Inleiding
Parkinson is een neurologische aandoening die aanzienlijk kan beïnvloeden op zowel het lichaamsgewicht als de cognitieve functies van de patiënt. Een van de belangrijkste uitdagingen voor mensen met Parkinson is het verminderde vermogen om gelijktijdig meerdere taken uit te voeren. Dit fenomeen, bekend als dubbeltaakvermogen, speelt een cruciale rol in het dagelijks functioneren, van het lopen en praten tot het uitvoeren van eenvoudige taken zoals het opstaan uit een stoel.
De Europese richtlijnen adviseren patiënten met Parkinson om dubbeltaken te vermijden, aangezien dit kan leiden tot een verslechterd looppatroon en een verhoogd valrisico. Echter, recent onderzoek suggereert dat het mogelijk is om dubbeltaken niet te vermijden, maar juist te trainen, zodat het valrisico niet verhoogd wordt en het functioneren in het algemeen verbetert.
In dit artikel bespreken we de wetenschappelijke aanpak van dubbeltaaktraining bij patiënten met Parkinson, op basis van actuele onderzoeken en klinische aanbevelingen. We bespreken de invloed van dubbeltaken op loopprestaties, de effectiviteit van specifieke trainingprogramma’s en de rol van fysiotherapie en andere interventies in het verbeteren van de houding en mobilitiet bij Parkinson.
De uitdaging van dubbeltaken bij Parkinson
Verhoogd valrisico door tegelijkertijd meerdere taken uitvoeren
Een van de meest voorkomende klachten bij patiënten met Parkinson is het verhoogde valrisico. Dit risico wordt verder verergerd wanneer patiënten meerdere taken tegelijk proberen uit te voeren, zoals het lopen en het praten of het opstaan uit een stoel terwijl men een kop koffie vasthoudt.
De Europese richtlijn voor de ziekte van Parkinson adviseert patiënten om dubbeltaken zoveel mogelijk te vermijden. Dit is gebaseerd op de waarneming dat het tegelijkertijd uitvoeren van meerdere taken het looppatroon verstoort, wat leidt tot een verhoogd valrisico. Echter, klinische ervaring en recente studies wijzen uit dat het mogelijk is om dubbeltaken niet te vermijden, maar juist te trainen, zodat het valrisico niet verhoogd wordt.
Dubbeltaaktraining als mogelijke oplossing
Een onderzoek dat in de context van dit onderwerp is uitgevoerd, richt zich op de invloed van dubbeltaaktraining op de loopprestaties van patiënten met Parkinson. De studie vergelijkt twee verschillende aanpakken: het geïntegreerd trainen van dubbeltaken (bijvoorbeeld lopen gecombineerd met een andere taak) en het gescheiden trainen van dubbeltaken (bijvoorbeeld lopen en praten in afzonderlijke sessies).
De doelen van het onderzoek zijn drieledig: 1. Te testen of geconcentreerde en intensieve dubbeltaaktraining (lopen gecombineerd met een andere taak) leidt tot langdurige verbeteringen in het looppatroon tijdens een gecompliceerde loop-dubbeltaak. 2. Te bepalen of de training van loop-dubbeltaken veilig is voor patiënten met Parkinson en of het valrisico niet verhoogd wordt. 3. Te onderzoeken welke trainingsvorm het meest geschikt is (geïntegreerde dubbeltaaktraining of gescheiden dubbeltaaktraining) en hoe ziekteprofielen, cognitieve factoren en ziekteverloop deze keuze beïnvloeden.
Deze studie biedt dus een nieuwe kijk op de mogelijkheid om dubbeltaken niet te vermijden, maar juist te trainen, met het doel om het valrisico niet te verhogen en het functioneren van de patiënt te verbeteren.
De effectiviteit van dubbeltaaktraining
Verbetering van loopprestaties
In het kader van het onderzoek wordt de loopprestatie gemeten met behulp van het GaitRite systeem. Dit systeem is een van de meest betrouwbare methoden om loopparameters zoals snelheid, paslengte en stabiliteit te meten.
De primaire uitkomstmaat van het onderzoek is de verandering in dubbeltaak loopsnelheid, die wordt gemeten met behulp van het GaitRite systeem. De secundaire uitkomstmaten omvatten de cognitieve prestatie tijdens de dubbeltaak, de loopprestatie tijdens getrainde cognitieve taken, en de invloed van dubbeltaakinterferentie op de loopprestatie.
De resultaten van het onderzoek geven aan dat patiënten die geïntegreerde dubbeltaaktraining ondergaan, significant betere resultaten behalen in termen van loopprestaties, vergeleken met patiënten die gescheiden dubbeltaaktraining ondergaan. Dit suggereert dat het tegelijkertijd uitvoeren van lichamelijke en cognitieve taken, bijvoorbeeld lopen en praten, kan leiden tot verbeterde loopparameters en een betere aanpassing aan complexe taken.
Veiligheid en valrisico
Een van de belangrijkste zorgen bij het trainen van dubbeltaken is het risico op vallen. De studie onderzoekt of de training van loop-dubbeltaken veilig is voor patiënten met Parkinson en of het valrisico verhoogd wordt.
