Bewegen speelt een essentiële rol in het behouden van fysieke en mentale gezondheid, vooral bij ouderen en mensen met dementie. In de praktijk blijkt dat regelmatig bewegen niet alleen de spierkracht en balans verbetert, maar ook positieve effecten heeft op stemming en zelfredzaamheid. Een bijzonder bruikbare vorm van beweging is oefenen in de stoel. Deze manier is toegankelijk, veilig en toepasbaar in de eigen omgeving. De zorginstelling Cordaan heeft op basis van wetenschappelijke onderzoek een reeks oefeningen ontwikkeld die specifiek zijn getest voor ouderen en mensen met dementie. Deze oefeningen zijn niet alleen eenvoudig uit te voeren, maar ook functioneel en gericht op het verbeteren van de bewegingsfunctionaliteit en de mentale toestand.
In dit artikel bespreken we de voordelen van oefeningen in de stoel, de fysieke en mentale effecten van bewegen bij ouderen en dementiepatiënten, en de praktische implementatie van deze oefeningen in het dagelijks leven. We zullen ook ingaan op de wetenschappelijke onderbouwing van het belang van beweging en geven voorbeelden van specifieke oefeningen die effectief zijn en makkelijk uit te voeren zijn.
De Rol van Bewegen in de Stoel bij Ouderen en Dementiepatiënten
Bewegen in de stoel is een waardevolle aanpak voor ouderen en mensen met dementie die mogelijk beperkt zijn in hun fysieke mobiliteit. Deze vorm van oefening is ideaal voor personen die moeite hebben met langdurig wandelen of complexere activiteiten. De oefeningen zijn bedoeld om de spierkracht, balans en functionele bewegingen te stimuleren, zonder dat de persoon vanuit zijn stoel hoeft op te staan.
De module “Oefeningen op de stoel” van Cordaan, ontwikkeld door Elly Rusthoven, bevat oefeningen die zijn samengesteld uit 7, 9 of 13 minuten. Deze oefeningen zijn herkenbaar uit andere modules van de Beweeggids, waardoor er een consistente aanpak is. Het voordeel van deze aanpak is dat het eenvoudig is om te implementeren in de eigen leefomgeving, bijvoorbeeld thuis of in een verpleeghuis.
Bij mensen met dementie is het vaak een uitdaging om hen in beweging te krijgen. Soms is het niet mogelijk om buiten te gaan, maar kleine bewegingen, zoals naar een café gaan of koffie halen, kunnen een positieve drijfveer zijn. Dit benadrukt de psychologische functie van bewegen: het gevoel van doelgerichtheid en het behouden van zelfredzaamheid.
Fysieke Voordelen van Oefenen in de Stoel
Oefenen in de stoel is niet alleen toegankelijk, maar ook fysiek erg waardevol. Hieronder bespreken we enkele van de belangrijkste fysieke effecten van deze oefeningen.
Versterking van Kuitspieren en Balans
Een van de oefeningen die in de module “Sterke benen” van Cordaan voorkomt, is “op de tenen staan”. Deze oefening helpt bij het versterken van de kuitspieren, wat essentieel is voor het lopen, traplopen en het behouden van balans. Hoewel de persoon in de stoel zit, wordt de oefening uitgevoerd door de voeten omhoog te tillen, waardoor de spieren worden geactiveerd. Dit is een functionele oefening die direct gericht is op het behouden van fysieke onafhankelijkheid.
Versterking van Buikspieren
Een andere oefening, die uit de module “Sterk bovenlichaam” komt, is gericht op de rechte buikspieren. Deze oefening is functioneel omdat de beweging wordt gebruikt in het dagelijks leven, zoals het strikken van veters. Het trainen van de buikspieren draagt bij aan het verbeteren van de postuur, het verminderen van rugklachten en het verbeteren van de coördinatie.
Bot- en Spierversterkende Oefeningen
Bij ouderen is het belangrijk om spiermassa en botdichtheid te behouden. Botversterkende oefeningen zoals wandelen, traplopen of dansen helpen hierbij, maar ook oefeningen in de stoel kunnen een bijdrage leveren. Door de spieren actief te houden en kleine bewegingen te stimuleren, kan de spierverlies worden vertraagd. Oefeningen op de stoel bevorderen hierbij de spierkracht en helpen bij het behouden van functionele activiteiten.
Mentale Voordelen van Bewegen bij Dementie
Ook op mentaal vlak zijn er duidelijke voordelen van regelmatig bewegen. Uit de praktijk blijkt dat mensen die actief blijven, ook mentaal beter presteren. De stemming verbetert, het gevoel van welzijn neemt toe, en de mate van rusteloosheid bij dementiepatiënten kan verminderen.
