In huidige maatschappij is het steeds belangrijker om kinderen een veilige en ondersteunende omgeving te bieden, met name voor kinderen die vluchten of verplaatst zijn en in een Centrum voor Huisvesting en Studie (CHS) verblijven. Deze kinderen hebben vaak meegemaakt dat ze hun land, familie en vaste structuur verloren hebben. Daarnaast staan ze nu geconfronteerd met nieuwe culturele, taalkundige en sociaal-emotionele uitdagingen. In zo’n omgeving kan beweging en spel een krachtige rol spelen bij het opbouwen van vertrouwen, het verwerken van stress en het stimuleren van sociaal contact. Dit artikel behandelt oefeningen en activiteiten, zoals ‘spiegelen’ en ‘trefbal’, die in CHS’en worden toegepast en die aantonlijk positief werken op het gedrag, de focus en de emotionele ontwikkeling van kinderen.
Inleiding
Oefeningen en bewegingsactiviteiten zijn niet alleen een manier om lichamelijk fit te blijven, maar ook een krachtige methode om kinderen te ondersteunen in hun emotionele en sociale groei. In een CHS omgeving, waar kinderen vaak meerdere traumatische ervaringen meegemaakt hebben, kan een bewegingsgericht programma zoals TeamUp op School een grote rol spelen. Door middel van speelse oefeningen leren kinderen om te gaan met frustratie, te communiceren zonder woorden en samen te werken. Dit heeft positieve gevolgen voor hun gedrag, concentratie en sociale vaardigheden.
Het programma TeamUp op School, ontwikkeld door War Child, Save the Children en UNICEF Nederland in samenwerking met de CED-Groep, richt zich op kinderen van zes tot twaalf jaar en biedt een veilige ruimte om te leren, te spelen en te groeien. In dit artikel worden de belangrijkste activiteiten, zoals ‘spiegelen’ en ‘trefbal’, besproken, evenals de effecten van deze oefeningen op emotionele en sociaal-cognitieve ontwikkeling.
Oefening 1: Spiegelen
Een van de centrale activiteiten binnen het TeamUp-programma is ‘spiegelen’. Dit is een oefening waarbij kinderen in tweetallen werken en elkaars bewegingen nauwkeurig moeten volgen. Het doel van deze oefening is niet alleen om coördinatie en focus te verbeteren, maar ook om kinderen te leren om te gaan met feedback, zich aan te passen aan een ander en om de beurt leider te zijn.
Hoe werkt ‘spiegelen’?
Tijdens ‘spiegelen’ staan kinderen in een tweetal met de rug naar elkaar of op dezelfde plek. Een van de kinderen is ‘de leider’ en voert een reeks bewegingen uit. Het andere kind, ‘de spiegel’, moet deze bewegingen zo nauwkeurig mogelijk reproduceren. Na een paar minuten wisselen de rollen.
Deze oefening stimuleert non-verbale communicatie en versterkt het zelfvertrouwen van kinderen. Het is een manier om kinderen te leren hoe ze met hun lichaam kunnen communiceren en zich te concentreren op het moment. Hierbij is taal geen belemmering, wat een groot voordeel is in een CHS-omgeving waar kinderen uit verschillende culturen en met verschillende taalachtergronden op elkaar botsen.
Emotionele en sociaal-cognitieve effecten
Omdat ‘spiegelen’ een interactieve oefening is, draagt het bij aan het ontwikkelen van sociaal contact. Door het actief meedoen en het wisselen van rollen, leren kinderen zich in te zetten voor een team, te luisteren en te reageren. Dit versterkt het groepsgevoel en helpt kinderen om zich veilig te voelen.
Bovendien is de oefening erg kalmerend. Uit evaluaties van het TeamUp-programma is gebleken dat kinderen tijdens ‘spiegelen’ vaak tot rust komen en zichzelf kunnen zijn. Ze leren hun gevoelens te tonen en tegelijkertijd te leren omgaan met frustratie als het spiegelen niet direct goed lukt. Dit is een belangrijke vaardigheid in het dagelijks leven, waarin kinderen vaak emotioneel overbelast worden door nieuwe omstandigheden.
Oefening 2: Trefbal
Een andere centrale oefening in het TeamUp-programma is ‘trefbal’. Deze oefening is gebaseerd op een eenvoudige vorm van balspel en helpt kinderen om samen te werken in een team, frustratie te beheersen en strategisch te denken.
Hoe werkt ‘trefbal’?
Tijdens ‘trefbal’ wordt een bal of een klein object in een groepje heen en weer gegooid of gereden, met als doel een bepaalde opdracht te voltooien, zoals het bereiken van een bepaalde plek of het scoren van punten. De oefening vereist coördinatie, timing en communicatie, zowel verbale als non-verbale.
Het spel is eenvoudig genoeg voor kinderen van alle niveaus, maar het biedt genoeg uitdaging om mentaal en lichamelijk uit te dagen. Door het teamgericht karakter van het spel leren kinderen samen te werken en strategieën te bedenken om hun doel te bereiken.
Emotionele en sociaal-cognitieve effecten
‘Trefbal’ is een activiteit die kinderen niet alleen fysiek in beweging brengt, maar ook emotioneel ondersteunt. Het gevoel van het team te zijn en succes te behalen, versterkt het zelfbeeld en het vertrouwen in zichzelf. Dit is bijzonder belangrijk voor kinderen die vaak geconfronteerd worden met onzekerheid en angst.
Daarnaast leren kinderen tijdens ‘trefbal’ hoe ze om kunnen gaan met frustratie. Als het niet direct lukt om de bal op de juiste manier te gooien of te vangen, leren ze door te blijven en zich niet te laten ontmoedigen. Dit is een essentiële levensvaardigheid die kinderen in het dagelijks leven kunnen gebruiken.
