Open mondgedrag is een veelvoorkomend probleem dat zich bij zowel kinderen als volwassenen kan voordoen. Het betreft de gewoonte om de mond tijdens rust (zoals bij het luisteren naar een verhaal of tv-kijken) open te houden, waarbij de tong niet op de juiste manier ligt en de ademhaling vaak via de mond gebeurt. Deze gewoonte kan negatieve gevolgen hebben op de mondspieren, tanden, kiezen, spraak en gezondheid in het algemeen. Gelukkig zijn er effectieve oefeningen beschikbaar om dit gedrag aan te pakken, zowel door een logopedist als via zelfstandige oefeningen thuis.
In dit artikel bespreken we wat open mondgedrag precies is, waarom het belangrijk is om het te verbeteren, en welke specifieke oefeningen je kunt doen om het mondgedrag aan te pakken. Deze oefeningen zijn onderbouwd door de meest relevante bronnen, zoals logopedisch advies en therapeutische programma’s als OMFT (Oro-Myo-Functionele Therapie). We leggen uit hoe je de mondspieren kunt versterken, de neusademhaling kunt stimuleren en hoe je kind of u zelf kunt leren de mond in rust te sluiten.
Wat is open mondgedrag?
Open mondgedrag betekent dat een persoon in rust (dus zonder te eten, drinken of praten) de mond vaak open heeft. De tong ligt dan vaak slap op of tussen de tanden, en de ademhaling vindt meestal via de mond plaats in plaats van via de neus. Dit gedrag is vaak het gevolg van een zwakke spierspanning in de mond- en gezichtsregio. Ondervoorbeelden zijn ademhalingsproblemen, te vroeg loslaten van de speen of het gewoonte van nagelbijten en duimen.
De gevolgen van open mondgedrag kunnen variëren, van verkeerd articuleren (zoals slissen of lispelen) tot afwijkende groei van de kaken en tanden. Bovendien kan het leiden tot problemen met de neus- en keelholte, zoals een verhoogde kans op infecties. Bij kinderen kan dit zelfs invloed hebben op de verstaanbaarheid van de spraak, wat zowel functioneel als sociaal negatieve gevolgen kan hebben.
Oorzaken van open mondgedrag
Er zijn verschillende oorzaken van open mondgedrag die in de literatuur genoemd worden. Een van de meest voorkomende is een verzwakte spierspanning in het gezicht. Hierdoor is de mond automatisch open, omdat er niet genoeg spierkracht is om hem te sluiten. Dit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van te vroeg loslaten van de speen of van te lang duimen.
Een andere oorzaak is een gewoonte die ontstaat in het dagelijks leven. Als een kind of volwassene bijvoorbeeld vaak de mond open houdt tijdens het tv-kijken of luisteren naar een verhaaltje, kan dit gedrag zich versterken en zich blijvend opstellen. Daarnaast kan een verkeerde ademhaling (mondademen) bijdragen aan het open mondgedrag. Het is belangrijk om hierop te letten, omdat neusademhaling niet alleen beter is voor de gezondheid van de longen, maar ook essentieel is voor de correcte groei van de kaken en tanden.
Oefeningen voor het verbeteren van open mondgedrag
Er zijn verschillende oefeningen die je kunt doen om open mondgedrag aan te pakken. Deze oefeningen zijn ontworpen om de mondspieren te versterken, de neusademhaling te stimuleren en de mondsluiting in rust te verbeteren. Onderstaand geven we een overzicht van de meest gebruikte en effectieve oefeningen, zoals beschreven in de relevante bronnen.
1. Tong- en mondspiertraining
Een van de essentiële oefeningen voor het verbeteren van open mondgedrag is het trainen van de mondspieren. Dit kan gedaan worden door middel van het neuriën van de letter N. Hierbij wordt de punt van de tong geplaatst op de bovenste rij van de voortanden, terwijl de rest van de tong tegen het gehemelte ligt. Deze oefening helpt bij het trainen van de juiste tongligging en het versterken van de mondspieren.
Daarnaast kan het masseren van de kauwspieren effectief zijn. Dit kan gedaan worden aan de zijkant van de wangen of aan de binnenkant van de mond. Door middel van lichte strijkbewegingen over de kauwspieren kan de spierontspanning verbeteren. Dit is vooral nuttig bij kinderen met verzwakte spieren in de mondregio.
2. Neusademhaling oefeningen
Het aanleren van neusademhaling is een essentieel onderdeil van de behandeling van open mondgedrag. Het is belangrijk om te controleren of de neus voldoende doorgankelijk is. Als dit het geval is, kan het mondademen vaak verminderen of zelfs volledig verdwijnen.
Een handige oefening is het neus snuiten of ophalen voordat je een oefening begint. Vervolgens kan je kind of uzelf het rietje of ijsstokje tussen de lippen houden en proberen het zo lang mogelijk vol te houden. Ook het blazen van een wattenbolletje door een rietje of het drinken van yoghurt door een rietje kan helpen bij het verbeteren van de lippenbeheersing.
3. Lippen- en mondsluiting oefeningen
Het leren sluiten van de mond in rust is een belangrijke stap bij de behandeling van open mondgedrag. Dit kan gedaan worden door middel van verschillende oefeningen, zoals het vasthouden van een spatel dwars tussen de lippen. Deze oefening kan tijdens het tv-kijken of voorlezen gedaan worden en helpt bij het versterken van de lippen.