Een van de voordelen van oefenen in de stoel is dat het een gestructureerde activiteit biedt, wat voor mensen met dementie vaak een duidelijke leiding is. De herhaling van oefeningen en het volgen van instructies helpen bij het behouden van cognitieve vaardigheden en het verminderen van frustratie.
Implementatie in de Dagelijkse Praktijk
Het succes van oefenen in de stoel hangt grotendeels af van de manier waarop het wordt ingebed in de dagelijkse routine. Hier zijn enkele tips die kunnen helpen bij het inpassen van deze oefeningen in het leven van ouderen en mensen met dementie:
1. Bouw Bewegen in het Dagelijks Leven
Bewegen hoeft niet altijd formeel te zijn. Kleine activiteiten zoals tafeldekken, planten water geven of koffie halen kunnen een positieve drijfveer vormen. Deze activiteiten zijn functioneel en stimuleren tegelijkertijd de fysieke beweging.
2. Kies Activiteiten die Leuk zijn
Motivatie is belangrijk. Kies oefeningen die de persoon leuk vindt. Dit kan variëren van dansen tot yoga of gewoon lichte oefeningen op de stoel. Wanneer iemand plezier heeft, is het waarschijnlijker dat hij consistent zal blijven oefenen.
3. Zorg voor Structuur
Structuur helpt bij het behouden van routines. Gebruik bijvoorbeeld een oefeningsschema of een wekker om op tijd te starten met oefenen. Dit voorkomt dat oefenen op de achtergrond raakt.
4. Gebruik Visuele en Auditieve Hulpmiddelen
Voor mensen met dementie kan het nuttig zijn om visuele en auditieve hulpmiddelen te gebruiken. Instructievideo’s of instructiebijschriften kunnen helpen bij het volgen van de oefeningen. De Beweeggids van Cordaan bevat bijvoorbeeld instructies van bewegingsagoog Myron Hamming, die het oefenen visueel ondersteunt.
5. Gebruik Positieve Versterking
Positieve feedback is essentieel bij het aanmoedigen van iemand om te blijven bewegen. Geef erkenning en prijs het volhouden, ook als de oefeningen klein zijn.
Wetenschappelijke Onderbouwing van Bewegen bij Dementie
Bewegen heeft een duidelijke positieve invloed op het verminderen van de risico’s op dementie. Uit onderzoek van Alzheimer Nederland blijkt dat regelmatig bewegen het risico op dementie met tot 30% verkleint. Voor mensen die al dementie hebben, leidt bewegen tot een verbetering van de functionele autonomie en een verminderde mate van rusteloosheid.
Ook voor ouderen die in een woonzorginstelling wonen, is bewegen belangrijk. Uit onderzoek van TNO blijkt dat ouderen vaak te weinig bewegen in zo’n omgeving. Door te zorgen dat ouderen alleen de handelingen uitvoeren die ze echt niet zelf kunnen, bewegen zij automatisch meer. Dit leidt tot een verbetering van uithoudingsvermogen, spierkracht en nachtrust.
Oefeningen voor het Verbeteren van de Balans
Balansoefeningen zijn van groot belang bij ouderen, omdat het vermindert het risico op valpartijen. Voorbeelden van oefeningen die kunnen worden uitgevoerd op de stoel zijn:
- Opstaan uit de stoel zonder leunen: Dit oefent de benen en de balans.
- Op de tenen staan: Stimuleert de kuitspieren en het evenwicht.
- Yogaoefeningen: Sommige yogaposities kunnen in de stoel worden uitgevoerd en helpen bij het verbeteren van de balans en stabiliteit.
Samenwerking en Invloed van Mantelzorg
Bij het uitvoeren van oefeningen op de stoel is het belangrijk dat mantelzorgers en verzorgers betrokken zijn. Deze oefeningen kunnen samen worden gedaan, wat niet alleen fysiek, maar ook sociaal positief werkt. Het delen van activiteiten versterkt de band en zorgt voor een positieve ervaring.
Conclusie
Oefenen in de stoel is een waardevolle aanpak voor ouderen en mensen met dementie. Deze vorm van beweging is toegankelijk, veilig en functioneel. De oefeningen zijn wetenschappelijk getoetst en bevorderen zowel de fysieke als mentale gezondheid. Door bewegen in te passen in de dagelijkse routine, kan het leiden tot een verbetering van de spierkracht, balans, mentale toestand en functionele onafhankelijkheid.
De Beweeggids van Cordaan biedt een gestructureerde aanpak met oefeningen die makkelijk uit te voeren zijn en gericht zijn op het behouden van gezondheid en zelfredzaamheid. Door bewegen te integreren in het dagelijks leven, kunnen ouderen en mensen met dementie blijven profiteren van de voordelen van fysieke activiteit.