Het functioneren van het lichaam is een complexe balans van zenuw- en spieractiviteit, ademhaling en mentale instelling. In de huidige, snelle levenswijze is het gemakkelijk om uit balans te raken. Langdurige spanning, gebrek aan beweging en een onvoldoende functionele ademhaling kunnen tot klachten leiden die zich uiten in verminderde prestatie, pijnklachten of emotionele uitputting. Een krachtige, maar vaak onderschatte aanpak om deze balans te herstellen, is het ontwikkelen van een functioneel adempatroon. Dit concept, gecentraliseerd rond het werk van dr. Jan J. van Dixhoorn, biedt niet alleen een methode om fysieke klachten te verlichten, maar vormt ook een fundamentele basis voor duurzame gezondheid. Deze aanpak, vaak aangeduid als ademtherapie volgens de Methode Van Dixhoorn, richt zich op het gehele lichaam en is gericht op zelfregulatie, ontspanning en prestatieverbetering. De kern van deze aanpak is het ontwikkelen van bewustzijn voor ademhaling als basis voor fysiek en mentaal welzijn.
Deze methode is niet gericht op het ophalen van snelle resultaten, maar op het ontwikkelen van een diepere verbinding tussen lichaam en geest via ademhaling. Het doel is niet een specifieke spier te versterken, maar het gehele lichaam te leren bewegen en ademen op een manier die natuurlijk en efficiënt is. Dit is zowel voor mensen met klachten als voor sportief ingestelde individuen van groot belang. De beschikbare bronnen tonen aan dat deze aanpak zowel gericht is op herstel na ziektes als op het optimaliseren van functioneren in het dagelijks leven. De kern van het werk is dat ademhaling geen afzonderlijke functie is, maar een integraal onderdeel van het hele lichaamssysteem. Door ademhaling te integreren in beweging, ontspanning en bewustzijn wordt de kans op fysieke en mentale storingen verkleind. Deze benadering wordt vandaag de dag steeds vaker herkend als een essentieel onderdeel van zowel preventie als herstel, zowel bij aandoeningen als bij sportieve prestatie.
Het gehele lichaam ademen: De kern van functioneel ademen
De kern van de Methode Van Dixhoorn ligt in het begrip van "whole-body breathing" of functioneel ademen. Volgens de bronnen wordt hiermee bedoeld dat ademhaling niet beperkt is tot de borstkas, maar dat het lichaam als geheel, van top tot teen, betrokken is bij de adembeweging. Dit begint met een diepe uitleg in het boek Functioneel ademen, dat in 2021 verscheen en als vervolg op het klassieke Handboek Ontspanningsinstructie wordt beschouwd. Het boek introduceert een nieuw hoofdstuk over de functionele adembeweging, waarin voor het eerst in detail wordt uitgelegd wat wordt bedoeld met het zogeheten "dubbele tandwiel" van ademhaling. Dit model beschrijft hoe de bewegingen van de borst en buik als twee koppels werken om een soepele, evenwichtige beweging van het lichaam te creëren. Dit betekent dat de beweging van de adem niet beperkt is tot de borst, maar zich uitstrekt over de voor- en achterkant, boven- en onderkant, lengte- en breedte-as, inclusief armen, handen, benen en voeten.
Deze benadering verplaatst de focus van een geconventionele ademhaling, waarbij vaak alleen de borst of de buik beweegt, naar een geheel lichaamseigen bewegingspatroon. Het doet denken aan het idee dat ademhaling en beweging onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Wanneer het lichaam beweegt, moet de ademhaling zich daarop aanpassen. Wanneer de ademhaling functioneel is, kan het lichaam beter bewegen. Dit is niet een techniek die alleen op het lichaamseigen gevoel is gebaseerd, maar een die gebaseerd is op een diepgaande kennis van lichaamsmechanica en zenuwstelsel. De methode streeft ernaar om een dieper bewustzijn te ontwikkelen van hoe het lichaam ademt en beweegt, zodat mensen leren om met hun lichaam mee te ademen in plaats van tegen het in te werken.
Deze aanpak is zowel voor fysiotherapeuten als voor patiënten van groot belang. Voor fysiotherapeuten biedt het een gericht middel om met patiënten te werken aan het herstellen van een functioneel adempatroon, vooral bij klachten na ziektes zoals Long Covid. Voor patiënten is het een manier om zelf te leren hoe ze met hun lichaam omgaan en hoe ze spanningen kunnen verminderen die vaak verborgen liggen in spieren of het zenuwstelsel. De oefeningen in dit boek, van wie er bijna vijftig zijn, zijn ontwikkeld om dit doel te dienen. Ze zijn zowel uitbreidingen van oude, bekende oefeningen uit het basisboek als compleet nieuwe instructies. De nadruk ligt op het ervaren van beweging via ademhaling, niet op het uitvoeren van een oefening als doel op zich. Deze diepgang van kennis wordt gecombineerd met een diepgaande kennis van het proces van spanning en ontspanning, wat helpt om de oorzaak van klachten te achterhalen.
