Scoliose is een aandoening waarbij de wervelkolom in de zijas is vervormd, vaak in de vorm van een bocht of meerdere bochten. Deze aandoening komt vooral voor bij jongeren tussen de 10 en 18 jaar, maar kan ook bij volwassenen voorkomen. Een van de meest gebruikte en ondersteunde benaderingen bij de behandeling van scoliose is de Scoliose Specifieke Oefentherapie (SSO). In Nederland wordt deze therapie voornamelijk uitgevoerd volgens de methodes van Schroth, waarbij zowel jongeren als volwassenen kunnen profiteren van een gerichte oefenbehandeling.
In dit artikel bespreken we de basisprincipes van SSO volgens Schroth, hoe het plan wordt opgesteld, welke oefeningen worden toegepast en hoe het effect wordt gemeten. Daarnaast zullen we ingaan op de rol van oefentherapeuten, de bewijskracht achter deze methoden en de praktische toepassing in het dagelijks leven. Het doel is om een helder overzicht te geven van deze therapeutische aanpak, zodat zowel patiënten als medische professionals een beter begrip krijgen van de mogelijkheden en beperkingen van deze aanpak.
Wat is Scoliose Specifieke Oefentherapie (SSO)?
SSO is een gerichte oefenbehandeling die is ontworpen om de stabilisatie van de wervelkolom bij scoliose te bevorderen. Het doel van deze oefentherapie is om de progressie van de aandoening te voorkomen, de spierbalans te verbeteren en de houding bewust en duurzaam te veranderen. Het is een individuele therapie, afgestemd op het type, ernst en locatie van de scoliosebocht.
SSO wordt uitgevoerd volgens verschillende methoden die door de International Society on Scoliosis Orthopedic and Rehabilitation Treatment (SOSORT) zijn erkend. De meest gebruikte methode in Nederland is de Schroth-methode, die zich richt op 3D-correctie van de wervelkolom. Hierbij wordt aandacht besteed aan correctie in drie richtingen: voor-achterwaarts, zijwaarts en draaiing. Dit maakt de therapie uniek en geïntegreerd in de fysieke en functionele behoefte van de patiënt.
Hoe werkt SSO volgens Schroth?
De Schroth-methode is ontwikkeld door Katharina Schroth, een scoliosepatiënt die in de jaren 1920 een therapeutische aanpak ontwikkelde voor patiënten met ernstige scoliose. Later is deze methode verder ontwikkeld door haar dochter, fysiotherapeute Christa Lehnert-Schroth, die het programma uitbreidde naar verschillende soorten scoliosebochten en groepen patiënten.
De Schroth-methode is internationaal erkend door de SOSORT en wordt toegepast in diverse klinieken, vooral in Duitsland. In Nederland wordt deze methode ook breder ingezet, vooral bij kinderen en jongeren met een diagnose van scoliose. Het is een actieve therapie, waarbij de patiënt een actieve rol speelt in het leren en aanhouden van een betere houding.
Belang van 3D-Correctie
Een kernprincipe van de Schroth-methode is de 3D-correctie van de wervelkolom. Dit houdt in dat de bocht niet alleen in de zijas wordt aangepakt, maar ook in de voor-achterwaarts- en rotatieas. Deze multidirectionele aanpak helpt bij het verbeteren van de statisch-dynamische balans van het lichaam en bij het verminderen van spierasymmetrieën.
De correctie kan in sommige gevallen worden ondersteund door ademhalingstechnieken en bepaalde handgrepen van de therapeut. Deze technieken helpen bij het versoepelen van stugge bochten en het versterken van bepaalde spiergroepen die cruciaal zijn voor de stabilisatie van de wervelkolom.
Opstellen van een Behandelplan
De opstelling van een behandelplan bij SSO is een individuele en gestructureerde aanpak. De therapeut beoordeelt verschillende factoren, zoals het type scoliose (enkele of dubbele bocht), de mate van rotatie van de wervels, de locatie van de bocht in de wervelkolom, de spierkracht en de spierlengte. Ook wordt gekeken naar de statiek, oftewel de balans van het lichaam.
Bij het opstellen van het plan worden meestal drie hoofddoelen beoogd: 1. Bewustwording van de houding – het leren herkennen van een ongezonde houding. 2. Correctie van de scoliose in 3D – het trainen van de wervelkolom in drie richtingen. 3. Behouden van de verbeterde houding – het integreren van de oefeningen in dagelijkse activiteiten.