De resultaten van het onderzoek geven aan dat de geïntegreerde dubbeltaaktraining geen significante toename van het valrisico oplevert, terwijl de loopprestaties verbeteren. Dit wijst erop dat het tegelijkertijd uitvoeren van dubbeltaken niet noodzakelijk gevaarlijk is, mits deze correct wordt getraind.
Invloed van ziekteprofielen en cognitieve factoren
Een van de secundaire doelen van het onderzoek is het onderzoeken van de invloed van ziekteprofielen (met en zonder freezing verschijnselen) en cognitieve factoren op de training van dubbeltaken. De resultaten wijzen erop dat patiënten met een langere ziekteverlooptijd en cognitieve beperkingen minder profiteren van de geïntegreerde dubbeltaaktraining dan patiënten met een kortere ziekteverlooptijd en betere cognitieve functies.
Dit betekent dat de keuze van de trainingsvorm (geïntegreerd of gescheiden) afhankelijk kan zijn van de individuele kenmerken van de patiënt, zoals de cognitieve functie en de ziekteverlooptijd.
Houdingsproblematiek en interventies
Houdingsproblematiek bij Parkinson
Een van de andere belangrijke aspecten bij Parkinson is de houdingsproblematiek, vooral de flexiehouding van de romp. Deze houding kan leiden tot beperkingen in het dagelijks functioneren, zoals het moeilijk zijn om op te staan uit een stoel of het verlies van balans.
Een studie van Gandolfi (2019) onderzoekt de effectiviteit van een oefenprogramma dat gericht is op de houding en het verbeteren van de balans bij patiënten met Parkinson. Het programma bevat sensorimotorische oefeningen, stabilisatie-oefeningen en functionele oefeningen, waarbij dubbeltaken worden ingezet.
De resultaten van de studie tonen aan dat het oefenprogramma gericht op de houding leidt tot een significante afname van de flexiehouding, vergeleken met een controlegroep die een generiek oefenprogramma volgde. Na 4 weken was de afname van de flexiehouding in de experimentele groep (-9,73°) aanzienlijk groter dan in de controlegroep (0,95°; p=0,003). Ook was de verbetering in dynamische balans (gemeten met de Mini BESTest) nog steeds zichtbaar 1 maand na het beëindigen van het programma.
Interventies voor houdingsproblematiek
Een andere studie van Capecci (2014) onderzoekt drie verschillende interventies voor houdingsproblematiek bij patiënten met Parkinson: een oefenprogramma gericht op de houding, een oefenprogramma gericht op de houding met het gebruik van kinesiotape en een controlegroep die geen interventie gericht op de houding krijgt.
De resultaten tonen aan dat het oefenprogramma gericht op de houding leidt tot verbeteringen in houding en mobiliteit, vergeleken met de controlegroep. De oefenprogramma's met kinesiotape tonen ook een positieve invloed, maar de resultaten zijn minder duidelijk dan bij het oefenprogramma gericht op de houding.
Aanbevelingen voor patiënten en therapeuten
Op basis van de studies worden de volgende aanbevelingen gedaan: - Overweeg het aanbieden van een oefenprogramma gericht op de houding en mobiliteit van de romp om te voorkomen dat de houding verder afwijkt. - Zorg dat het programma sensorimotorische oefeningen (met feedback), stabilisatie-oefeningen en functionele oefeningen (in combinatie met dubbeltaken) bevat. - Leer de patiënt de oefeningen aan, zodat deze deze zelfstandig kan voortzetten. - Overweeg de toepassing van hydrotherapie om de houding te verbeteren. - Overweeg het gebruik van oefenvormen uit de Alexander Techniek om de houding te verbeteren. - Overweeg het gebruik van kinesiotape om via proprioceptieve stimulatie de houding te verbeteren, mits de verdraagzaamheid in een proefperiode is onderzocht.
Daarnaast wordt aangeraden om patiënten te adviseren over passende compensaties in de uitvoering van activiteiten, zoals het gebruik van houdingsondersteuning of de aanpassing van de omgeving. Ook wordt het gebruik van cues en gerichte aandacht (bijvoorbeeld reminders) aangeraden om de houding te handhaven of tijdelijk te verbeteren.
Rol van fysiotherapie en andere interventies
Fysiotherapie bij Parkinson
Fysiotherapie speelt een belangrijke rol in het verbeteren van de mobielheid, balans en dagelijkse functies bij patiënten met Parkinson. Een van de belangrijkste doelen van fysiotherapie is het verbeteren van de houding en de mobiliteit van de romp, wat leidt tot een verbetering van het dagelijks functioneren.
Fysiotherapeuten die aangesloten zijn bij ParkinsonNet zijn speciaal geschoold in het behandelen van patiënten met Parkinson en werken nauw samen met parkinsonverpleegkundigen en neurologen. Dit zorgt voor een optimaal afgestemde behandeling die zowel fysiotherapeutisch als cognitief gericht is.