Ademtherapie als hulpmiddel bij Long Covid en andere aandoeningen
Eén van de meest urgente toepassingen van de Methode Van Dixhoorn is het herstel van patiënten na een Long Covid-aandoening. Volgens de bronnen is Long Covid een aandoening die kan voorkomen na besmetting met het SARS-CoV-2-virus. Patiënten kunnen klachten houden zoals moeheid, weinig herstel, hoesten, kortademigheid en pijn op de borst. Deze klachten kunnen langdurig aanhouden en leiden tot beperkingen in het dagelijks functioneren. De ademtherapie volgens de Methode Van Dixhoorn wordt hierin als een effectief middel beschouwd. Door bewust adem- en ontspanningsoefeningen te doen, kan de ademhaling functioneler worden en kan de kortademigheid afnemen. Bovendien helpt het om de spieren in de borst te ontspannen, wat kan bijdragen aan een verbeterde ademhaling en een afname van pijn op de borst.
Deze effecten zijn niet louter lichamelijk. De methode helpt ook bij het verminderen van stress en angst, wat directe bijdragen levert aan het verminderen van de klachten van moeheid. De combinatie van fysieke ontspanning en geestelijke rust leidt tot een verbetering van de slaapkwaliteit, wat op zijn zijn zijn een belangrijke stap is in het herstellen van het algehele welzijn. Deze effecten worden niet alleen gerapporteerd door patiënten, maar worden ook bevestigd door fysiotherapeuten die met deze methode werken. Bijvoorbeeld, in de praktijk van Rene Broersma in Lochem wordt specifieke aandacht besteed aan de behandeling van Long Covid, COPD, hyperventilatie, stress, spanningsklachten en ouderen met dementie. Zijn ervaring toont aan dat de methode werkt op zowel lichamelijke als cognitieve vlakken.
Deze effecten zijn ook gericht op het verhogen van de zelfregulatie. Door te leren hoe je ademt en hoe je lichaam reageert op ademhaling, ontwikkelt de patiënt een dieper bewustzijn van zijn of haar lichaam. Dit helpt om vroeg te herkennen wanneer er spanning optreedt, zowel fysiek als mentaal. De fysiotherapeut kan hiermee het proces van herstel actief begeleiden. De oefeningen zijn zodanig opgebouwd dat ze zowel in de praktijk als thuis kunnen worden geoefend. Het doel is niet dat patiënten een bepaalde oefening perfect uitvoeren, maar dat ze leren hoe hun lichaam reageert op ademhaling. Dit leidt tot duurzame veranderingen in het functioneren, in plaats van tijdelijke verbeteringen die verdwijnen zodra de oefeningen stopgezet worden.
De rol van fysiotherapie en opleiding in de toepassing van de Methode Van Dixhoorn
De toepassing van de Methode Van Dixhoorn is niet voor iedereen direct toegankelijk, maar er zijn duidelijke paden om er kennis van te verkrijgen. Een belangrijk onderdeel hiervan is de opleiding voor fysiotherapeuten. De cursus "Ademtherapie, tool voor de moderne fysiotherapeut" is specifiek ontwikkeld voor fysiotherapeuten die willen leren hoe ze via ontspanning meer kunnen bereiken in hun behandeling. Deze cursus is opgezet op basis van de inzichten van dr. Jan J. van Dixhoorn en is samengesteld in nauw overleg met hem. De cursus bestaat uit twee dagen vol zinvolle en effectieve tools. Na afloop van de cursus heeft de deelnemer inzicht in functioneel ademen en bewegen, en kan hij of zij de basisprincipes van de Methode Van Dixhoorn toepassen bij patiënten waarbij interne zelfregulatie wordt bevorderd.
Deze cursus is gericht op mensen die werken met klachten die te maken hebben met longfunctie, pijnklachten, stress of herstel na ziektes zoals Long Covid. De deelnemers leren hoe ze patiënten kunnen helpen met het ontwikkelen van bewustzijn voor hun ademhaling en spanning. De methode helpt patiënten om lichamelijke en geestelijke ontspanning te bevorderen, wat leidt tot beter functioneren tijdens inspanning en prestatie. De cursus is gericht op zowel hands-on als hands-off werken, wat betekent dat fysiotherapeuten zowel fysiek kunnen begeleiden als technieken kunnen geven zonder fysiek contact nodig te hebben. Dit maakt de methode geschikt voor zowel individuele behandelingen als groepstherapie.
De deelnemers krijgen ook inzicht in het proces van spanning en ontspanning en de rol die ademtherapie hierin speelt. Ze leren hoe ze patiënten kunnen helpen om van een spanningspatroon over te stappen naar een functioneel adempatroon. Dit vereist niet het uitvoeren van een bepaalde oefening, maar het ontwikkelen van een dieper begrip van hoe het lichaam werkt. De cursus is specifiek gericht op het procesgerichte klinisch redeneren, wat inhoudt dat de fysiotherapeut niet alleen handelt op basis van symptomen, maar ook op basis van het geheel van de patiënt. Dit maakt de behandeling effectiever en duurzamer.
