Inleiding
De gemeente De Ronde Venen heeft een geïntegreerd veiligheidsbeleid ontwikkeld dat gericht is op het voorkómen van ongevallen, het verkleinen van overlast en het versterken van het gevoel van veiligheid bij inwoners. Dit beleid is gebaseerd op een diepgaande analyse van de veiligheidssituatie en gebouwd op samenwerking tussen de gemeente, hulporganisaties, politie en de inwoners zelf. Het integrale veiligheidsplan (IVP) van De Ronde Venen is geen statisch document, maar een continue verbetercyclus die zich richt op preventie, voorbereiding, bestrijding en nazorg. De gemeente stelt de inwoner centraal, wat blijkt uit de hoge respons op een enquête over leefbaarheid en veiligheid, waarbij ruim 57% van de inwoners deelnamen. Dit duidt op een diepgeworteld vertrouwen en betrokkenheid op maatschappelijk niveau. Het doel van dit artikel is om de kernprincipes van dit integrale veiligheidsbeleid, de rol van gemeenschapsmaatschappij en de concrete maatregelen die erin zijn opgenomen, te verduidelijken aan de hand van de beschikbare bronnen.
Het grondwerk van integrale veiligheid: van begrip tot uitvoering
Integrale veiligheid is een benadering die alle facetten van veiligheid in het openbare domein integreert. Volgens het integrale veiligheidsplan van De Ronde Venen is veiligheid het aanwezig zijn van een zekere mate van ordening en rust, met een duidelijke bescherming van leven, gezondheid en goederen tegen acute of dreigende aantastingen. Daarentegen wordt onveiligheid gedefinieerd als elk iets dat inbreuk maakt op deze veiligheid. Deze inbreuk kan zowel feitelijk zijn (zoals een ongeval) als geïnitieerd worden door veiligheidsprogramma’s, zoals voorlichting of controle. De kern van integrale veiligheid ligt in het voorkómen van problemen in plaats van te reageren op gevolgen. Dit vereist een geïntegreerde aanpak waarbij alle schakels van de veiligheidsketen – voorkomen, preventieve maatregelen, voorbereiden, bestrijden en nazorg – nauw samenhangen.
Het beleid is gebaseerd op drie kernprincipes: samenwerking, voorspelbaarheid en duurzaamheid. De gemeente De Ronde Venen werkt nauw samen met een verscheidenheid aan partners, waaronder het wijkteam, het Bureau Verkeer Onder Controle van de regiopolitie, en diverse lokale organisaties. Samen met deze partners wordt een actief en doordacht beleid uitgevoerd dat gebaseerd is op feitelijke gegevens, zoals de verkeersveiligheidsanalyse. Het IVP is niet een statisch document, maar een levend proces dat continu wordt geëvalueerd, gerapporteerd en bijgesteld op basis van nieuwe ontwikkelingen en incidenten. Dit zorgt voor een continue verbetering van de veiligheidssituatie in de gemeente.
Concreet actieplan: van strategie naar uitvoering
Het uitvoeren van het integrale veiligheidsbeleid gebeurt via een gestructureerde aanpak, die begint met een diepgaande veiligheidsanalyse van de gemeente. Dit deel van het IVP, onderdeel II, biedt een overzicht van de huidige situatie, inclusief gegevens over ongevallen, overlastplekken en risicogebieden. Op basis van deze analyse worden concrete speerpunten en actiepunten vastgesteld, die zijn opgenomen in deel III van het plan. Deze actiepunten worden op een projectmatige manier uitgevoerd per probleemlocatie, met als doel het oplossen van specifieke risico’s op het openbare domein.
