Na een CVA, ook wel bekend als beroerte, is het herstel van rompbalans een essentieel onderdeel van de revalidatie. Rompbalans speelt een cruciale rol bij het herstel van functies zoals lopen, zitten en het uitvoeren van alledaagse activiteiten. De romp vormt het centrale deel van het lichaam en fungeert als steunpilaar voor beweging en stabiliteit. Wanneer deze balans verstoord raakt na een hersenletsel, leidt dat vaak tot verlies van controle, verminderde mobiliteit en verhoogd risico op valletjes. Gelukkig zijn er gericht ontwikkelde oefeningen die patiënten kunnen doen om hun rompbalans te verbeteren. Deze oefeningen kunnen zelfstandig worden uitgevoerd, eventueel met hulp van familie, verpleging of therapeuten. Het doel van deze artikel is om in te gaan op de belangrijkheid van rompbalans na een CVA, de beschikbare oefeningen en hoe deze kunnen worden ingezet in het herstelproces.
Wat is rompbalans en waarom is het belangrijk na CVA?
Rompbalans verwijst naar de vermogen om het lichaam in verticale positie te houden en te bewegen zonder om te vallen of te verliezen in stabiliteit. Het is een fundamentele motorische vaardigheid die betrokken is bij bijna elke alledaagse activiteit, van zitten en lopen tot bukken en draaien.
Na een CVA kan de rompbalans ernstig worden verstoord door verlamming, vermindering van spierkracht of verminderde proprioceptie (het gevoel van lichaamsposities en bewegingen). Hierdoor verliest een persoon vaak de mogelijkheid om zichzelf op de juiste manier te ondersteunen of te controleren. Dit heeft directe gevolgen voor de mogelijkheid om op eigen kracht te lopen, maar ook voor de uitvoering van eenvoudige taken zoals opstaan uit een stoel of het balanceren op één been.
Wetenschappelijk is er veel aandacht voor de rol van rompbalans in het functioneel herstel. Zoals beschreven in bron [3], is de propulsiekracht (de kracht die nodig is om voorwaarts te bewegen) een beperkende factor bij het lopen na een CVA. De romp speelt een directe rol in het genereren en reguleren van deze kracht. Als de rompbalans ontwikkeld wordt, kan dit leiden tot betere propulsie, een verbetering van functioneel evenwicht en een verhoging van de loopvaardigheid over langere afstanden.
De rol van de Oefengids in het herstel van rompbalans
Een effectieve aanpak bij het herstel van rompbalans na CVA is het gebruik van gerichte oefeningen. In Nederland zijn verschillende gidsen ontwikkeld die patiënten ondersteunen bij het zelfstandig oefenen. De Oefengids CVA en ander hersenletsel is een voorbeeld van zo’n tool, ontworpen om patiënten te stimuleren om intensiever te oefenen en hun functies te herwinnen [1].
Deze oefengids bevat oefeningen voor schouder, hoofd, nek, romp, arm, hand en been. Een aantal van deze oefeningen is gericht op het verbeteren van de rompbalans. Deze worden vaak in drie kleurgroepen verdeeld, afhankelijk van de ernst van het hersenletsel. De kleurgroepen maken het mogelijk om de oefeningen aan te passen aan de individuele mogelijkheden van de patiënt. Dit is essentieel, omdat het herstelproces bij CVA-patiënten sterk varieert.
De oefeningen voor rompbalans kunnen bijvoorbeeld bestaan uit zitten op één been, kleine heupbewegingen, rompduwtjes tegen een wand of balansoefeningen op een mat. Deze oefeningen worden vaak gesteund door visuele uitleg of zelfs QR-codes die naar video’s linken waarin de oefeningen worden uitgevoerd [6].
De Oefenapp is een digitale uitbreiding van deze oefengids, waarmee patiënten op een iPad of Android-tablet toegang hebben tot oefeningen en instructies. Deze digitale toegankelijkheid zorgt ervoor dat patiënten zelfstandig en op een gestructureerde manier kunnen oefenen, zonder afhankelijk te zijn van therapeutische begeleiding [2].
