De peesirritatie van Quervain is een veelvoorkomende aandoening die vooral de duimzijde van de pols treft. Het komt het vaakst voor bij vrouwen tussen de 35 en 55 jaar, met name bij diegenen die herhaaldelijk krachtige bewegingen maken met hun handen, zoals bij het schrijven, knippen of sporten. Deze aandoening kan zowel functioneel als pijnlijk zijn, en in het begin vaak lastig te herkennen zijn. Gelukkig is er een breed palet aan behandelmethoden beschikbaar, variërend van rust en spalken tot gerichte oefeningen en medische interventies. In dit artikel bespreken we de oorzaken, de klachten, de diagnose en vooral de rol van oefeningen in de behandeling van peesirritatie van Quervain, inclusief functionele en herstelgerichte oefeningen.
Wat is peesirritatie van Quervain?
Peesirritatie van Quervain, ook bekend als tendovaginitis van Quervain, betreft een irritatie of ontsteking van de pezen en peesschede aan de duimzijde van de pols. Deze pezen zijn verantwoordelijk voor het bewegen van de duim en de onderarm. Wanneer er sprake is van Quervain, bewegen de pezen niet vloeiend meer in hun peesschede (het peeskokertje), wat leidt tot pijn en beperking van beweging. De klachten kunnen zich al op vroege stadium voordoen, maar vaak wordt de aandoening pas opgemerkt wanneer het pijnlijk is om bepaalde bewegingen uit te voeren.
Hoe ontstaat peesirritatie van Quervain?
De oorzaak van peesirritatie van Quervain is niet altijd duidelijk, maar er zijn wel risicofactoren die herhaaldelijk worden genoemd in de bronnen. De meest voorkomende oorzaak is een herhaalde beweging met krachtige buiging en strekking van de pols en duim, zoals bij het schrijven, kapstellen of sporten zoals roeien en racket- of krachtsporten. Deze bewegingen leiden tot verhoogde wrijving in de peesschede, wat kan resulteren in een verdikking van de wand van het peeskokertje. Hierdoor wordt de peesschede smaller en de pezen bewegen minder vloeiend, wat uiteindelijk tot irritatie en ontsteking leidt.
Verdere risicogroepen zijn vrouwen in de leeftijd van 35 tot 55 jaar en vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven. De oorzaak van deze verhoogde gevoeligheid is niet volledig duidelijk, maar hormonale veranderingen en verhoogde belasting door activiteiten zoals het tillen van baby's kunnen hier een rol in spelen.
Klachten van peesirritatie van Quervain
De klachten bij peesirritatie van Quervain zijn meestal duidelijk aan te geven en kunnen zich als volgt uiten:
- Pijn aan de duimzijde van de pols, die soms uitstraalt naar de duim of onderarm.
- Prikkelende of steekpijn bij bepaalde bewegingen, zoals het vastpakken van een voorwerp of het strekken van de pols.
- Moeilijkheden bij het vastpakken of vasthouden van voorwerpen, vooral als kracht nodig is.
- Zwelling of verdikking aan de bovenzijde van de pols.
- Krakend of knisperend gevoel bij bewegen van de pols, vooral bij strekking.
Deze klachten kunnen op en neer gaan, maar als er niets wordt gedaan, nemen ze meestal toe in intensiteit. Het is daarom belangrijk om vroegtijdig te erkennen of er sprake is van Quervain en de klachten aan te pakken.
Diagnose van peesirritatie van Quervain
Een juiste diagnose is belangrijk om de juiste behandeling te kiezen. Een arts of handtherapeut zal meestal beginnen met een gesprek over de klachten en de activiteiten die de klachten kunnen uitlokken. Vervolgens volgt een fysieke beoordeling, waarbij onder andere de volgende tests worden uitgevoerd:
- Test van Finkelstein: De duim wordt tussen de vingers gehouden en de hand wordt in strekking gebracht. Bij Quervain ontstaat hierbij pijn.
