Handartrose, ook bekend als osteoartritis van de hand, is een aandoening waarbij de gewrichtsstructuren van de hand geleidelijk slijten. De meest voorkomende klachten zijn pijn, stijfheid en verminderde bewegingsmogelijkheid. Ondanks de chronische aard van de aandoening, blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat gerichte oefentherapie kan helpen om deze klachten te verlichten en de functionele capaciteit van de hand te behouden. In dit artikel stellen we 10 eenvoudige oefeningen voor die speciaal zijn ontworpen voor mensen met handartrose. Deze oefeningen zijn gebaseerd op aanbevelingen van reumatologen, fysiotherapeuten en wetenschappelijke richtlijnen. Naast de oefeningen leggen we uit waarom deze effectief zijn, hoe ze worden uitgevoerd, en wat de rol is van professioneel advies bij de implementatie van een oefenprogramma.
Wat is handartrose en waarom oefenen?
Handartrose ontstaat doordat het cartilageoppervlak van het gewricht afbreekt. Dit leidt tot meer wrijving en ontstekingsprocessen in het gewricht. De oefeningen die in deze lijst worden gepresenteerd, zijn ontworpen om de mobiliteit van de gewrichten, de spierkracht en de stabiliteit van de duimbasis te verbeteren. Deze drie aspecten zijn essentieel om de dagelijkse handelingen te kunnen uitvoeren en het gewrichtsletsel zoveel mogelijk te beheersen.
Oefenen wordt aanbevolen op basis van richtlijnen van de European League Against Rheumatism (EULAR) en is ondersteund door een Cochrane-review. Ondanks dat de effecten vaak klein zijn, blijkt uit meerdere studies dat oefentherapie helpt bij het verminderen van pijn, stijfheid en het verbeteren van de functie van de hand (Kroon et al., 2018; Østeras et al., 2017). De klachten die opduiken tijdens het oefenen zijn vaak niet-ernstig, zoals een tijdelijke toename van pijn of lichte ontsteking, maar deze neigen om binnen enkele uren tot uren weer terug te lopen.
10 eenvoudige oefeningen voor handartrose
De volgende oefeningen zijn uitgewerkt op basis van de aanbevelingen van reumatische zorgverleners en fysiotherapeuten. Ze zijn bedoeld voor thuisgebruik en kunnen op eigen initiatief worden uitgevoerd na instructie. Het is belangrijk om de oefeningen langzaam en met regelmaat te doen en om eventuele pijnreacties te monitoren. Als de pijn na 15 minuten niet is afgenomen, dient de oefening te worden heroverwogen of uitgesteld.
1. Grote vuist en strekking
Doel: Verbeteren van de bewegingsmogelijkheid van de vingers en de knokkels.
Uitvoering:
- Zit aan tafel met de elleboog op tafel.
- Maak een grote vuist, begin met het buigen van de vingerkootjes, gevolgd door de middelste gewrichten en eindig met het buigen van de knokkels.
- Gebruik de andere hand om de vingers verder in de richting van de eindstand te brengen.
- Strek de hand vervolgens in omgekeerde volgorde.
- Herhaal deze oefening 5 keer per hand.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Bijwerkingen: Maximaal 15 minuten pijn na oefenen is normaal. Als de pijn langer duurt, beperk de herhalingen of overweeg professioneel advies.
2. Kleine vuist en strekking
Doel: Verfijnen van de bewegingen van de vingers en het verbeteren van de kracht in de kleine spieren.
Uitvoering:
- Maak met de hand een kleine vuist, waarbij de vingerkootjes in de richting van de vingers worden gebogen.
- Duw met de andere hand de vingers naar de uiterste stand.
- Strek de vingers vervolgens.
- Herhaal 5 keer per hand.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Let op: Deze oefening is ideaal voor het trainen van de fijnmotoriek en het verbeteren van de grip.
3. Individuele vingerbuiging
Doel: Verbetering van de bewegingsmogelijkheid van afzonderlijke vingers.
Uitvoering:
- Zit aan een tafel.
