Inleiding
De regio Brabant is in recente jaren regelmatig betrokken bij diverse militaire oefeningen die worden uitgevoerd door Defensie. Deze oefeningen spelen zich af in verschillende vormen, variërend van vliegoefeningen met helikopters en jachtvliegtuigen tot landelijke samenwerkingen met politie, brandweer en andere hulpdiensten. Het doel van deze oefeningen is om het land te voorzien van een goed getrainde, professionele en gereed militaire organisatie die in staat is om zich te ontplooien in diverse crisis- en oorlogssituaties.
In deze context zijn ook diverse oefeningen in Brabant opgenomen, waaronder internationale legeroefeningen zoals APROC, Frisian Flag en Rino Dragonder. Deze oefeningen vinden vaak plaats op openbare wegen, in dorpen en velden, of op specifieke oefenlocaties zoals Vliegbasis Volkel en Vliegbasis Gilze-Rijen. Het betreft niet alleen oefeningen die uitsluitend door defensie worden uitgevoerd, maar ook samenwerkingen met andere instellingen zoals de brandweer en politie, waarbij drones, politiehonden en explosievenverkenners een rol spelen.
Hoewel deze oefeningen essentieel zijn voor de nationale veiligheid, zijn er ook vragen over de impact op de lokale bevolking en omgeving. De provincie Noord-Brabant heeft hierover een zienswijze ingediend en vraagt defensie om maatregelen te nemen om overlast en milieuaspecten zoveel mogelijk te beperken. Bovendien is het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) een voorbeeld van hoe defensie haar ruimtebehoeften in kaart brengt en op welke manier deze behoeften worden afgestemd op de leefomgeving.
Deze artikel geeft een overzicht van de militaire oefeningen in Brabant, de rol van internationale samenwerkingen, de betrokkenheid van hulpdiensten en de maatregelen die worden genomen om de impact op de omgeving en inwoner te beperken.
Militaire oefeningen in Brabant
Oefeningen op vliegbasissen
Vliegbasis Volkel en Vliegbasis Gilze-Rijen zijn centrale locaties voor de uitvoering van militaire luchtoperaties in Brabant. Op Vliegbasis Volkel zijn er regelmatig oefeningen met jachtvliegtuigen zoals de F16. Een bekend voorbeeld is de oefening Frisian Flag 2017, waarbij acht F16’s op korte afstand van elkaar vertrokken richting Leeuwarden. Deze oefening is internationaal van aard en betreft samenwerking tussen verschillende landen binnen de NAVO. Het doel is om samen te trainen en zich voor te bereiden op complexe scenario’s.
Op Vliegbasis Gilze-Rijen worden grootschalige legeroefeningen uitgevoerd. Zo was er de APROC-oefening, waarbij militairen van twaalf landen meedoen aan oefeningen gericht op reddingsoperaties in gevaarlijke situaties. Deze oefeningen zijn intensief en vereisen een hoge mate van samenwerking en professionele training.
Oefeningen op openbare locaties
Naast vliegbasissen worden ook oefeningen op openbare locaties uitgevoerd, zoals in dorpen en velden. Een voorbeeld is de oefening Rino Dragonder, waarbij bijna tweehonderd militairen uit Oirschot meedoen aan oefeningen die zich afspelen op de openbare weg, in dorpen en in velden. Deze oefeningen zijn bedoeld om militairen te trainen in realistische situaties, waarbij ze zich moeten aanpassen aan de omgeving en samenwerken met andere instellingen.
Samenwerking met hulpdiensten
Militaire oefeningen gaan vaak gepaard met samenwerkingen met politie, brandweer en hulpdiensten. Dit wordt duidelijk bij oefeningen zoals de grote oefening in het Philips Stadion in Eindhoven, waar politie, brandweer en de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD) meedoen aan een fictieve situatie waarbij een verdacht pakketje wordt gemeld. Ook worden er oefeningen uitgevoerd waarbij politiehonden worden ingezet, zoals bij een vechtpartij in een discotheek.