- Test van Eichhoff: De pols wordt in strekking en adductie gebracht, waarbij de duim naar binnen gedraaid wordt.
- WHAT-test (Wrist Hyperflexion and Abduction of the Thumb): De pols wordt in een combinatie van strekking en duimabductie gebracht.
Deze tests zijn vrij betrouwbaar en worden vaak gebruikt in de diagnose van Quervain. Een MRI of echo is meestal niet nodig, tenzij er sprake is van twijfel of wanneer een andere aandoening wordt overwogen.
Behandeling van peesirritatie van Quervain
Er zijn verschillende benaderingen voor de behandeling van peesirritatie van Quervain. De keuze hangt af van de ernst van de klachten, de oorzaak en het individuele functionele niveau van de patiënt. De belangrijkste behandelmethoden zijn:
1. Rust en verminderde belasting
De eenvoudigste en meest effectieve manier om het herstel te bevorderen is door relatieve rust te nemen. Dit houdt niet in dat je de hand helemaal stillegt, maar dat je vermijdt om herhaaldelijke krachtige bewegingen uit te voeren die de pezen extra belasten. Het is echter belangrijk om de hand actief te gebruiken om te voorkomen dat de pols stijf wordt.
2. Spalken en ondersteuning
Een spalk kan helpen bij het verminderen van de belasting en het beperken van de beweging aan de duimzijde van de pols. Dit geeft de pezen de kans om te herstellen. Het gebruik van een spalk is meestal tijdelijk, tot de klachten zijn verminderd. Het is belangrijk dat de spalk goed afgesteld is en voldoende steun biedt. Een spalk kan door een arts of handtherapeut worden aangeraden en soms zelfs worden voorgeschreven.
3. Oefeningen voor herstel en bewegelijkheid
Oefeningen spelen een cruciale rol in de hersteltrajecten bij peesirritatie van Quervain. Ze worden gebruikt om de bewegelijkheid van de pols en duim te behouden of te verbeteren, om spierkracht en stabiliteit te vergroten, en om de pijn te verminderen. Hieronder volgt een overzicht van de meest gebruikte oefeningen, indien aan te raden bij de individuele situatie.
a. Polswrijvingen
- Doel: Bewegelijkheid en verminderde stijfheid.
- Uitvoering: Met de hand in een neutrale positie, draai je de pols langzaam in cirkels, eerst in de ene richting, daarna in de andere. Herhaal dit 5 tot 10 keer in elke richting.
- Aanbevolen frequentie: 2 tot 3 keer per dag, 10 minuten per sessie.
b. Duimstrekkers
- Doel: Verhogen van de bewegingsbereik van de duim.
- Uitvoering: Strek je duim zo ver mogelijk van je hand af. Houd deze positie gedurende 10 seconden. Herhaal dit 10 keer.
- Aanbevolen frequentie: 2 tot 3 keer per dag.
c. Spierversterkende oefeningen
- Doel: Verbetering van de kracht in de hand- en polsstructuren.
- Uitvoering: Gebruik een handbal (kleine bal) en pak deze met je hand. Squeezen de bal met je vingers en duim gedurende 5 seconden. Herhaal dit 10 keer.
- Aanbevolen frequentie: 2 tot 3 keer per dag.
d. Duimstrekkers met elastiek
- Doel: Verbetering van de beweging en kracht van de duim.
- Uitvoering: Plaats een elastiekje onder je hand en trek je duim tegen het elastiek. Strek en beweeg de duim tegen de weerstand. Herhaal dit 10 keer in beide richtingen.
- Aanbevolen frequentie: 2 tot 3 keer per dag.
e. Hand- en polsopwekkingen
- Doel: Verbetering van de koepelbewegingen en bewegingscoördinatie.
- Uitvoering: Maak met je handen kleine, vloeiende cirkels in de lucht, eerst met je handen voor je borst, daarna met je armen uitgestrekt. Herhaal dit 10 tot 15 keer in elke richting.
- Aanbevolen frequentie: 2 tot 3 keer per dag.