Eén van de belangrijkste uitvoeringsvormen is het opzetten van het Sport Tegen Overlast Project (STOMP). Dit project richt zich op jongeren en wil hun actievere betrokkenheid bevorderen door middel van sportactiviteiten op plaatsen waar vroegere overlast werd geconstateerd. Het doel is om jongeren te betrekken in een positieve vorm van samenlevingsdeelname, wat op den duur kan leiden tot minder incidenten en minder overlast op straat. Daarnaast worden er voorlichtingscampagnes georganiseerd gericht op jongeren in het voortgezet onderwijs en hun ouders, met als doel het besef te vergroten over de gevaren van drugs en alcoholgebruik. Deze campagnes zijn geïntegreerd in het algemene veiligheidsbeleid en worden samengesteld in overleg met de betrokken partners.
Veiligheid in de ruimte: fysieke maatregelen en infrastructuurontwikkeling
Een belangrijk onderdeel van het integrale veiligheidsbeleid is de aanpassing van de fysieke ruimte om veiligheid te verhogen. De gemeente richt zich op het realiseren van verblijfsgebieden en gebiedsontsluitingswegen, conform het verkeersveiligheidsplan van De Ronde Venen. Deze ontwikkelingen zijn gericht op het verbeteren van de verkeersvoorzieningen en het verkleinen van het risico op ongevallen. Daarnaast worden er nieuwe fietspaden aangelegd, met als doel de veiligheid van fietsers te vergroten en het gebruik van het fietspad te bevorderen.
Voor bestaande risicovolle plekken, ook wel 'blackspots' genoemd, worden actieve maatregelen genomen. Deze kunnen variëren van het aanpassen van snelheidsremmende voorzieningen tot het aanleggen van veilige oversteekplaatsen voor voetgangers en fietsers in gebiedsontsluitingswegen. De gemeente handelt hierbij op basis van feitelijke gegevens over ongevallen en verkeersstromen. Bij het herinrichten van een gebied of tijdens grootschalig onderhoud wordt ook gekeken naar eventuele parkeerproblemen binnen de bestaande ruimte, en worden deze opgelost. Bij nieuwbouwprojecten worden geactualiseerde parkeernormen gehanteerd om toekomstige congestie en overlast te voorkomen.
Het rolmodel van het wijkteam en samenwerking met partijen
Het wijkteam van De Ronde Venen speelt een sleutelrol in het uitvoeren van het integrale veiligheidsbeleid. Het wijkteam is verantwoordelijk voor het uitvoeren van het activiteitenplan dat opnieuw is afgestemd op het IVP. Dit houdt in dat het wijkteam maatregelen neemt op basis van de analyse en actiepunten uit het plan. Samen met andere partners, zoals het Bureau Verkeer Onder Controle, worden er ook verkeerscontroles en -handhavingsmaatregelen genomen. Deze samenwerking zorgt voor een gestage, gestructureerde aanpak van veiligheid, waarbij zowel voorlichting als toezicht worden ingezet.
De rol van het wijkteam is niet uitsluitend actief, maar ook preventief. Door regelmatig te luisteren naar inwoners en samenwerking aan te gaan met lokale organisaties, wordt het beleid gevoed uit de gemeenschap. De hoge respons op de enquête (ruim 57% van de inwoners) toont aan dat de inwoners betrokken zijn en de gemeente vertrouwen. Deze betrokkenheid is cruciaal voor het succes van elk veiligheidsbeleid.
Het menselijk element: de rol van de inwoner en de gemeenschap
Hoewel infrastructuur en beleidssystemen essentieel zijn, is het menselijk element het fundament van elk duurzaam veiligheidsbeleid. De gemeente De Ronde Venen stelt de inwoner centraal, niet alleen als doelgroep maar ook als actieve deelnemer aan het proces. Inwoners worden betrokken via de enquête, het voorlichtingsproces, en via deelname aan acties als STOMP. De gemeente erkent dat veiligheid niet alleen een kwestie van technische maatregelen is, maar ook een kwestie van betrokkenheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
De betrokkenheid van de inwoners is niet alleen een maatregel om data te verzamelen, maar ook een middel om het gevoel van eigenaarschap te vergroten. Wanneer mensen het gevoel hebben dat ze een rol spelen in het verbeteren van hun leefomgeving, is er meer kans dat ze zich aan het beleid houden en actief worden. Dit is vooral belangrijk bij maatregelen als voorlichting over drugs en alcohol, waarbij het gedrag van jongeren en hun ouders een cruciale rol speelt.
