De behoefte aan passende oefenlocaties voor de Nederlandse Defensie groeit, aangevuld met de veranderende eisen van moderne oorlogsvoering. In de context van amfibische oefeningen, kleinere schaalniveaus en de bouw van nieuwe kazernes is het van essentieel belang dat deze activiteiten worden afgestemd met de omgeving, zowel qua infrastructuur als qua natuur. De huidige situatie laat zien dat er tekortschappen zijn in de beschikbare oefenruimte en dat het oefenprogramma aangepast moet worden om te voldoen aan zowel operationele als ecologische eisen. In dit artikel worden de kernaspecten van deze situatie belicht, met nadruk op de uitdagingen, de aangewezen locaties en de noodzakelijke maatregelen om schaduwen op de natuur en infrastructuur te beperken.
De Noodzaak van Grote en Diverse Oefenlocaties
De moderne oorlogsvoering vraagt om realistische en complexe scenario’s, zoals het ‘doorstoten’ landinwaarts. Deze scenario’s vereisen oefenlocaties die niet alleen voldoende ruimte bieden, maar ook geschikt zijn voor meerdere soorten oefeningen. De huidige locatie op Texel, hoewel historisch gebruikt voor amfibische trainingen, blijkt niet in staat om de benodigde capaciteit en diversiteit te bieden. Hierbij zijn ook ecologische aspecten van belang, zoals kusterosie, die het gebruik van Texel beperken.
Voor grootschalige oefeningen zijn circa 10 tot maximaal 15 oefeningen per jaar nodig, waardoor het van belang is dat de oefenterreinen zowel qua grootte als qua functionaliteit voldoen. De aangewezen voorkeurslocaties – Maasvlakte II, Marnehuizen, Vliehors en Groote Keeten – bieden meer mogelijkheden, maar vereisen wel een zorgvuldige afstemming met de omgeving en de natuur. Deze locaties moeten zowel operationeel geschikt zijn als ecologisch verantwoord, wat betekent dat er een balans moet worden gevonden tussen het trainen van de krijgsmacht en de bewaring van het milieu.
Afstemming met de Omgeving: Belangrijke Aandachtspunten
De keuze van een oefenlocatie is niet alleen bepaald door de operationele eisen, maar ook door de ecologische en infrastructuuraspecten. De oefeningen moeten namelijk zo worden georganiseerd dat de impact op de natuur zo klein mogelijk blijft. In dit opzicht is het belangrijk om afspraken te maken over het tijdstip van het oefenen. Vooral in het geval van het Vliehors, waar het broedseizoen een rol speelt, is het nodig om activiteiten zo te plannen dat de natuur zo min mogelijk wordt beïnvloed. Dit geldt ook voor het strand en duinengebied van Groote Keeten, dat deel uitmaakt van een Natura 2000-gebied.
Bij de Maasvlakte II is afstemming met het havenbedrijf en de omgeving essentieel. Deze locatie is in gebruik als industriële site, waardoor de coördinatie met de huidige activiteiten van belang is. Op de Marnewaard, waar sprake is van een primaire waterkering, is het nodig om samen te werken met de dijkbeheerder om te voorkomen dat de oefeningen de functie van de waterkering negatief beïnvloeden.
In het algemeen is het van belang dat de communicatie met de economische en recreatieve functies in het gebied vroegtijdig en duidelijk is. Dit helpt om verwachtingen te bepalen en eventuele negatieve effecten te beperken. De tijdige en transparante communicatie over de planning van oefeningen is daarom een kernaspect van het oefenbeleid.
De Rol van Nieuwe Kazernes in de Versterking van de Landmacht
Naast het behoefte aan oefenlocaties, is er ook een behoefte aan nieuwe kazernes die de groei en versterking van de landmacht ondersteunen. Deze kazernes moeten niet alleen operationeel geschikt zijn, maar ook de toekomstige groei van de landmacht kunnen bevatten. Daarom is het van belang dat de locatie in de buurt van bestaande oefenterreinen of in een gebied ligt waar het mogelijk is om een nieuw oefenterrein aan te leggen.
De locatie Zeewolde-Spiekweg is aangewezen als voorkeurslocatie voor deze nieuwe kazerne. Deze keuze is niet willekeurig, maar is gebaseerd op een bovenregionale afweging die rekening houdt met zowel operationele eisen als infrastructuuraspecten. De locatie moet zowel de groei van de landmacht ondersteunen als de mogelijkheid bieden tot het uitvoeren van diverse oefeningen. Hierbij is de nabijheid tot bestaande oefenterreinen een belangrijke factor, omdat dit de logistiek en het transport van middelen en eenheden vergemakkelijkt.
