Knieproblemen zijn een van de meest voorkomende klachten die mensen tegenkomen in hun dagelijks leven, vooral bij sporters of personen die veel lopen of staan. Een van de belangrijkste spieren die bijdragen aan de stabiliteit van de knieschijf is de VMO (vastus medialis obliquus), een deel van de quadriceps. Bij het patellofemoraal pijnsyndroom speelt deze spier vaak een centrale rol, aangezien deze vaak verzwakt is en hierdoor de knieschijf niet adequaat kan stabiliseren. Het opbouwen van kracht in deze spier kan dus een essentieel onderdeel zijn van het herstelproces. In dit artikel bespreken we de rol van de VMO, waarom en hoe deze moet worden getraind, en welke oefeningen het meest effectief zijn bij het herstel van knieklachten.
De rol van de VMO bij het patellofemoraal pijnsyndroom
De VMO is de binnenste spier van de vier quadricepskoppen en ligt direct onder de knieschijf. Deze spier speelt een cruciale rol bij het stabiliseren van de knieschijf, vooral tijdens bewegingen waarbij de knie buigt en strekt. Bij het patellofemoraal pijnsyndroom is de VMO vaak verzwakt of heeft deze een vertraagde aanspantijd. Dit betekent dat de spier niet snel genoeg reageert om de knieschijf in het midden te houden, waardoor deze naar buiten wordt geduwd. Het resultaat is verdieping van de pijn en mogelijk een verdergaande dysfunctie van het kniegewricht.
Een verzwakte VMO kan verschillende oorzaken hebben. De belangrijkste is reflexinhibitie, een fysiologisch mechanisme waarbij pijn of ontsteking in het gewricht ervoor zorgt dat de spieren die dichtstbij liggen, zoals de VMO, verzwakt raken. Deze verzwakking kan het pijnprobleem verder intensiveren, omdat de knieschijf niet goed wordt ondersteund. Het opbouwen van kracht in de VMO kan hier dus een positief effect op hebben.
Wanneer is VMO-training zinvol?
Het is belangrijk om te begrijpen dat VMO-training niet voor iedereen met kniepijn zinvol is. De VMO is alleen een relevante factor als deze daadwerkelijk verzwakt is. Een verzwakte VMO kan worden herkend op drie manieren:
- Visueel: De VMO is soms fysiek minder ontwikkeld dan aan de andere knie. Dit is visueel waarneembaar, bijvoorbeeld door de vorm van de quadriceps te vergelijken.
- Spanning: Bij het aanspannen van de quadriceps kan gevoeld worden of de VMO spanning opneemt. Een verzwakte spier reageert hierop zwakker dan normaal.
- Krachtmeting: Met behulp van krachttests, zoals met een Microfet of Biodex, kan nauwkeurig gemeten worden of er een krachtsverschil is tussen de VMO en de andere quadricepskoppen.
Als deze spier daadwerkelijk verzwakt is, kan training van de VMO bijdragen aan het herstel. De VMO reageert namelijk beter op training dan de andere quadricepsspieren, omdat deze spier bij pijn vaak het meest gevoelig is voor reflexinhibitie en dus het meeste verzwakt raakt.
De juiste aanpak bij VMO-training
Het trainen van de VMO vereist een voorzichtige en gerichte aanpak. Aangezien de VMO dicht bij het kniegewricht ligt, is het belangrijk om de pijn tijdens de oefeningen te beperken. Training met pijn kan namelijk het reflexinhibitie-effect versterken en het herstel vertragen. Dit geldt vooral bij mensen met actieve klachten. De klacht kan dus juist erger worden als de VMO niet op de juiste manier wordt getraind.
Een goede aanpak houdt in dat de oefeningen pijnvrij of met minimale pijn worden uitgevoerd. Dit betekent dat de belasting, de omvang en de intensiteit van de training moeten worden afgestemd op het individuele herstelproces. De VMO is niet een spier die apart getraind kan worden, zoals in sommige oefeningen het geval is bij andere spiergroepen. In plaats daarvan wordt de VMO automatisch getraind bij elke oefening die de quadriceps in het algemeen belast.
Effectieve oefeningen voor de VMO
Omdat er geen specifieke oefeningen zijn die uitsluitend de VMO belasten, is het belangrijk om oefeningen te kiezen die de quadriceps als geheel versterken. De VMO reageert echter het meest op deze oefeningen vanwege zijn verzwakking. Hieronder volgen enkele van de meest effectieve oefeningen voor het versterken van de quadriceps, met name de VMO:
1. Kniebuiging in stand
Deze oefening is ideaal voor het versterken van de quadriceps, inclusief de VMO. Begin met een rustige uitvoering zonder gewicht en concentreer je op het aanspannen van de knie. Voeg langzaam gewicht toe als de pijn niet toeneemt. De oefening kan in variaties worden uitgevoerd, bijvoorbeeld door op een bal te staan of door een gewicht te dragen.