Het verschil tussen functioneel ademen en gewone ademhaling
Het verschil tussen functioneel ademen en gewone ademhaling is fundamenteel. Gewone ademhaling wordt vaak gekenmerkt door een beperkte beweging in de borstkas, vaak met een voorovergebogen houding of een te snelle, oppervlakkige ademhaling. Deze vorm van ademen is vaak gerelateerd aan spanning, stress en gebrek aan bewustzijn. Functioneel ademen daarentegen is een diep, evenwichtig patroon waarbij het hele lichaam betrokken is bij de ademhaling. Het is geen techniek die op de lange duur moet worden geoefend, maar een toestand die ontwikkeld moet worden door bewustzijn te ontwikkelen.
In de bronnen wordt duidelijk gemaakt dat het doel van functioneel ademen is om het lichaam te leren ademen zoals het is ontworpen te worden. Dit betekent dat de borst, buik, rug, schouders, benen en voeten allemaal meedoen aan de ademhaling. Dit gebeurt via het zogeheten "dubbele tandwiel", waarbij de beweging van de borst en buik als koppels werken om een soepele beweging te creëren. Wanneer het lichaam op deze manier ademt, is de ademhaling efficiënt, en ontstaat er minder spanning in spieren en het zenuwstelsel. Dit leidt tot minder vermoeidheid, minder pijn en een betere prestatie.
Deze aanpak is niet gericht op het ophalen van snelle resultaten, maar op het ontwikkelen van een duurzaam systeem van zelfregulatie. Wanneer mensen leren om op een functionele manier te ademen, ontwikkelen ze een dieper vertrouwen in hun lichaam. Ze leren hoe hun lichaam reageert op spanning en hoe ze die spanning kunnen verminderen door ademhaling. Dit helpt niet alleen bij fysieke klachten, maar ook bij emotionele uitputting en stress. De methode is dus niet alleen gericht op het lichaam, maar ook op het geestelijke welzijn.
De toepassing in het dagelijks leven: Van fysiotherapie naar zelfbegeleiding
De voordelen van de Methode Van Dixhoorn gaan verder dan de klinische praktijk. De technieken zijn ontworpen om in het dagelijks leven toegepast te worden. Door te leren hoe je functioneel ademt, ontwikkelt de patiënt een dieper bewustzijn van zijn of haar lichaam. Dit helpt niet alleen bij het verminderen van klachten, maar ook bij het verbeteren van prestaties in sport of werk. De methode helpt om spanning in het lichaam te herkennen en te verminderen, zowel op lichamelijk als mentaal vlak.
Voor sportief ingestelde mensen kan deze aanpak leiden tot een betere prestatie en sneller herstel. Wanneer de ademhaling functioneel is, werkt het lichaam efficiënter. Dit betekent dat er minder energie verspillen wordt en dat spieren beter van zuurstof voorzien worden. Voor mensen met klachten zoals COPD, hyperventilatie of Long Covid is dit een essentieel onderdeel van herstel. De ademtherapie helpt om de ademhalingsspieren te ontspannen en te versterken, wat leidt tot minder kortademigheid en meer energie.
De oefeningen uit het boek Functioneel ademen zijn zowel voor gevorderden als beginners toegankelijk. Ze zijn ontworpen om stap voor stap te leren hoe je lichaam ademt. Het doet niet terzijde, maar helpt om een diepere verbinding tussen lichaam en geest te ontwikkelen. De oefeningen zijn niet bedoeld om te worden uitgevoerd als een training, maar als een manier om bewustzijn te ontwikkelen. Dit helpt om spanningen vroegtijdig te herkennen en te verminderen voordat ze tot klachten leiden.
Conclusie
De Methode Van Dixhoorn biedt een diepgaande, geïntegreerde aanpak voor het verbeteren van lichamelijk en mentaal welzijn via ademtherapie. Het kernidee van "whole-body breathing" zorgt ervoor dat ademhaling niet beperkt blijft tot de borst, maar dat het gehele lichaam betrokken is bij de ademhaling. Deze aanpak is zowel gericht op herstel na aandoeningen zoals Long Covid als op het optimaliseren van prestatievermogen en algehele gezondheid. De voordelen zijn duidelijk: verbeterde ademhaling, verminderde spanning, betere slaapkwaliteit en een verhoogd bewustzijn van het eigen lichaam. De oefeningen uit het boek Functioneel ademen en de cursussen voor fysiotherapeuten tonen aan dat deze methode niet alleen effectief is, maar ook toegankelijk is voor zowel professionals als particulieren. Door functioneel ademen te leren, ontwikkelen mensen niet alleen een dieper vertrouwen in hun lichaam, maar ook een krachtige vaardigheid om stress, spanning en vermoeidheid te beheersen.