Bij een borstamputatie, ook wel bekend als mastectomie, wordt de borst volledig verwijderd, en in sommige gevallen ook de lymfeklieren in de oksel. Hoewel deze procedure essentieel kan zijn in de behandeling van borstkanker, heeft het ook een aanzienlijke impact op de lichaamsbeweging, het lichaambeeld en de mentale toestand. Oefeningen na borstamputatie zijn van groot belang voor de revalidatie. Ze helpen bij het herstel van de lichaamsspanning, het verminderen van complicaties zoals lymphedema, het herstellen van bewegingsbereik en het opbouwen van kracht, met name in de schouder- en borstspieren. Bovendien draagt fysieke activiteit bij aan een positieve mentale toestand en het herwinnen van zelfvertrouwen.
In dit artikel geven we een overzicht van aanbevolen oefeningen, afgestemd op de specifieke behoeften van patiënten na borstamputatie. We combineren kennis uit de fysiotherapie, hersteltraining en mentale coaching, om een geïntegreerde aanpak te bieden die zowel fysieke als emotionele herstel bevordert.
Oefeningen voor de schouder en bovenlichaam
Na een borstamputatie is het van het grootste belang om de schouder- en borstspieren te trainen, aangezien deze spieren vaak worden beïnvloed door de operatie en eventuele stralings- of chemotherapie. De volgende oefeningen zijn gericht op het herstellen van de bewegingsfreedom en kracht in deze regio.
1. Krachtoefeningen met theraband
Een theraband is een eenvoudig maar krachtig gereedschap dat gebruikt kan worden voor het opbouwen van kracht in de schouder- en borstspieren. De oefeningen met theraband helpen om de spieren te activeren en tegelijkertijd het gewrichtsontlasting te verminderen.
Oefening 1: Theraband voor de zijkant van de been- en bilspieren
- Uitvoering:
- Ga op je zij liggen, aan de kant van het niet-geamputeerde been.
- Maak een lus van de theraband en leg deze om je niet-geamputeerde been en je stomp.
- Buig je niet-geamputeerde zijde in heup en knie zodat je stabiel ligt.
- Beweeg je stomp zo ver mogelijk naar achteren, daarna naar opzij (naar het plafond), en vervolgens naar binnen (naar de matras toe).
- Zorg ervoor dat je bekken hierbij stabiel blijft liggen.
- Herhaal deze beweging 10 keer.
- Neem een rustpauze van 30 seconden.
- Herhaal de oefening 3 keer.
Oefening 2: Theraband voor de achterkant van de been- en bilspieren
- Uitvoering:
- Zorg voor een comfortabele houding in buikligging.
- Laat je niet-geamputeerde been op de onderlaag rusten.
- Til je stomp op zo ver als je kunt, zorg ervoor dat je bekken contact houdt met de onderlaag.
- Herhaal deze beweging 10 keer.
- Neem een rustpauze van 30 seconden.
- Herhaal de oefening 3 keer.
2. Mobiliteitsoefeningen voor de heupgewrichten
De heupgewrichten kunnen na een borstamputatie worden beïnvloed door veranderingen in lichaamshouding en bewegingspatronen. Oefeningen om de heupgewrichten te mobiliseren zijn belangrijk voor het herstellen van een evenwichtige bewegingsmogelijkheid.
Oefening 1: Mobiliteit van de heupgewrichten
- Uitvoering:
- Ga op je zij liggen, aan de niet-geamputeerde kant.
- Buig je niet-geamputeerde zijde in heup en knie zodat je stabiel ligt.
- Beweeg je stomp zo ver mogelijk naar achteren, daarna naar opzij (naar het plafond), vervolgens naar voren en dan weer terug naar de beginpositie.
- Herhaal de oefening 10 keer.
3. Strekoefeningen voor de knie
Na de operatie kan de knie, vooral aan de kant van de amputatie, verstijven of verlies aan rekbaarheid vertonen. Strekoefeningen helpen bij het behouden van een normale bewegingsmogelijkheid.
Oefening 1: Strekoefening voor de knie
- Uitvoering:
- Ga met je rug op een matras liggen.
- Zorg dat je symmetrisch ligt.
- Duw de achterkant van de knie (van het geamputeerde been) in de onderlaag, houd dit 10 seconden vast.
- En laat weer los.
- Om de rek op de achterzijde van je knie te vergroten kun je een (breed) rolletje onder het uiteinde van je stomp leggen.
- Herhaal de oefening 10 keer.
4. Buigoefeningen voor de knie
Buigoefeningen helpen bij het behouden van een goede kniebeweging en het voorkomen van spieratrofie.