De effectiviteit van rompbalans oefeningen
Onderzoek en praktijkervaring hebben aangetoond dat rompbalans oefeningen een significante rol spelen in het herstel na CVA. In bron [3] wordt gemeld dat verbeteringen in propulsiekracht samengaan met verbeteringen in functioneel evenwicht en loopvaardigheid. Dit betekent dat rompbalans oefeningen niet alleen gericht zijn op het herstellen van evenwicht, maar ook op het verbeteren van de overgang naar actieve bewegingen zoals lopen.
Een voorbeeld van een aanpak die rompbalans oefeningen combineert met technologie is de gebruik van de Lokomat, een looprobot die patiënten ondersteunt bij het trainen van hun loopbeweging. In een onderzoek met deze technologie is gebleken dat wanneer lopers meer inzetten tijdens de loopbeweging, de activiteit van spieren die bijdragen aan propulsie toeneemt. Hoewel deze effecten bij gezonde personen duidelijk zijn, bleek het bij CVA-patiënten minder consistent [3].
Toch blijft het trainen van rompbalans een essentieel onderdeel van revalidatie na CVA. De oefeningen die in de Oefengids zijn opgenomen, zijn ontwikkeld in samenwerking met zorgverleners en patiënten. Ze zijn uitgebreid getest en afgestemd op de behoeften van patiënten met verschillende mate van herstel [2].
Oefeningen voor rompbalans na CVA
Hieronder worden enkele oefeningen voor rompbalans beschreven die deel uitmaken van de Oefengids CVA. Deze oefeningen zijn gericht op het herstellen van balans, kracht en controle van de romp. Ze kunnen zelfstandig worden uitgevoerd of onder begeleiding.
1. Zitten op één been
Doel: Verbetering van rompbalans en spierkracht van de benen.
Uitvoering: Ga in een stoel zitten. Til één been van de grond en houd het 5 tot 10 seconden in de lucht. Herhaal dit 5 keer per been.
Tips: Gebruik een stoel met stevige rugleuning. Plaats je handen op de armleuningen voor extra steun.
2. Rompduwtjes tegen de wand
Doel: Versterken van romp- en borstspieren.
Uitvoering: Staan op enkele centimeters afstand van een wand. Duw je borst en romp tegen de wand. Houd deze positie gedurende 5 seconden. Herhaal 5 keer.
Tips: Let op een neutrale hals- en rughouding. Begin met een lage druk en bouw langzaam op.
3. Heupbewegingen in lig positie
Doel: Verbetering van rompcontrole en bewegingsbereik.
Uitvoering: Lig op je rug. Til één been in een rechte lijn vanaf het heupgewricht. Houd het 5 seconden in de lucht. Herhaal 10 keer per been.
Tips: Richten op beweging vanaf de heup, niet vanaf het knie gewricht. Gebruik een mat voor comfort.
4. Balans op een mat
Doel: Trainen van rompbalans in verschillende standen.
Uitvoering: Staan op een mat (bijvoorbeeld een fysiotherapie mat). Probeer 10 seconden lang op één been te balanceren.
Tips: Begin op een hard, vlak oppervlak. Gebruik eventueel een wand of stoel voor steun.
5. Rompdraaiingen in zitpositie
Doel: Verbetering van rompcontrole en draaibewegingen.
Uitvoering: Ga in een stoel zitten. Draai je romp naar links en rechts, terwijl je zit. Doe dit 10 keer per richting.
Tips: Gebruik je handen op de armleuningen voor steun. Let op een neutrale rughouding.
Deze oefeningen zijn slechts enkele voorbeelden. De Oefengids bevat nog veel meer oefeningen, waaronder oefeningen met gewichten, balansapparatuur of eenvoudige alledaagse handelingen zoals tandenpoetsen of gordijnen openen [1].
Het belang van vroegtijdig en intensief oefenen
Een cruciale factor in het herstel van rompbalans na een CVA is de intensiteit en timing van de oefeningen. Volgens bron [2], wijzen veel studies op het belang van intensieve revalidatiebehandeling in de eerste 6 maanden na een CVA. Hoe meer oefeningen, hoe beter het herstel. Dit betekent dat patiënten zowel vroegtijdig moeten beginnen met oefenen als dat ze dagelijks voldoende aandacht moeten besteden aan rompbalans oefeningen.
