Het ontwikkelen van leesvaardigheden begint met aanvankelijk lezen, een cruciale fase in de leesontwikkeling van kinderen. Tijdens deze fase leren kinderen omgaan met letters, klanken en woorden, en bouwen ze de basis voor vloeiend en begrijpend lezen. Aanvankelijk lezen is niet alleen belangrijk voor het lezen van teksten, maar ook voor het ontwikkelen van leesplezier en leesmotivatie. In dit artikel bespreken we de belangrijkste vaardigheden bij aanvankelijk lezen, oefeningen om geletterdheid te stimuleren, en strategieën voor zowel kinderen als onderwijzers om deze fase effectief te ondersteunen.
Wat is aanvankelijk lezen?
Aanvankelijk lezen is de eerste fase van het leesproces, waarin kinderen leren omgaan met letters, klanken en eenvoudige woorden. Deze fase is essentieel voor het ontwikkelen van technisch lezen, omdat het de basis legt voor het begrijpen van teksten en het automatiseren van leesvaardigheden. Bij aanvankelijk lezen wordt het kind geleid van de ontluikende geletterdheid naar het decoderen van woorden en het lezen van eenvoudige teksten.
Belangrijke vaardigheden bij aanvankelijk lezen
Bij aanvankelijk lezen komen verschillende belangrijke leesvaardigheden aan bod:
- Technisch lezen: Het leren herkennen en decoderen van letters, klanken en woorden.
- Fonemisch bewustzijn: Het vermogen om individuele klanken in woorden te herkennen en te manipuleren.
- Visuele discriminatie: Het vermogen om letters en woorden visueel te onderscheiden.
- Oogbewegingen: Het ontwikkelen van de fijne motorische vaardigheden nodig voor het lezen van teksten van links naar rechts.
- Woordherkenning: Het leren herkennen van eenvoudige woorden en het gebruik maken van woorddelen zoals lettergrepen en morfemen.
Deze vaardigheden worden tijdens het aanvankelijk lezen geleidelijk ontwikkeld en zijn essentieel voor het vloeiend lezen van teksten. De voorbereiding op het lezen begint al vroeg, bijvoorbeeld met oefeningen die kinderen helpen om hun ogen te bewegen van links naar rechts, zoals bij werkjes met stoffen of het poetsen van materialen. Ook het werken met kaarten en visuele overeenkomsten helpt bij het voorbereiden van het oog voor lezen.
Oefeningen voor aanvankelijk lezen
Om aanvankelijk lezen te stimuleren, zijn er verschillende oefeningen en werkvormen die kinderen kunnen ondersteunen in hun leesontwikkeling. Deze oefeningen zijn bedoeld om de technische leesvaardigheden te versterken, woordherkenning te verbeteren en leesplezier te bevorderen.
1. Technisch lezen oefenen via werkboeken
Een werkboekje met oefeningen is een waardevolle hulpmiddel om technisch lezen in te oefenen. In dergelijke werkboeken worden woorden, zinnen en letters op verschillende manieren geoefend, wat helpt bij het versterken van de leesvaardigheden. Deze oefeningen kunnen worden ingezet tussen de lesuur of als extra oefening voor kinderen die extra aandacht nodig hebben.
2. Tutorlezen in duo’s
Tutorlezen is een effectieve methode waarbij kinderen in duo’s hardop lezen. De tutor leest de tekst hardop, waarna de tutee mee leest of zelf leest. Deze methode helpt bij het verbeteren van de vloei en begrip van teksten. Er zijn drie vormen van tutorlezen: zinsniveau, tekstniveau en tekstniveau met inhoud. Bij tekstniveau leest de tutor als eerste de tekst hardop, daarna leest de tutee mee of leest zelf. Deze strategie ondersteunt kinderen die moeite hebben met vloeiend lezen.
3. Klankenles in korte blokken
Klankenles is een essentieel onderdeel van aanvankelijk lezen. Deze les kan worden ingezet in korte blokken van 10 minuten. Tijdens deze les worden klanken herhaald via klanktafels, klankversjes en het horen van contrasten. Deze oefeningen helpen kinderen om klanken te herkennen en te gebruiken bij het lezen van woorden. Het is belangrijk om te weten dat klankenles en mondelinge taalonderwijs niet per se gekoppeld hoeven te worden, omdat deze sporen kunnen lopen in een eigen tempo.