- Leg een hand op de tafel.
- Vasthouden van één vinger met de andere hand.
- Buig de vinger zover mogelijk naar de uiterste stand.
- Strek de vinger weer.
- Herhaal 5 keer per vinger.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Bijwerkingen: Let op eventuele pijn bij individuele vingers. Als de pijn sterk is, verminder het aantal herhalingen of raadpleeg een fysiotherapeut.
4. Handpalmen tegen elkaar
Doel: Verbetering van de grip en de stabiliteit van de pols.
Uitvoering:
- Zet de handen tegen elkaar voor het gezicht.
- Houd de handpalmen tegen elkaar.
- Beweeg de handen naar beneden.
- Herhaal 5 keer.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Toepassing: Deze oefening is goed voor het oefenen van coördinatie en de spierkracht in de hand.
5. Rolletje vastknijpen
Doel: Versterken van de spieren in de duim en vingers.
Uitvoering:
- Ga op een stoel met armleuningen zitten.
- Pak twee washandjes en rol deze samen op.
- Leg de arm op een armleuning met de pols ondersteund.
- Knijp in de opgerolde washandjes.
- Houd het 10 tellen vast, en bouw geleidelijk op naar 30 tellen.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Let op: Deze oefening kan worden uitgevoerd met behulp van therapeutische knijpballen of andere soortgelijke gereedschappen.
6. Rondje maken met de vingers
Doel: Verbetering van de fijnmotoriek en het verminderen van stijfheid.
Uitvoering:
- Ga op een stoel zitten met armleuningen.
- Leg de arm op een armleuning met de pols ondersteund.
- Knijp met één vinger in de washandjes.
- Probeer een mooi rondje te maken.
- Herhaal het met de overige vingers.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Toepassing: Deze oefening is ideaal voor mensen die moeite hebben met het gebruiken van voorwerpen die grip vereisen, zoals scharen of pennen.
7. Pulsbeweging naar binnen en buiten
Doel: Verbetering van de bewegingsmogelijkheid in de pols.
Uitvoering:
- Zit aan een tafel.
- Leg de hand op de tafel.
- Houd de onderarm vast met de andere hand.
- Beweeg de pols zover mogelijk naar binnen en naar buiten.
- Herhaal 5 keer per hand.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Bijwerkingen: Let op eventuele pijn in de pols. Als de pijn sterk is, verminder het aantal herhalingen of raadpleeg een fysiotherapeut.
8. Glijdende handbewegingen
Doel: Verbetering van de bewegingsmogelijkheid en verminderen van stijfheid.
Uitvoering:
- Zit op een stoel met armleuningen.
- Plaats een hand op een armleuning.
- Glij de hand voorzichtig over het oppervlak van de leuning naar voren en achteren.
- Herhaal 5 keer.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Toepassing: Deze oefening kan worden uitgevoerd op diverse vlakke oppervlakken en is geschikt voor het oefenen van gladde bewegingen.
9. Handen tegen elkaar duwen
Doel: Versterken van de spieren in de hand en het verbeteren van de grip.
Uitvoering:
- Zet de handen tegen elkaar voor het gezicht.
- Houd de handpalmen tegen elkaar.
- Duw zachtjes de handen tegen elkaar.
- Herhaal 5 keer.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Bijwerkingen: Dit is een lichte oefening die goed kan worden ingezet voor mensen die pijn hebben bij krachtige bewegingen.
10. Vingers strekken met een therapeutische bal
Doel: Verbetering van de fijnmotoriek en de grip.
Uitvoering:
- Ga zitten met een therapeutische bal of knijpbal.
- Strek de vingers en knijp in de bal.
- Herhaal 5 keer.
Aanbevolen frequentie: 2 keer per dag.
Toepassing: Deze oefening kan worden uitgevoerd met verschillende soorten ballen, afhankelijk van de kracht van de hand.