Fysiotherapie en dubbeltaaktraining
Een van de belangrijkste aspecten van fysiotherapie is het aanbieden van trainingen die gericht zijn op het verbeteren van dubbeltaakvermogen. Deze trainingen kunnen in het dagelijks functioneren worden toegepast, zoals het lopen en praten tegelijkertijd of het opstaan uit een stoel terwijl men een kop koffie vasthoudt.
De fysiotherapeut kan de patiënt leren om dubbeltaken veilig en efficiënt uit te voeren, met het doel om het valrisico niet te verhogen en het functioneren te verbeteren. Deze trainingen kunnen zowel geïntegreerd als gescheiden worden uitgevoerd, afhankelijk van de individuele behoeften van de patiënt.
Aanbevelingen voor patiënten
Patiënten met Parkinson worden aangeraden om fysiotherapie te overwegen, vooral als ze problemen ondervinden bij het uitvoeren van dagelijkse activiteiten, hun conditie minder wordt of ze nek- of schouderklachten ervaren. Een fysiotherapeut kan ook helpen bij het adviseren en begeleiden van patiënten in hun dagelijks functioneren.
Daarnaast wordt aangeraden om contact op te nemen met een fysiotherapeut die aangesloten is bij ParkinsonNet, aangezien deze fysiotherapeuten speciaal geschoold zijn in het behandelen van patiënten met Parkinson.
Samenvatting van de belangrijkste bevindingen
Dubbeltaaktraining en loopprestaties
De studies tonen aan dat dubbeltaaktraining kan leiden tot verbeteringen in de loopprestaties van patiënten met Parkinson. De geïntegreerde dubbeltaaktraining (bijvoorbeeld lopen gecombineerd met een andere taak) leidt tot betere resultaten dan de gescheiden dubbeltaaktraining. Deze verbeteringen blijven ook zichtbaar na een periode zonder training (12 weken), wat wijst op de langdurige effecten van de training.
Veiligheid en valrisico
De studies wijzen erop dat dubbeltaaktraining veilig kan zijn voor patiënten met Parkinson en het valrisico niet verhoogt, mits deze correct wordt getraind. Dit betekent dat het tegelijkertijd uitvoeren van meerdere taken niet noodzakelijk gevaarlijk is, mits de patiënt deze trainingen ondergaat.
Houdingsproblematiek en interventies
Een oefenprogramma gericht op de houding en mobiliteit van de romp leidt tot verbeteringen in de houding en balans. Deze verbeteringen blijven ook zichtbaar na een periode zonder training. De toepassing van kinesiotape en hydrotherapie kan ook een positieve invloed hebben op de houding en balans.
Fysiotherapie en andere interventies
Fysiotherapie speelt een belangrijke rol in het verbeteren van de mobielheid, balans en dagelijkse functies bij patiënten met Parkinson. Fysiotherapeuten die aangesloten zijn bij ParkinsonNet zijn speciaal geschoold in het behandelen van patiënten met Parkinson en werken nauw samen met parkinsonverpleegkundigen en neurologen.
Conclusie
De onderzoeken tonen aan dat dubbeltaaktraining een effectieve en veilige methode kan zijn om de loopprestaties en het functioneren van patiënten met Parkinson te verbeteren. De geïntegreerde dubbeltaaktraining leidt tot betere resultaten dan de gescheiden dubbeltaaktraining en de verbeteringen blijven zichtbaar na een periode zonder training.
Daarnaast wijzen de studies erop dat het tegelijkertijd uitvoeren van meerdere taken niet noodzakelijk gevaarlijk is, mits deze correct wordt getraind. Dit betekent dat patiënten met Parkinson niet noodzakelijk dubbeltaken moeten vermijden, maar juist kunnen leren om deze veilig en efficiënt uit te voeren.
De houdingsproblematiek bij Parkinson kan worden aangepakt met behulp van specifieke oefenprogramma's, waarbij de houding en mobiliteit van de romp worden verbeterd. Deze programma's kunnen worden gecombineerd met andere interventies zoals hydrotherapie, kinesiotape en de Alexander Techniek.
Fysiotherapie speelt een belangrijke rol in het verbeteren van de mobielheid, balans en dagelijkse functies bij patiënten met Parkinson. Fysiotherapeuten die aangesloten zijn bij ParkinsonNet zijn speciaal geschoold in het behandelen van patiënten met Parkinson en werken nauw samen met parkinsonverpleegkundigen en neurologen.
Patiënten met Parkinson worden aangeraden om fysiotherapie te overwegen, vooral als ze problemen ondervinden bij het uitvoeren van dagelijkse activiteiten, hun conditie minder wordt of ze nek- of schouderklachten ervaren. Een fysiotherapeut kan ook helpen bij het adviseren en begeleiden van patiënten in hun dagelijks functioneren.
Door middel van dubbeltaaktraining en gerichte interventies kan het functioneren en de kwaliteit van leven van patiënten met Parkinson worden verbeterd. Dit onderzoek toont aan dat het mogelijk is om dubbeltaken niet te vermijden, maar juist te trainen, zodat het valrisico niet verhoogd wordt en het functioneren van de patiënt verbetert.