De Oefengids is ontworpen om dit mogelijk te maken. Door zelfstandig te oefenen en eventueel met begeleiding van familie of verpleging, kunnen patiënten intensiever en langer oefenen dan wanneer ze alleen afhankelijk zijn van therapeutische sessies [2].
Rol van therapeuten en zorgverleners
Therapeuten, verpleegkundigen en patiënten zelf rapporteren dat de Oefengids een effectief middel is om het herstelproces te intensiveren. Volgens enquêteresultaten in bron [6], zagen zorgverleners na de introductie van de Oefengids een verbetering in het activiteitenniveau van patiënten. Ook werd gemeld dat patiënten vaker werden gestimuleerd om zelfstandig te oefenen.
Een van de voordelen van de Oefengids is dat hij visueel aansprekend is en past bij verschillende leeftijden en culturele achtergronden. Dit maakt het voor patiënten aantrekkelijker om mee te doen en de oefeningen regelmatig uit te voeren.
Samenwerking met familie en zorgverleners
Het herstel van rompbalans is niet alleen afhankelijk van de patiënt, maar ook van de omgeving en de ondersteuning die deze biedt. Familieleden of verzorgenden kunnen een belangrijke rol spelen in het uitvoeren van de oefeningen. Ze kunnen helpen bij het uitvoeren van oefeningen, het registreren van vorderingen en het motiveren van de patiënt.
In de Oefengids is er zelfs ruimte voor notities, zodat zowel patiënten als therapeuten de voortgang kunnen bijhouden [6]. Deze uitklapflap fungeert ook als boekenlegger, wat het gemakkelijker maakt om terug te keren naar specifieke oefeningen.
Ondersteuning door technologie
De digitale versie van de oefengids, de Oefenapp, biedt een moderne aanpak voor het herstel van rompbalans. Deze app is beschikbaar voor iPad en Android-tablet en bevat visuele instructies en video’s van de oefeningen. Dit maakt het voor patiënten gemakkelijker om de oefeningen correct uit te voeren en het zorgt voor een consistent hersteltraject [2].
De app bevat ook QR-codes die naar ervaringsfilmpjes linken, waarin patiënten vertellen hoe ze de oefeningen uitvoeren en wat de voordelen zijn. Dit creëert een betere motivatie en vertrouwen in de oefeningen [6].
Preventie en herstel: waarom lichamelijke activiteit belangrijk is
Niet alleen patiënten die na een CVA rompbalans willen herstellen, maar ook mensen die proberen een beroerte te voorkomen, kunnen baat hebben bij lichamelijke activiteit. Bron [5] meldt dat lichamelijke inactiviteit een risicofactor is voor het optreden van een beroerte. Regelmatige inspanning verlaagt het risico op beroerte via effecten op bloeddruk, gewicht, vasodilatatie, glucosetolerantie en het lipidenspectrum.
De NHG-Standaard voor Cardiovasculair risicomanagement geeft aanbevelingen voor lichamelijke activiteit, zoals: - ≥ 150 minuten per week matig intensieve inspanning, verspreid over diverse dagen - voorkomen van > 8 uur per dag zitten - ≥ 2 × per week spier- en botversterkende activiteiten - voor ouderen: combinatie van spier- en botversterkende activiteiten met balansoefeningen
Hoewel deze aanbevelingen gericht zijn op voorkoming, zijn ze ook van toepassing op het herstel na een CVA. Rompbalans oefeningen vallen binnen de categorie balansoefeningen en zijn dus essentieel voor het verlagen van herstelrisico’s en het verbeteren van de functie.
Conclusie
Het herstellen van rompbalans na een CVA is een essentieel onderdeel van het revalidatieproces. Rompbalans draagt bij aan functioneel evenwicht, propulsiekracht en loopvaardigheid. Door gericht te oefenen met oefeningen uit de Oefengids CVA en eventueel met de Oefenapp, kunnen patiënten hun balans, kracht en controle verbeteren.
Het is belangrijk om vroegtijdig en intensief te oefenen, eventueel met ondersteuning van familie of zorgverleners. Door te werken aan rompbalans, kunnen CVA-patiënten hun herstel versnellen, hun zelfstandigheid herwinnen en hun kwaliteit van leven verbeteren.