Belang van professioneel advies
Hoewel deze oefeningen eenvoudig zijn en goed uit te voeren op eigen initiatief, is het belangrijk om professioneel advies in te winnen voordat je een oefenprogramma begint. Een fysiotherapeut of handtherapeut kan een aangepast programma opstellen dat specifiek aansluit bij jouw klachten en fysieke mogelijkheden. Ook kunnen hulpmiddelen zoals steunbanden of therapeutische ballen worden aanbevolen.
Stappenplan voor het aanvangen van oefentherapie
- Voorlichting: Neem contact op met je huisarts of reumalogist.
- Evaluatie: Mocht je klachten complexer zijn, dan kan je worden doorverwezen naar een fysiotherapeut of handtherapeut.
- Oefenen: Binnen het Artrose Netwerk en andere zorgcentra is het mogelijk om oefeningen thuis of onder begeleiding te doen.
- Volgen: Als de klachten zich verergeren of niet verbeteren, kan er sprake zijn van de noodzaak voor verdere medische interventie.
Rol van hulpmiddelen en aanpassingen
Naast oefeningen spelen hulpmiddelen zoals steunbanden, therapeutische ballen, knijpballen en orthoses een belangrijke rol in de behandeling van handartrose. Deze middelen helpen bij het verdelen van belasting, het beperken van pijn en het verbeteren van de functionele capaciteit. In sommige gevallen kan het aanpassen van hulpmiddelen of het gebruik van een orthese nodig zijn.
Vervanging van gewrichtsbelasting
Een andere belangrijke strategie bij het beheersen van handartrose is het verdelen van dagelijkse bezigheden en het vermijden van overbelasting van het gewricht. Een ergotherapeut kan hulp bieden bij het aanpassen van dagelijkse activiteiten en het gebruik van hulpmiddelen. Deze aanpassingen verminderen de belasting op het gewricht en voorkomen verdere slijtage.
Samenwerking met medische en fysiotherapeutische zorg
De aanbeveling van oefentherapie is gebaseerd op een multidisciplinaire aanpak die niet alleen oefeningen omvat, maar ook professioneel advies, medische behandeling en mogelijk chirurgische interventie. Deze aanpak is aanbevolen door de EULAR, die stelt dat een gecoördineerde behandeling van meerdere zorgverleners de beste resultaten oplevert.
Ondersteuning via voorlichtingsmateriaal
Voorlichting over oefeningen, hulpmiddelen en energieverdeling is belangrijk om ervoor te zorgen dat patiënten de oefeningen correct uitvoeren en het maximale effect ervan halen. De EULAR heeft voorlichtingsfilmpjes gemaakt die zowel door zorgverleners als patiënten kunnen worden gebruikt. Deze filmpjes bevatten demonstraties van oefeningen en uitleg over de doelen van de oefentherapie.
Conclusie
Handartrose is een chronische aandoening die leidt tot pijn, stijfheid en verminderde bewegingsmogelijkheid in de hand. Toch blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat oefentherapie kan helpen bij het beheersen van deze klachten en het behouden van de functionele capaciteit. In dit artikel zijn 10 eenvoudige oefeningen gepresenteerd die speciaal zijn ontworpen voor mensen met handartrose. Deze oefeningen zijn gebaseerd op richtlijnen van de EULAR en aanbevolen door reumatische en fysiotherapeutische zorgverleners.
Hoewel de effecten vaak klein zijn, is oefentherapie veilig en goed te combineren met andere behandelingen zoals medicatie, hulpmiddelen en eventueel chirurgie. Het belang van professioneel advies en een individueel aangepast programma kan niet worden genoeg benadrukt. Het is verstandig om een fysiotherapeut of handtherapeut in te schakelen om je programma te begeleiden en eventuele aanpassingen te maken.
Bij de implementatie van oefeningen is het belangrijk om regelmaat, zelfwaarneeming en geduld in te zetten. Zorg dat je oefeningen langzaam en met regelmaat uitvoert, en pas het programma aan op basis van je fysieke reacties. Samen met een multidisciplinaire benadering en voorlichting over hulpmiddelen en aanpassingen, kan oefentherapie een waardevolle bijdrage leveren aan een beter functionerende hand en een verlichte levenskwaliteit.