Een van de belangrijkste principes bij het leren van een nieuwe taal is om volledig ondergedompeld te worden in die taal. Dit geldt ook voor het leren van ondersteunde communicatie (OC), een vorm van communicatie die woorden en zinnen ondersteunt met symbolen, afbeeldingen of technologie. Wanneer het gaat om het leren van OC, is het concept van modelleren essentieel. Modelleren houdt in dat je laat zien hoe je communiceert, door gesproken taal te ondersteunen met visuele of symbolische elementen.
In dit artikel gaan we dieper in op wat modelleren inhoudt, waarom het belangrijk is en hoe je het effectief kunt toepassen in dagelijkse interacties, vooral bij kinderen of individuen die moeite hebben met spraak. We zullen ook aandacht besteden aan de do's en don'ts van modelleren en de rol van de omgeving bij het leren van OC. Aan de hand van feiten uit betrouwbare bronnen zullen we laten zien hoe modelleren een krachtig instrument is voor taalontwikkeling en betere communicatie.
Wat is modelleren in de context van ondersteunde communicatie?
Modelleren is het actieve laten zien van hoe je communiceert met ondersteunde communicatie. Dit kan bestaan uit het ondersteunen van een gesproken zin met een symbool of gebaar, of het tonen van waar een woord te vinden is op een spraakcomputer of communicatieplaat. Het gaat dus niet enkel om het ondersteunen van de eigen taal, maar ook om het leren gebruiken van het communicatiesysteem door het kind of persoon.
De essentie van modelleren is dat het een visuele en functionele voorbeeldfunctie vervult. Net zoals kinderen hun moedertaal leren door te luisteren naar anderen, leren zij OC door het zien en horen van hoe anderen communiceren met OC. Dit proces vereist consistentie van de omgeving, waarin zowel familieleden als leerkrachten hetzelfde communicatiesysteem gebruiken.
De rol van de omgeving in het leren van OC
Een essentieel aspect van het leren van OC is de betrokkenheid van de omgeving. Ondersteunde communicatie is geen taal die iemand spontaan gaat gebruiken zonder begeleiding. Het is een kwestie van tijd, net zoals bij het leren van een nieuwe taal. Als mensen rondom het kind of persoon OC niet gebruiken, ontbreekt het aan voldoende modellering en dus aan voldoende input om OC te leren.
De betrokkenheid van de omgeving is dus cruciaal. Hoe meer mensen in de omgeving OC gebruiken – thuis, op school, bij de therapeut of in de dagopvang – hoe meer voorbeelden beschikbaar zijn. Deze voorbeelden helpen het kind of persoon om OC sneller en beter te leren. Het is daarom belangrijk dat de omgeving consistent OC toepast en modellering centraal stelt in de communicatie.
De kernwoordenstrategie bij modelleren
Een van de do's van modelleren is het gebruik van zoveel mogelijk kernwoorden. Kernwoorden zijn de woorden die centraal staan in het communicatieproces, zoals bijvoorbeeld "ja", "nee", "eet", "drink", "luister" of "help". Deze woorden vormen de basis van de communicatie en zijn essentieel voor het begrijpen van de context van een interactie.
Het gebruik van kernwoorden in modellering zorgt ervoor dat de communicatie duidelijk en gericht is. Het helpt de persoon die OC leert om het systeem sneller te doorzien en te begrijpen. Dit is vergelijkbaar met het leren van een nieuwe taal waarin je eerst de meest voorkomende woorden leert voordat je overgaat tot complexere zinnen.
Verwachtingen en geduld bij modelleren
Een andere doelrichting bij modelleren is om in het begin weinig te verwachten van de persoon die OC leert. Het is belangrijk om de verwachting bij jezelf te leggen, in plaats van bij de leerling. Dit houdt in dat je niet direct verwacht dat de leerling al zinnen kan vormen of complexe communicatie kan voeren. In de beginsituatie is het voldoende als de leerling enkele kernwoorden herkent en gebruikt.
Geduld en doorzettingsvermogen zijn essentieel. Het leren van OC is een proces dat tijd kost, net zoals het leren van een nieuwe taal. Het is niet realistisch om te denken dat mensen die niet of bijna niet praten meteen OC zullen gebruiken. Het is belangrijk om het proces te accepteren en stap voor stap vooruit te gaan.
Modelleren en fouten maken
Een van de essentieelste principes bij modelleren is het durven maken van fouten. Het leren van OC is vergelijkbaar met het leren van een nieuwe taal, en zoals bij het leren van een nieuwe taal, is het maken van fouten een natuurlijk onderdeel van het proces. Het is belangrijk dat zowel de begeleider als de leerling zich hierin comfortabel voelt.
Fouten tonen dat je aan het leren bent. Ze geven aan dat je probeert en niet direct alles kent. Dit is een normale en noodzakelijke stap in het leren van OC. Het is daarom belangrijk om een sfeer te creëren waarin fouten niet worden gestraft of genegeerd, maar waarin ze gezien worden als onderdelen van het leerproces.
De don'ts van modelleren
Hoewel het gebruik van kernwoorden en geduld belangrijk zijn, zijn er ook dingen die je als begeleider bij modelleren moet vermijden. Een van de belangrijkste don'ts is het maken van grammaticaal correcte zinnen bij de start. In de vroege fase van het leren van OC is het belangrijk om te beginnen met de belangrijkste woorden uit een zin. Complexe grammatica en zinbouw zijn in de beginsituatie niet relevant en kunnen de leerling overweldigen.
Een andere don't is het geven op. Het leren van OC is een langdurig proces dat geduld vereist. Het is belangrijk om te blijven proberen, ook als het resultaat niet direct zichtbaar is. Het is niet omdat de leerling in het begin weinig reageert dat de methode niet werkt. Het is belangrijk om te blijven modelleren en te blijven communiceren met OC.
Modelleren als ondersteuning van gesproken taal
Hoewel het doel van OC is om een alternatief communicatiesysteem te bieden, is het niet bedoeld om de gesproken taal te vervangen. Integendeel: OC moet de gesproken taal ondersteunen. Dit betekent dat de begeleider niet alleen OC moet gebruiken, maar ook moet blijven spreken. Het combineren van gesproken taal met OC helpt de leerling om het systeem beter te begrijpen en sneller te leren.
Het is belangrijk om bij elk woord dat je zegt, ook het corresponderende symbool of gebaar te tonen. Dit geeft de leerling een visuele bevestiging van het woord en helpt bij het opbouwen van een verband tussen geluid en betekenis. Naarmate de leerling verder komt in het proces, kan het gebruik van OC geleidelijk toenemen, maar het blijft essentieel om te blijven spreken.
Conclusie
Modelleren speelt een centrale rol in het leren van ondersteunde communicatie. Het is het actieve laten zien van hoe je communiceert met OC, en het vereist een consistente inzet van de omgeving. Het gebruik van kernwoorden, geduld en doorzettingsvermogen, en het accepteren van fouten zijn essentieel voor het succes van het proces.
De omgeving speelt een cruciale rol bij het leren van OC. Hoe meer mensen in de omgeving OC gebruiken, hoe sneller de leerling het systeem onder de knie krijgt. Het is belangrijk om niet alleen OC te gebruiken, maar ook de gesproken taal te ondersteunen. Modelleren is dus niet alleen een techniek, maar ook een mindset die gericht is op het ondersteunen van communicatie en taalontwikkeling.
Door modelleren te integreren in elke dagelijkse interactie, help je de leerling om OC te leren en te beheersen. Het is een proces dat tijd kost, maar het resultaat is een betere communicatie en een grotere zelfstandigheid voor de leerling.