Oefening 1: Buigoefening voor de knie
- Uitvoering:
- Ga met je rug op een matras liggen.
- Zorg dat je symmetrisch ligt en dat je benen gestrekt zijn.
- Breng je geamputeerde been naar je borst.
- Buig je knie zo ver als mogelijk.
- Breng je been weer terug naar de beginpositie.
- Herhaal de oefening 10 keer.
Krachtoefeningen voor de benen
Na een amputatie is het van belang om de kracht in de benen te herstellen. Dit helpt bij het herstellen van het lichaamsgewichtsverdeling en het voorkomen van valrisico’s.
1. Krachtoefening voor de voorkant van het been
De voorkant van het been speelt een essentiële rol bij het opstaan en lopen. Krachtoefeningen op deze regio zijn daarom cruciaal voor het herstel.
Oefening 1: Krachtoefening voorkant van het been
- Uitvoering:
- Zorg voor een comfortabele houding in buikligging.
- Leg onder je stomp een opgerolde handdoek.
- Laat je niet-geamputeerde been op de onderlaag rusten.
- Duw je stomp zo hard mogelijk als je kunt in de onderlaag.
- Houd deze druk 10 seconden vast.
- Herhaal deze beweging 10 keer.
- Neem een rustpauze van 30 seconden.
- Herhaal de oefening 3 keer.
Oefening 2: Krachtoefening voorkant van het been met theraband
- Uitvoering:
- Zorg voor een comfortabele zithouding.
- Bevestig de theraband om de stoel en om je stomp.
- Strek je knie rustig en breng vervolgens je knie weer rustig in de beginstand.
- Herhaal deze beweging 10 keer.
- Neem een rustpauze van 30 seconden.
- Herhaal de oefening 3 keer.
Oefeningen met de prothese
Een prothese speelt een centrale rol in het herstel van de bewegingsmogelijkheid en de kracht na een amputatie. Oefeningen met de prothese zijn ontworpen om het gewichtsverdeling en de balans te verbeteren.
1. Oefeningen om het gewicht over te brengen
Het verplaatsen van het gewicht naar het geamputeerde been is essentieel om het herstel te bevorderen en te voorkomen dat de spieren aan de niet-geamputeerde zijde overbelast raken.
Oefening 1: Gewichtsverdeling
- Uitvoering:
- Breng het gewicht van je niet-geamputeerde been naar je geamputeerde been.
- Zorg ervoor dat je uiteindelijk evenveel op beide benen staat en dat je gewicht verdeeld over je gehele voet.
- Steun eventueel met je armen op de brug. Zorg ervoor dat je symmetrische steun neemt (met allebei de armen evenveel steunen).
Oefening 2: Gewichtsverdeling met prothese
- Uitvoering:
- De uitgangshouding is een symmetrische houding.
- Neem vanuit deze houding steeds meer gewicht op de prothese.
- Hierbij breng je je bekken boven de prothese. Zorg ervoor dat je romp hierbij recht blijft.
- Vanuit deze houding lift je je bekken aan de niet-geamputeerde zijde omhoog zodat je aan deze zijde op je teen komt te staan.
- Het gewicht heeft je nu volledig op de prothese, de druk op je teen van je niet-geamputeerde been is minimaal, het zorgt alleen voor het evenwicht.
- Steun eventueel met je armen op de brug. Zorg ervoor dat je symmetrisch steun neemt (met allebei je armen evenveel steunen).
- Wat niet mag gebeuren is het overhellen van je romp.
Stappen en hellingen
Het lopen op trappen en hellingen is een essentieel deel van de revalidatie. Het helpt bij het herstellen van het lichaamsbewegingspatroon en het verbeteren van de balans.
1. Oefenen op de trap
- Uitvoering:
- Om te oefenen kun je het beste beginnen op de een na onderste trede of op een oefentrap.
- Breng het gewicht op je gezonde been.
- Zet je prothese een trede lager, terwijl je je gezonde heup en knie buigt.
- Zorg ervoor dat je op je hak land en je protheseknie goed strekt.
- Breng het gewicht over op je prothese en zet daarna je gezonde been naast het prothesebeen.
- Gaat dit goed, dan kun je in plaats van je gezonde voet bij te zetten ook je gezonde voet een trede lager zetten dan je prothesevoet.
2. Helling oplopen
- Uitvoering:
- Je gezonde voet gaat eerst.
- Buig je knie aan de geamputeerde zijde, terwijl je je prothese vooruit plaatst.
- Neem een kortere prothesepas, net voorbij of tot aan je gezonde voet.
- Strek je heup en knie aan de geamputeerde zijde.