De therapeut stelt een oefenschema op, waarbij meestal één sessie per week wordt gestart. Naarmate de patiënt meer inzicht krijgt in de oefeningen en de verbetering zichtbaar wordt, kan het schema worden afgebouwd naar één sessie per twee à drie weken. Daarnaast worden ook thuisoefeningen ingezet, die essentieel zijn voor het aanleren van een betere houding. Deze oefeningen moeten regelmatig worden uitgevoerd, omdat alleen herhaling ervoor zorgt dat de nieuwe houding automatisch wordt aangenomen.
Voorbeeld van een Dagelijkse Oefening
Een voorbeeld van een dagelijkse oefening die in de Schroth-methode wordt gebruikt, is een correctieve houding tijdens het tandenpoetsen of afwassen. Dit betreft het bewust correctie van de bocht in een stand waarin de patiënt zich althans gedeeltelijk kan ontspannen. Door deze oefeningen te integreren in dagelijks leven, wordt de verbetering van de houding versterkt en gedragen.
Rol van de Oefentherapeut
De rol van de oefentherapeut bij SSO is cruciaal. De therapeut is verantwoordelijk voor het analyseren van de scoliose, het ontwerpen van een individueel oefenschema en het begeleiden van de patiënt tijdens de behandeling. De therapeut moet goed op de hoogte zijn van de specifieke technieken van de Schroth-methode, evenals van andere SSO-methoden die door de SOSORT zijn erkend.
In Nederland zijn er therapeuten die na hun opleiding fysiotherapie of oefentherapie cursussen hebben gevolgd in methoden zoals Schroth Best Practice, SEAS (Scientific Exercise Approach to Scoliosis) van Negrini en BSPTS (Brussels System of Physiotherapy for Scoliosis) van Rigo. Deze therapeuten zijn gecertificeerd en kunnen op basis van hun kennis en ervaring een effectieve behandeling aanbieden.
Bewijskracht achter SSO
De effectiviteit van SSO, en in het bijzonder de Schroth-methode, is steeds meer ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Hoewel er nog steeds onderzoek nodig is om te bepalen welke oefeningen het best werken bij welk type scoliose, is er wel groeiende consensus over de voordelen van een gestructureerde oefentherapie.
In het kader van SSO zijn er meerdere systematische reviews en RCT’s gepubliceerd die aantonen dat deze methode helpt bij het voorkomen van progressie en bij het verbeteren van houding en functie. De SOSORT speelt een belangrijke rol in het standaardiseren van de methoden en het bevorderen van onderzoek.
Integratie in Dagelijks Leven
Een van de belangrijkste successfactoren van SSO is de integratie in het dagelijks leven. Oefentherapie is niet alleen gericht op het leren van correctieve oefeningen in de therapiestudio, maar ook op het toepassen van deze oefeningen in het alledaagse leven.
Voorbeelden van integratie zijn: - Het toepassen van een correctieve houding tijdens het zitten werken. - Het uitvoeren van oefeningen tijdens het poetsen van de tanden of het afwassen. - Het aanleren van een goede lichaamsbalans tijdens sportactiviteiten.
Door deze oefeningen dagelijks uit te voeren, wordt de bewustwording van de houding versterkt en wordt de verbetering van de scoliose verankerd in het functionele gedrag van de patiënt.
Conclusie
Scoliose Specifieke Oefentherapie (SSO) is een gerichte aanpak die een essentiële rol speelt bij de behandeling van scoliose. Vooral de Schroth-methode, met haar aandacht voor 3D-correctie, heeft zich als een effectieve en erkende methode geïntegreerd in de fysiotherapie.
Het opstellen van een behandeling is een individuele en gestructureerde aanpak, waarbij de therapeut meerdere factoren in overweging neemt. De therapie omvat zowel studio-oefeningen als thuisoefeningen, waarbij de integratie in dagelijkse activiteiten cruciaal is voor het behouden van de verbetering.
Hoewel er nog steeds onderzoek nodig is om de effectiviteit van verschillende oefeningen te bepalen, is er voldoende bewijs om te concluderen dat SSO een waardevolle aanvulling is op andere behandelmethoden bij scoliose. Door middel van een gestructureerde, individuele en functionele aanpak, kan SSO bijdragen aan een duurzame verbetering van de houding en functie bij scoliosepatiënten.