Oefening 3: Groepsuitdagingen
Naast de individuele en tweetallige oefeningen zoals ‘spiegelen’ en ‘trefbal’, zijn er ook groepsuitdagingen die de sociale cohesie en het teamgevoel versterken. Deze oefeningen zijn vaak competitief in aard, maar zonder dat het leidt tot spanning of agressie. Ze draaien om samenwerking, creativiteit en het stellen van gezamenlijke doelen.
Voorbeeld: Teamopdrachten
Een voorbeeld van een groepsuitdaging is een opdracht waarbij een groep kinderen een bepaalde opdracht moet voltooien, zoals het opstellen van een piramide uit plastic flessen of het bouwen van een brug met speelgoed. Deze activiteiten vereisen dat kinderen strategisch denken, communiceren en elkaar ondersteunen.
Emotionele en sociaal-cognitieve effecten
Groepsuitdagingen helpen kinderen om te leren hoe ze in een groep werken, hun ideeën delen en anderen respecteren. Hierdoor ontwikkelt zich een gevoel van mede-belonging en versterkt het groepsgevoel. Uit de evaluatieonderzoeken van TeamUp is gebleken dat kinderen na deze activiteiten vaak beter met elkaar kunnen omgaan en meer energie tonen.
Bovendien leren kinderen hoe ze met stress om kunnen gaan. Het is normaal dat tijdens een teamopdracht frustraties ontstaan, maar door te blijven werken aan de opdracht leren kinderen hoe ze met tegenslag om kunnen gaan. Dit is een krachtige les die ook in het dagelijks leven van toepassing is.
Psychologische en emotionele ondersteuning via beweging
Beweging en spel zijn niet alleen fysieke activiteiten, maar ook krachtige middelen voor psychologische en emotionele ondersteuning. Voor kinderen in een CHS-omgeving, waar stress en trauma vaak een rol spelen, is het belangrijk dat ze een veilige ruimte krijgen waarin ze zich kunnen uiten en ontspannen.
Het belang van uitlaatklep en veiligheid
Uit het evaluatieonderzoek van TeamUp op School is gebleken dat kinderen waarderen dat de oefeningen een uitlaatklep vormen voor stress. Door te spelen en te bewegen, leren kinderen hoe ze hun emotionele spanningen kunnen loslaten en zichzelf te bevrijden van negatieve gedachten.
Daarnaast is het belangrijk dat kinderen tijdens deze activiteiten zich veilig voelen. Leerkrachten zoals Cora Cijvat zorgen ervoor dat er geen druk is om perfect te zijn, maar dat het plezier en het proces centraal staan. Dit draagt bij aan het vertrouwen van de kinderen in hun omgeving en in zichzelf.
Het rolverloop van leerkracht naar speelmaat
Een uniek aspect van het TeamUp-programma is dat leerkrachten meedoen als speelmaat in plaats van alleen als autoriteit. Deze rolwisseling helpt kinderen om hun leraar te zien als een betrouwbare en betrokken persoon. Het geeft kinderen het gevoel dat ze gelijkwaardig zijn en dat hun meningen en ideeën worden gerespecteerd.
Evaluatie en resultaten van TeamUp
Het TeamUp-programma is niet alleen geïnspireerd door pedagogische en psychologische principes, maar ook gesteund door wetenschappelijke evaluaties. Een recente evaluatie, uitgevoerd door TeamUp op School, toonde aan dat de activiteiten een positief effect hebben op de emotionele en sociaal-cognitieve ontwikkeling van kinderen in CHS’en.
Belangrijkste resultaten
Uit interviews met 50 deelnemende kinderen zijn meerdere effecten vastgesteld:
- Het aangaan van sociale verbindingen: Kinderen voelen zich meer verbonden met hun klasgenoten en leren hoe ze contact kunnen leggen.
- Minder stress en frustratie: Door de activiteiten leren kinderen hoe ze om kunnen gaan met stress en hoe ze hun emoties kunnen uiten.
- Groter zelfvertrouwen: Kinderen voelen zich sterker in hun rol en tonen meer energie en betrokkenheid.
- Beter gedrag: Het gedrag van kinderen verbetert, omdat ze leren hoe ze met elkaar om moeten gaan en hoe ze zich in groepen kunnen gedragen.
Deze resultaten tonen aan dat het TeamUp-programma een waardevolle bijdrage levert aan de emotionele en sociale groei van kinderen in CHS’en. Het is een voorbeeld van hoe beweging en spel niet alleen fysieke gezondheid bevorderen, maar ook emotionele ondersteuning bieden.
Conclusie
Oefeningen zoals ‘spiegelen’, ‘trefbal’ en groepsuitdagingen spelen een essentiële rol in de emotionele, sociale en cognitieve ontwikkeling van kinderen in een CHS. Deze activiteiten bieden kinderen een veilige en ondersteunende omgeving waarin ze kunnen leren om te gaan met frustratie, samenwerken en hun gevoelens tonen. Door middel van beweging en spel leren kinderen hoe ze zich beter kunnen concentreren, hoe ze vertrouwen op zichzelf kunnen opbouwen en hoe ze beter contact kunnen leggen met anderen.
Het TeamUp-programma is een krachtige aanpak die aansluit bij de behoeften van kinderen in CHS’en. Het benadrukt het belang van beweging, interactie en emotionele ondersteuning, en laat zien dat deze elementen krachtig samengaan in het ondersteunen van kinderen in een transitorische fase van hun leven. Door dergelijke programma’s te implementeren, kunnen kinderen in CHS’en niet alleen beter aanpassen aan hun nieuwe omgeving, maar ook sterkere levensvaardigheden ontwikkelen die hen voorbereiden op toekomstige uitdagingen.