- De kortere prothesepas vergemakkelijkt de buigcontrole van je protheseknie (bij een bovenbeenprothese), en maakt het gemakkelijker om het lichaamsgewicht over je prothese heen te brengen.
- Gaat dit goed en gecontroleerd, dan kun je proberen de lengte van de pas gelijk te maken.
3. Helling aflopen
- Uitvoering:
- Je prothese gaat eerst.
- Maak een wat kortere stap dan normaal.
- Strek je protheseknie goed.
- Zwaai je gezonde been voorwaarts en ontspan de geamputeerde zijde, zodat je protheseknie gebogen kan worden, wanneer je gezonde been passeert.
- En land weer op het gezonde been.
- Probeer er naartoe te werken dat de paslengtes gelijk worden.
4. Iets oprapen
- Uitvoering:
- Deze oefening helpt bij het verbeteren van de balans bij het oprapen van kleinere obstakels.
- Het focus op het verminderen van de belasting op de protheseknie en het herstel van het lichaamsgewichtsverdeling.
Mentale coaching en mindset
Oefenen na een borstamputatie is niet alleen een fysieke uitdaging, maar ook een mentale. Het herstelproces kan lang en soms frustrerend zijn. Het is daarom belangrijk om een mentale strategie in te zetten om het proces te ondersteunen.
1. Doelstellingen stellen
- Stel realistische en meetbare doelen, zoals het kunnen lopen op een trap of het opbouwen van kracht in je schouder.
- Deel je doelen met je fysiotherapeut of coach om feedback en ondersteuning te krijgen.
2. Positieve visualisatie
- Visualiseer jezelf tijdens de oefeningen. Denk aan het gevoel van kracht, balans en zelfvertrouwen.
- Visualisatie kan helpen bij het verbeteren van de motorische prestaties en het verminderen van de angst voor pijn of struikelen.
3. Geduld oefenen
- Accepteer dat herstel tijd kost.
- Oefeningen zijn een proces, niet een doel. Iedere kleine stap telt mee.
- Gebruik mindfulness of ademhalingsoefeningen om stress te verminderen en concentratie te vergroten.
4. Feedback zoeken
- Zorg dat je regelmatig feedback krijgt van je fysiotherapeut of revalidatieteam.
- Feedback helpt je om fouten te verbeteren en je techniek te optimaliseren.
Nutritional Support
Na een borstamputatie is een goed gevoedingsplan essentieel voor het herstelproces. Een dieet dat rijk is aan eiwitten, gezonde vetten en complexe koolhydraten ondersteunt de wezentelijke herstelmechanismen in het lichaam.
1. Eiwitten
- Eiwitten zijn essentieel voor de spierherstel en weefselreparatie.
- Zorg voor voldoende eiwit in je dieet, zoals vlees, vis, eieren, legumes en noten.
2. Gezonde vetten
- Omega-3-vetten, zoals die voorkomen in zeevis, haver en noten, helpen bij het verminderen van ontsteking en het ondersteunen van de immuunfunctie.
- Vermijd verwerkte en zware vetten zoals transvetten en verzadigde vetten.
3. Complexen koolhydraten
- Koolhydraten zijn de belangrijkste energiebron voor het lichaam.
- Kies voor complexe koolhydraten zoals volkorengrachten, aardappelen, kool, en groenten.
4. Vitamines en mineralen
- Vitamine C, vitamine D en zink zijn essentieel voor de weefselreparatie en immuniteit.
- Zorg voor een variërende dieet om al deze essentiële voedingsstoffen te krijgen.
Conclusie
Oefeningen na borstamputatie vormen een integraal deel van het herstelproces. Ze helpen bij het herstellen van kracht, balans, bewegingsbereik en het verminderen van complicaties. Door middel van krachtoefeningen, strekoefeningen en oefeningen met de prothese kun je stap voor stap je bewegingsfunctionaliteit verbeteren. Bovendien draagt fysieke activiteit bij aan het herstel van de mentale toestand en het herwinnen van zelfvertrouwen.
Het is van groot belang dat oefeningen worden uitgevoerd onder begeleiding van een ervaren fysiotherapeut of revalidatieteam. Ze kunnen je helpen met het aanpassen van de oefeningen aan je individuele behoeften en het voorkomen van mogelijke blessures. Bovendien kun je van hen feedback krijgen over je voortgang en eventuele aanpassingen in de oefeningen doen.
Een geïntegreerde aanpak, die fysieke training combineert met mentale coaching en een goed gevoedingsplan, zorgt voor het beste herstelresultaat. Herstel na een borstamputatie is een traject, maar met het juiste ondersteuning en een gestructureerd oefenplan is het mogelijk om een hoog niveau van functioneel herstel te bereiken.