Een andere vorm van samenwerking is de rol van brandweerdrones. De proef met brandweerdrones van Midden- en West-Brabant is succesvol gebleken, en de plannen zijn om binnen een uur een drone op elk punt in Nederland beschikbaar te hebben. Dit is een innovatieve manier om crisissituaties sneller en efficiënter aan te pakken.
Internationale betrokkenheid
Brabant is ook regelmatig betrokken bij internationale oefeningen. Zo was er in 2023 de APROC-oefening met 550 deelnemers uit twaalf landen. Deze oefeningen zijn van groot belang voor de NAVO en betreffen het trainen van militairen in samenwerking met bondgenoten. Het betreft zowel luchtmacht- als landmachtoperaties en vereist een hoge mate van professionele training en samenwerking.
Impact op de omgeving en inwoner
Overlast en veiligheid
Oefeningen op openbare locaties en vliegbasissen kunnen leiden tot overlast voor de lokale bevolking. Zo zijn er meldingen geweest van verkeersongevallen, geluidsoverlast en andere hinderlijke situaties. De provincie Noord-Brabant heeft hierover een zienswijze ingediend en vraagt defensie om, in overleg met de omgeving, maatregelen te nemen om overlast voor mens en natuur te beperken.
Hoewel oefeningen noodzakelijk zijn voor de nationale veiligheid, is het van belang dat deze worden uitgevoerd op zo min mogelijk hinderlijke manier. Defensie is zich hiervan bewust en heeft in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) uitgebreid ingegeven wat voor soort locaties ze nodig hebben, hoe de ruimtebehoeften worden bepaald en welke reikwijdte er is bij de activiteiten van defensie.
Milieuaspecten
Naast overlast voor de inwoner is er ook aandacht voor de impact op het milieu. De uitkomsten van het planMER (milieueffectrapportage) zijn gericht op de invloed van defensieactiviteiten op de leefomgeving, natuur en draagvlak. De provincie Noord-Brabant benadrukt dat defensie moet nadenken over het verdelen van "het zoet en het zuur" over het land, wat betekent dat de belasting van de omgeving gelijkmatig moet worden verdeeld.
Het planMER bevat een uitgebreide analyse van de effecten van defensieactiviteiten op het milieu. Op basis van deze analyse worden aanbevelingen gedaan om de impact zo veel mogelijk te beperken. Eén van de maatregelen is het zoeken naar alternatieve locaties voor oefeningen, het uitbreiden van bestaande faciliteiten en het gebruik van technologie om de impact op het milieu te verminderen.
Conclusie
Militaire oefeningen in Brabant spelen een belangrijke rol in de nationale veiligheid. Ze worden uitgevoerd op vliegbasissen zoals Volkel en Gilze-Rijen, in openbare locaties en in samenwerking met hulpdiensten. Deze oefeningen zijn essentieel om militairen te trainen in realistische situaties en om samenwerkingen met andere instellingen te versterken.
Hoewel deze oefeningen noodzakelijk zijn, zijn er ook vragen over de impact op de lokale bevolking en omgeving. De provincie Noord-Brabant heeft een zienswijze ingediend en vraagt defensie om maatregelen te nemen om overlast en milieuaspecten zoveel mogelijk te beperken. De uitkomsten van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) en het planMER geven aan dat defensie zich bewust is van deze impact en acties ondernemt om deze te beperken.
De toekomstige ontwikkelingen rondom defensieactiviteiten in Brabant zullen afhangen van de beslissingen van het kabinet, waarbij de voorkeurslocaties worden vastgesteld. De start en oplevering van deze locaties wordt verwacht tussen 2026 en 2040. Tussen nu en dan is het van belang dat defensie, de provincie en de inwoner in overleg blijven om de impact van militaire oefeningen zo min mogelijk te beïnvloeden.