De rol van het PIP en het inburgeringstraject
Hoewel het PIP (Persoonsgebonden Informatiepunt) voornamelijk gericht is op het inburgeringsproces van vreemdelingen, speelt het een rol in het bredere veiligheidsbeleid, vooral op het gebied van participatie en maatwerk. Het PIP bepaalt het traject van een inburgeringsplichtige, waarbij aandacht is voor een urennorm van 1600 uur. Minimaal 800 uur is besteed aan het leren van de Nederlandse taal en Kennis van de Nederlandse Maatschappij (KNM), waarbij het streefniveau op minimaal niveau A1 ligt voor alle vier de taalonderdelen: lezen, luisteren, schrijven en spreken.
Deze focus op taalvaardigheid is cruciaal, omdat de schrijftaak (lezen en schrijven) essentieel is voor deelname aan het maatschappelijk leven. Een onderwijs dat zich uitsluitend richt op mondelinge vaardigheden is onvoldoende. Wanneer een inburgeringsplichtige tijdens het traject in staat blijkt om een of meerdere onderdelen op niveau A2 af te leggen, wordt dit gestimuleerd door de betrokken partijen. Dit toont aan dat het beleid flexibel is en rekening houdt met de eigen ontwikkeling van de inburgeringsplichtige.
Handhaving en verantwoordelijkheid: wie doet wat?
De handhaving van de inburgeringsplicht ligt bij DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs), die bevoegd is om boetes op te leggen indien de inburgeringsplichtige binnen de termijn niet aan de eisen voldoet. DUO handhaaft op het resultaat, terwijl gemeenten zorgen voor de handhaving van de deelnameverplichtingen (meewerkverplichting). Dit scheidt duidelijk tussen de rol van de gemeente als begeleider en die van DUO als handhafser. Bij zware belemmeringen, zoals psychische of lichamelijke belemmeringen, is een (gedeeltelijke) ontheffing mogelijk, maar dan dient een medisch advies van een onafhankelijke arts aangevraagd te worden. Deze procedure blijft onveranderd vanaf het vroegere inburgeringsstelsel.
Conclusie
Het integrale veiligheidsbeleid van De Ronde Venen is een voorbeeld van een duurzaam, samenwerkingsgebaseerd en geïntegreerd systeem dat gebaseerd is op feitelijke gegevens, deelname van inwoners en een continue verbetercyclus. Het werkt via een gestructureerde aanpak van het IVP, waarbij eerst de veiligheidssituatie wordt geanalyseerd, daarna actiepunten worden vastgesteld en deze via een actieplan worden uitgevoerd. De gemeente richt zich op zowel fysieke maatregelen – zoals het aanleggen van nieuwe fietspaden, het oplossen van parkeerproblemen en het verbeteren van verkeersvoorzieningen – als op maatregelen op sociaal en cultureel vlak, zoals het stimuleren van de deelname van jongeren via sport en voorlichting. De rol van het wijkteam, samen met partners van politie en hulporganisaties, is cruciaal voor het uitvoeren van dit beleid. De betrokkenheid van de inwoners, die zich in een hoge mate liet zien tijdens de enquête, is een bewijs van het vertrouwen in het beleid. Hoewel het PIP voornamelijk gericht is op het inburgeringsproces, toont het aan dat ook onderdelen van de maatschappelijke integratie, zoals taalvaardigheid en participatie, een rol spelen in het bredere veiligheidsbeleid. Samenvattend is het integrale veiligheidsbeleid van De Ronde Venen een voorbeeld van hoe een gemeenschap kan samenwerken aan een veiligere leefomgeving, waarbij voorkomen belangrijk is boven gerepareerd zijn.