld: LIVEX 2024
De oefening LIVEX in juni 2024 is een voorbeeld van hoe meervoudige oefeningen in de praktijk werken. Tijdens deze oefening wordt de evacuatie vanaf een ferry gesimuleerd, met meerdere organisaties die betrokken zijn. De oefening is opgezet met het doel om samenwerking, communicatie en logistiek te testen.
De volgende middelen worden ingezet:
- 1 DFDS-ferry ‘Princess Seaways’
- 2 varende schepen die evacués opvangen
- 500 figuranten
- 5 KNRM-reddingboten
- 1 Kustwachtcentrum
- 2 kustwachthelikopters
- 2 NH90-helikopters van Defensie
- 1 kustwachtvliegtuig
- 1 Operationeel Team Kustwacht
- 1 Commando Plaats Incident (CoPI)
- 1 Regionaal Operationeel Team (ROT)
- 1 crisiscentrum DFDS in Denemarken
- 1 Maritime Incident Response Group Netherlands (MIRG.NL)
- 1 regionale meldkamer
- 3 veiligheidsboten van de KNRM
- 2 Noodhulpteams van het Rode Kruis
- Meerdere hulpverleningsvoertuigen
Dit maakt duidelijk dat meervoudige oefeningen complex zijn, maar ook essentieel zijn voor de voorbereiding op reële situaties.
Meervoudige oefeningen als onderdeel van een groter proces
Informatie en betrokkenheid van burgers
Meervoudige oefeningen zijn niet alleen gericht op professionele partijen, maar ook op het informeren en betrekken van burgers. Defensie organiseert bijvoorbeeld informatiebijeenkomsten om inwoners te informeren over het Ontwerp NPRD (Nationale Programma Ruimte Defensie). Deze bijeenkomsten geven burgers de kans om vragen te stellen en betrokken te worden bij het proces.
Daarnaast wordt er een video gebruikt om te uitleggen waarom ruimte nodig is voor amfibische oefeningen. Deze communicatie is belangrijk om het begrip en de steun van de maatschappij te versterken.
Conclusie
Meervoudige oefeningen zijn een essentieel onderdeel van de voorbereiding op crises. Door meerdere organisaties tegelijkertijd te betrekken, worden samenwerking, communicatie en logistiek getest in realistische scenario’s. Deze oefeningen geven de mogelijkheid om zowel kleine als grote situaties te simuleren en te oefenen in verschillende omstandigheden.
Of het nu gaat om evacuaties vanaf schepen of militaire operaties, meervoudige oefeningen zijn van groot belang voor de betrouwbaarheid en efficiëntie van crisismanagement. Binnen de maatschappij is het even belangrijk om burgers te informeren en betrekken, zodat er ondersteuning en begrip is voor de noodzakelijke oefeningen.