2. Kniebuiging in stand variatie
De variatie op de standaard kniebuiging kan helpen om het bereik van de beweging te vergroten. Dit betekent dat de VMO op een bredere manier wordt belast, wat gunstig is voor de stabilisatie van de knieschijf. De uitvoering moet echter altijd pijnvrij blijven.
3. Squat
De squat is een veelzijdige oefening die de quadriceps, hamstrings en de gluteussen versterkt. Het is belangrijk om de rug rechtes te houden en de knieën niet voor de voeten te laten komen. Bij beginnende trainees is het aan te raden om zonder gewicht te starten en langzaam op te bouwen.
4. Lunge
De lunge helpt bij het versterken van de enkel- en kniebeweging, wat ideaal is voor het herstel van knieklachten. Deze oefening is goed voor het opbouwen van stabiliteit in de quadriceps en de VMO. Let erop dat de oefening pijnvrij wordt uitgevoerd en dat de rug rechtes blijft.
5. Grond aantikken
Deze oefening is minder intensief en geschikt voor mensen die in een vroeg stadium van herstel zijn. Het aantikken van de grond versterkt de quadriceps zonder de knie te veel te belasten. De oefening kan worden uitgevoerd in zit- of staand positie.
6. Doorstappen
De doorstap is een dynamische oefening die goed is voor het herstel van de bewegelijkheid en kracht van de quadriceps. Het is aan te raden om deze oefening zonder gewicht uit te voeren en te concentreren op het aanspannen van de knie.
Alle genoemde oefeningen kunnen worden uitgevoerd in series, afhankelijk van het doel. Wil je spiermassa opbouwen, dan wordt de oefening met minder herhalingen en meer gewicht uitgevoerd. Wil je conditie verbeteren, dan wordt minder gewicht gebruikt met meer herhalingen. Het is belangrijk om dit aan te passen aan het individuele herstelproces en eventueel advies in te winnen bij een fysiotherapeut.
Het gehele herstelproces en de rol van fysiotherapie
Het herstel van knieklachten, met name bij het patellofemoraal pijnsyndroom, vereist een geïntegreerde aanpak. Versterken van de VMO is slechts één van de vele aspecten. Het is even belangrijk om ook andere spiergroepen, zoals de gluteussen en de hamstrings, te versterken en de postuur en bewegingspatronen te analyseren.
Fysiotherapie speelt een centrale rol in dit proces. Fysiotherapeuten kunnen niet alleen de kracht van de VMO bepalen, maar ook het hersteltraject persoonlijk opstellen. Een aantal methodes, zoals de kniepijnvrij methode, houdt bijzonder rekening met het opbouwen van kracht in de VMO zonder het gewricht verder te belasten. Deze methode is ontworpen om het herstel efficiënt en pijnvrij te maken.
De samenwerking tussen fysiotherapie en medische zorg
Bij complexe of langdurige knieklachten kan het noodzakelijk zijn om de fysiotherapeut in contact te treden met een orthopedisch specialist. Deze samenwerking zorgt ervoor dat eventuele onderliggende structurele problemen worden geïdentificeerd en behandeld. Fysiotherapie alleen is vaak niet voldoende bij klachten die verband houden met bijvoorbeeld cartilage-afbraak of bursitis.
Conclusie
Training van de VMO kan een waardevolle bijdrage leveren aan het herstel bij knieklachten, met name bij het patellofemoraal pijnsyndroom. De VMO reageert vaak het meest op training van de quadriceps en kan zo het herstel van het gewricht ondersteunen. Het is echter belangrijk om de oefeningen pijnvrij of met minimale pijn uit te voeren en de training aan te passen aan het individuele herstelproces.
De juiste oefeningen, zoals kniebuigingen, squats en lunge, zijn effectief om de quadriceps, inclusief de VMO, te versterken. Het is aan te raden om deze oefeningen onder begeleiding van een fysiotherapeut uit te voeren om ervoor te zorgen dat ze op de juiste manier worden uitgevoerd en dat eventuele pijn niet verder wordt verergd.
Een geïntegreerde aanpak, waarbij ook aandacht wordt besteed aan andere spiergroepen en bewegingspatronen, is essentieel voor langdurig herstel. Fysiotherapie en eventueel samenwerking met medische specialisten zoals orthopeden spelen een belangrijke rol in dit proces.
Door de VMO op de juiste manier te trainen en het herstelproces goed te begeleiden, is het mogelijk om de knieklachten significant te verminderen en de stabiliteit van het gewricht te verbeteren.