Een andere oefening is het spelen met een rietje of een ijsstokje. Hierbij moet het object tussen de lippen geplaatst worden, maar niet tussen de tanden. Het idee is om het zo lang mogelijk te houden, wat zowel de lippen als de tong onder controle brengt.
4. Spelletjes en dagelijkse oefeningen
Het is belangrijk om de oefeningen leuk en speels te houden, vooral bij kinderen. Hierbij kunnen spelletjes zoals memory en kwartetten gebruikt worden. Bij deze spellen moet het kind het plaatje benoemen en direct de mond sluiten. Dit helpt bij het oefenen van de mondsluiting in rust.
Daarnaast kunnen herinneringstekens op strategische plaatsen geplakt worden. Deze tekens dienen als visuele stimuli om het kind eraan te herinneren om de mond te sluiten. Ook het bedenken van een specifiek woord, gebaar of geluid dat het kind kan herkennen, kan effectief zijn om de gewoonte te versterken.
5. Oefeningen tijdens de maaltijd
Het kauwen met de lippen op elkaar is een eenvoudige oefening die tijdens de maaltijd gedaan kan worden. Dit helpt bij het versterken van de lippen en het trainen van de juiste mondsluiting tijdens het eten. Het is ook een manier om te controleren of de mond tijdens het kauwen gesloten is.
Na het eten is het aan te raden om de mond dicht te doen en het kauwen te vermijden. Dit helpt bij het versterken van de gewoonte om de mond gesloten te houden in rust.
6. Spelletjes met ademhaling en slikken
Het oefenen van ademhaling en slikken is ook een belangrijk onderdeel van de behandeling van open mondgedrag. Hierbij kan het gebruik van een rietje of ijsstokje gecombineerd worden met zuig- en blaasoefeningen. Zo kan een kind leren om met de neus te ademen en de tong op de juiste plaats te houden.
Een andere oefening is het blazen van ballonnen of het blazen van bellen. Deze oefeningen helpen bij het versterken van de ademhaling en het trainen van de lippen.
7. Spelletjes met herinneringen en beloningen
Het gebruik van herinneringstekens en beloningen kan effectief zijn bij het versterken van het gewenste gedrag. Hierbij kunnen kleine beloningen gebruikt worden, zoals een knuffel of een compliment, om het kind te belonen als het de mond gesloten houdt.
Het is ook belangrijk om het kind te belonen als het zijn best doet, zelfs als het niet direct het gewenste resultaat oplevert. Dit helpt bij het versterken van het zelfvertrouwen en het aanhouden van het gedrag.
Het rol van de logopedist
Hoewel er veel oefeningen thuis gedaan kunnen worden, is het aan te raden om bij open mondgedrag hulp te zoeken bij een logopedist. De logopedist kan een onderzoek doen naar de oorzaak van het open mondgedrag en een specifiek behandelingplan opstellen. Hierbij wordt vaak gebruik gemaakt van het OMFT-programma (Oro-Myo-Functionele Therapie), een intensief en kortdurend programma dat gericht is op het verbeteren van de mondgewoonten.
De logopedist kan ook oefeningen meegeven die thuis doorgevoerd kunnen worden. Dit helpt bij het versterken van de gewoonte en het aanhouden van de verbetering. Daarnaast werkt de logopedist vaak samen met tandartsen en orthodontisten om eventuele gebitsafwijkingen aan te pakken.
Het belang van een vroegtijdige interventie
Het is verstandig om open mondgedrag vroegtijdig aan te pakken, liefst voordat een kind een beugel krijgt. Bij kinderen is het aan te raden om vanaf de basisschoolleeftijd te starten, omdat het op dat moment vaak mogelijk is om zelfstandig te oefenen. Bij volwassenen kan het ook effectief zijn om de gewoonte aan te pakken, omdat de spieren in de mondregio nog steeds trainbaar zijn.
Het is belangrijk om te beseffen dat open mondgedrag niet alleen invloed heeft op de spraak, maar ook op de gezondheid van de kaken, tanden en neus-keelholte. Door het vroegtijdig aan te pakken, kan men voorkomen dat er langdurige gevolgen ontstaan.
Conclusie
Open mondgedrag is een veelvoorkomend probleem dat zich bij zowel kinderen als volwassenen kan voordoen. Het kan verschillende oorzaken hebben, waaronder verzwakte spieren in de mondregio, gewoontes zoals duimen of nagelbijten, of verkeerde ademhaling. Gelukkig zijn er verschillende oefeningen beschikbaar om het gedrag aan te pakken, waaronder tong- en mondspiertraining, neusademhalingsoefeningen, lippen- en mondsluitingsoefeningen, en spelletjes met herinneringen en beloningen.
Het is verstandig om bij open mondgedrag hulp te zoeken bij een logopedist, die een specifiek behandelingplan kan opstellen en oefeningen mee kan geven die thuis doorgevoerd kunnen worden. Door het vroegtijdig aan te pakken, kan men voorkomen dat er langdurige gevolgen ontstaan voor de spraak, de tanden en de gezondheid.