De Uitdaging van Kleinere Schaalniveaus
Niet alleen de grootschalige oefeningen stellen eisen aan de beschikbaarheid van oefenterreinen, ook de kleinere schaalniveaus (tot niveau 5) vragen om meer ruimte. Het veranderde optreden van de krijgsmacht en de toepassing van nieuwe middelen vereisen oefenterreinen die voldoende groot zijn om het gewenste niveau van training te bereiken. Helaas is de huidige omvang van meerdere oefenterreinen niet geschikt voor het trainen op niveau 4, iets wat in het verleden wel mogelijk was.
Deze ontwikkeling heeft tot gevolg dat Defensie op meerdere locaties tegelijk moet kunnen oefenen om de benodigde paraatheid te waarborgen. Dit betekent dat het niet alleen om de grootte van de oefenterreinen gaat, maar ook om hun logistieke bereikbaarheid en de mogelijkheid om meerdere oefeningen op meerdere locaties gelijktijdig te organiseren. Om deze uitdagingen aan te pakken, is het noodzakelijk dat nieuwe oefenterreinen worden ontwikkeld die zowel operationeel als logistiek geschikt zijn.
Ecologische Impact en Compensatiemaatregelen
De ecologische impact van oefeningen is een belangrijk thema dat niet mag worden overgeslagen. De oefeningen kunnen effect hebben op natuurlijke habitats en biodiversiteit, waardoor het noodzakelijk is dat maatregelen worden genomen om deze impact te beperken. In dit opzicht is het gebruik van stikstofruimte en compensatiemaatregelen een mogelijkheid. Echter, deze oplossingsrichtingen hebben hun beperkingen. Extern salderen, bijvoorbeeld, is moeilijk toepasbaar omdat hierbij de zogenaamde ‘additionaliteit’ moet worden aangetoond.
Daarnaast is de ADC-toets een essentieel onderdeel van de ecologische afweging. Deze toets moet aantonen dat er sprake is van dwingende redenen van openbaar belang en dat alternatieven niet beschikbaar zijn. In dit proces kan ook een gebiedsgerichte benadering worden verkend, waarbij het hele NPRD of een specifiek gebied, zoals de Veluwe, als scope wordt genomen. In dergelijke aanpakken kan een combinatie van intern salderen, extern salderen, compensatie en het in kaart brengen van de bijdrage van Defensie aan de natuuropgave worden overwogen.
De Wet op de defensiegereedheid en de inspanningen van de Ministeriële Commissie Economie en Natuurherstel zijn ook van invloed op het realiseren van de ambities van het NPRD. Hierbij speelt het ‘Startpakket Nederland van het slot’ van het kabinet een rol, waarin maatregelen zijn opgenomen die mogelijk bijdragen aan het balanceren van defensieve eisen en ecologische doelen.
Conclusie
De uitdagingen rondom oefenlocaties en de ecologische impact van militaire activiteiten vragen om een zorgvuldige afweging van operationele eisen en milieubescherming. De aangewezen locaties – zoals Maasvlakte II, Marnehuizen, Vliehors en Groote Keeten – bieden meer mogelijkheden voor het uitvoeren van grootschalige oefeningen, maar vereisen een nauwe samenwerking met de omgeving en ecologische partners. De voorkeurslocatie Zeewolde-Spiekweg voor de nieuwe kazerne is een voorbeeld van hoe operationele en logistieke eisen kunnen worden gecombineerd met strategische visies op de toekomst van de landmacht.
Voor de kleinere schaalniveaus is het eveneens van belang dat de oefenterreinen voldoende groot zijn en logistiek bereikbaar. Hierbij is het noodzakelijk dat de beschikbaarheid van meerdere locaties wordt gegarandeerd om de benodigde paraatheid te waarborgen. De ecologische impact van deze activiteiten vraagt om een verantwoordelijke aanpak, waarin compensatiemaatregelen en een gebiedsgerichte benadering een rol kunnen spelen. De balans tussen defensieve eisen en ecologische doelen blijft een complexe, maar essentiële taak in de toekomstige planning van oefeningen en infrastructurele ontwikkelingen.