4. Medicijnen
Als de pijn intens is en het gebruik van de hand beperkt, kan een arts corticosteroïde-injectie in overweging nemen. Deze injectie in de peesschede kan helpen om ontsteking en pijn te verminderen. Het is echter belangrijk om deze behandeling zorgvuldig te overwegen, omdat er bijwerkingen kunnen optreden, zoals pijn op de injectielocatie, huidverkleuring en een kleine kans op infectie. De kans op beschadiging van de pezen is ook groter bij meerdere injecties.
5. Operatie
Slechts in uitzonderlijke gevallen, wanneer alle andere behandelingen niet helpen, kan overwogen worden om tot chirurgische ingreep te stappen. Dit betreft het verwijderen van het ontstekte weefsel in de peesschede om de pezen vloeiender te laten bewegen. Na een operatie is er een hersteltraject nodig met spalkgebruik en oefeningen om de beweging en kracht te herstellen.
Rol van de handtherapeut
Een handtherapeut speelt een belangrijke rol in het hersteltraject bij peesirritatie van Quervain. Tijdens een intakegesprek wordt een beoordeling gemaakt van de klachten, de bewegingsmogelijkheden en de functie van de hand. Op basis daarvan worden doelen voor de behandeling bepaald, die gericht zijn op het verlagen van de pijn, het herstel van de functie en het voorkomen van herhaling. De handtherapeut kan ook hulpmiddelen zoals spalken, ondersteunende tapes of oefenmaterialen aanbevelen of aanleveren.
De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit:
- Littekenbehandeling: Als er sprake is van een operatie of blessure.
- Zwellingstegening: Door het gebruik van koelbehandeling, compressie of specifieke oefeningen.
- Mobilisatietechnieken: Om de beweging van de pezen en gewrichten te verbeteren.
- Functionele training: Oefeningen die gericht zijn op het herstel van de functie en het gebruik van de hand in het dagelijks leven.
Naast de fysieke behandeling geeft de handtherapeut ook advies over het voorkomen van herhaling, zoals het vermijden van herhaalde bewegingen of het aanpassen van de werkomgeving.
Psychologische en functionele overwegingen
Hoewel de fysieke aspecten van Quervain centraal staan in de behandeling, is het ook belangrijk om de psychologische en functionele aspecten niet te verwaarlozen. Pijn in de hand en beperkte bewegingsmogelijkheden kunnen leiden tot frustratie, verminderde productiviteit en zelfs verminderde sportprestaties. Het is daarom belangrijk om ook aandacht te besteden aan:
- Mentale aanpassing: Het accepteren van tijdelijke beperkingen en het ontwikkelen van een realistische herstelplanning.
- Motivatie en geduld: Herstel kan lang duren en vereist geduld, regelmaat en volharding.
- Functionele herstel: Het herstel van de handfunctie in het dagelijks leven en bij sportactiviteiten.
Het is belangrijk om de behandeling niet alleen als een medische ingreep te zien, maar als een geïntegreerde benadering die de fysieke, psychologische en functionele aspecten omvat.
Conclusie
Peesirritatie van Quervain is een veelvoorkomende, pijnlijke aandoening die vooral de duimzijde van de pols treft. De klachten kunnen variëren van lichte pijn en beperkingen in de beweging tot een intensieve pijn die het gebruik van de hand beperkt. De oorzaak ligt meestal in herhaalde bewegingen met krachtige buiging en strekking van de pols en duim. De behandeling bestaat uit rust, ondersteuning met spalken, medicijnen, oefeningen en in uitzonderlijke gevallen operatie. Oefeningen spelen een centrale rol in het hersteltraject en moeten gericht zijn op het verbeteren van de bewegelijkheid, kracht en functie van de hand. Een handtherapeut kan een belangrijke bijdrage leveren bij de beoordeling en behandeling. Het is belangrijk om vroegtijdig te erkennen of er sprake is van Quervain en de klachten aan te pakken, zodat herstel en het behoud van de handfunctie in het dagelijks leven en sport kunnen worden gegarandeerd.