4. Herhalen en herlezen van teksten
Herhalen en herlezen van teksten zijn krachtige middelen om leesvaardigheden te versterken. Therrien (2004) toonde aan dat herhaald lezen effectief is voor vlot en vloeiend lezen, maar ook voor begrijpend lezen. Kinderen met leesproblemen profiteren in het bijzonder van deze strategie. Door het herlezen van bekende teksten, herkennen kinderen woorden sneller en bouwen ze zelfvertrouwen op in hun leesvaardigheden.
5. Gebruik van visuele en zintuiglijke materialen
Het gebruik van visuele en zintuiglijke materialen, zoals schuurpapieren letters en grote letterdozen, helpt kinderen bij het leren van letters en woorden. Deze materialen zijn zintuiglijk aansprekend en helpen bij het onthouden van letters en klanken. Zodra een kind voldoende ervaring heeft met deze materialen, kan het spontaan beginnen met het synthetiseren van woorden.
6. Leesplezier stimuleren via leesmaterialen
Leesplezier is een belangrijke factor bij aanvankelijk lezen. Leerlingen die beginnen met lezen zijn vaak enthousiast en gemotiveerd. Echter, als ze problemen ondervinden tijdens het leren lezen, kan deze motivatie afnemen. Het is daarom belangrijk om leesplezier te stimuleren via interessante leesmaterialen. Kinderen die plezier beleven bij het lezen, blijven gemotiveerd en ontwikkelen zich sneller in hun leesvaardigheden.
Strategieën voor onderwijzers bij aanvankelijk lezen
Onderwijzers spelen een cruciale rol in de ontwikkeling van leesvaardigheden bij kinderen. Het is belangrijk dat ze een duidelijke leerlijn bieden en passende oefeningen kiezen om de leesvaardigheden van kinderen te ondersteunen.
1. Differentiatie in leesonderwijs
Kinderen ontwikkelen zich op verschillende snelheden, wat betekent dat onderwijzers aandacht moeten besteden aan differentiatie. Sterke lezers kunnen vroeger beginnen met stillezen, terwijl zwakkere lezers langer kunnen blijven hardop lezen. Door passende oefeningen en werkvormen te kiezen, kunnen onderwijzers zorgen voor een efficiënte leeromgeving voor alle kinderen.
2. Focus op leesfases
Het leesonderwijs richt zich op de verschillende fases van de leesontwikkeling, van ontluikende geletterdheid tot vloeiend lezen. In elke groep zijn er specifieke doelen en activiteiten die passen bij de leesfase van de leerlingen. Door aandacht te besteden aan deze fases, kunnen onderwijzers ervoor zorgen dat kinderen gestructureerd leren lezen.
3. Herhalen en automatisering
Automatisering van leesvaardigheden is essentieel voor vloeiend lezen. Dit wordt bereikt door herhalen van woordrijtjes en het herlezen van teksten. Deze oefeningen helpen bij het onthouden van woorden en het versterken van de leesvaardigheden.
4. Begeleide en zelfstandig oefenen
Begeleide oefeningen zijn belangrijk voor het integreren van nieuwe kennis, terwijl zelfstandig oefenen helpt bij het toepassen van deze kennis in de praktijk. Onderwijzers geven tijdens begeleide oefeningen directe feedback en corrigeren fouten, terwijl tijdens zelfstandig oefenen de leerling zijn kennis integreert met reeds aanwezige kennis.
5. Inzetten op leesplezier
Leesplezier is een krachtig stimulans voor leesmotivatie. Onderwijzers kunnen leesplezier stimuleren door interessante leesmaterialen aan te bieden en door leesactiviteiten te organiseren. Door leesplezier te bevorderen, blijven kinderen gemotiveerd en ontwikkelen ze zich sneller in hun leesvaardigheden.
Conclusie
Aanvankelijk lezen is een cruciale fase in de leesontwikkeling van kinderen. Tijdens deze fase leren kinderen omgaan met letters, klanken en woorden, en bouwen ze de basis voor vloeiend en begrijpend lezen. Door middel van oefeningen zoals technisch lezen oefenen, tutorlezen en klankenles, kunnen kinderen hun leesvaardigheden versterken. Onderwijzers spelen een belangrijke rol in het ondersteunen van deze fase door middel van differentiatie, focus op leesfases en stimulering van leesplezier. Door deze strategieën toe te passen, kunnen kinderen een sterke basis leggen voor hun leesvaardigheden en een levenslang plezier in lezen ontwikkelen.