Lymfoedeem is een aandoening waarbij vloeistof zich ophoopt in weefsels, vaak in armen of benen, wat leidt tot zwelling en ongemak. Deze aandoening kan voorkomen bij patiënten die operaties hebben ondergaan voor borstkanker, bijvoorbeeld na verwijdering van de okselklieren. Een belangrijk onderdeel van de behandeling is het uitvoeren van gerichte arm oefeningen, die de lymfo-afvoer kunnen bevorderen. Samen met technieken zoals zwachtelen of het dragen van steunkousen, vormen deze oefeningen een essentiële basis voor herstel en het beheersen van klachten. In dit artikel geven we een overzicht van de meest effectieve oefeningen, op basis van medische richtlijnen en praktische aanbevelingen uit betrouwbare bronnen.
Wat is lymfoedeem en waarom zijn oefeningen belangrijk?
Lymfoedeem ontstaat als het lymfostelsel niet goed functioneert, meestal als gevolg van verwijdering van lymfeklieren of schade daaraan. De opgehoopte vloeistof veroorzaakt een zware, pakkende gevoel in de betrokken arm of been. Oefeningen kunnen helpen bij het stimuleren van lymfo-afvoer en het verhinderen van verdere opstapeling van vloeistof. In combinatie met zwachtelen of compressie met kousen, vormen deze oefeningen een essentieel onderdeel van de behandeling.
Armoefeningen zijn niet alleen nuttig voor het herstel, maar ook om de algemene bewegelijkheid en spierkracht te behouden. Het is belangrijk om oefeningen op de juiste manier uit te voeren, afgestemd op de mate van klachten en eventuele beperkingen die aanwezig zijn na een operatie of behandeling.
Eerste oefeningen na operatie
Na een operatie, zoals verwijdering van de okselklieren, is het essentieel om zachtjes te starten met oefeningen. In de eerste dagen na de operatie kunnen eenvoudige, lichte bewegingen al helpen bij het herstellen van bewegingsmogelijkheden en het voorkomen van stijfheid. Deze oefeningen zijn meestal veilig uit te voeren en vereisen weinig inspanning.
Op de rug liggen met bewegingen
Begin in ligtoestand op de rug. Blijf rustig ademhalen en beweeg de vingers één voor één. Gebruik eventueel een zacht balletje om over de handpalm te rollen. Deze oefening stimuleert de bloed- en lymfo-afvoer op de arm.
Maak ook opwaartse, zijwaartse en ronddraaiende bewegingen met de pols. Deze bewegingen helpen bij het verminderen van spanning in de hand en pols, en kunnen verder bijdragen aan het herstel van de bewegingsmogelijkheden.
Armbewegingen in ligtoestand
Breng de arm omhoog en probeer deze zover mogelijk naar voren en naar achteren te bewegen. Dit helpt bij het herstellen van de schouderbewegingen en voorkomt klachten zoals stijfheid of pijn in de schouder.
Beweeg vervolgens de arm zijwaarts en breng de elleboog op gelijke hoogte met de schouder. Buig vervolgens de onderarm richting oor. Deze oefening stimuleert de spieren in de schouder en de bovenarm, en helpt bij het herstellen van de bewegingsmogelijkheden in die gebieden.
Rondgaande bewegingen met het hoofd
Laat de schouders ontspannen hangen en maak een ronddraaiende beweging met het hoofd. Draai afwisselend linksom en rechtsom. Deze oefening helpt bij het verlichten van schouderklachten en stimuleert de bloedcirculatie in het hele lichaam.
Vervolg oefeningen na herstel
Als er geen wondklachten zijn, kun je je oefeningen uitbreiden. Deze oefeningen zijn meestal het beste uit te voeren in zittende positie op een stoel zonder armleuning. Houd je schouders iets naar achteren getrokken om postuurproblemen te voorkomen.
Bewegingen met de handen
Breng je handen boven je hoofd, tik aan en klap. Deze oefening stimuleert de schouderbewegingen en versterkt de bovenarmspieren.
Breng je handen achter je rug, tik aan en klap. Deze oefening is iets moeilijker en helpt bij het herstellen van de bewegingsmogelijkheden in de schouder en de onderarm.
Houd je handen in je nek met de vingers op elkaar en breng je ellebogen zover mogelijk naar achteren. Deze oefening stimuleert de romp en de schouderbladen, en helpt bij het herstel van de schouderbewegingen.
Gebruik van een handdoek
Maak met een handdoek de beweging alsof je je rug aan het afdrogen bent. Eerst in zijwaartse richting en vervolgens van boven naar beneden. Deze oefening helpt bij het herstel van de bewegingsmogelijkheden in de schouder en de arm, en stimuleert de lymfo-afvoer in die regio.
Oefeningen bij gebruik van zwachtels
Zwachtelen is een techniek waarbij compressieverbanden worden gebruikt om oedeem te beheersen. Deze verbanden zijn vaak zelfverstelbaar en kunnen aangepast worden als de oedeem afneemt. Het is belangrijk om oefeningen uit te voeren terwijl je zwachtels draagt, zodat je de compressie niet onderbreekt en de lymfo-afvoer stimuleert.
Beweging met schouder en onderarm
Zorg dat je schouders ontspannen zijn en maak bewegingen met je schouder en onderarm. Dit helpt bij het herstellen van de bewegingsmogelijkheden en voorkomt klachten als pijn of stijfheid.
Gekruiste bewegingen in zittende positie
Maak in zittende positie een kruislingse beweging met je hand naar de schouder aan de andere zijde. Deze oefening stimuleert de schouderbewegingen en helpt bij het herstel van de bewegingsmogelijkheden in die regio.
Oefeningen tijdens reis
Tijdens een reis, zoals een vliegtuigreis, is het belangrijk om oefeningen uit te voeren om de lymfo-afvoer te stimuleren en klachten te voorkomen. Deel van deze oefeningen kan uitgevoerd worden in zittende positie en vereist weinig ruimte.
Ademhaling en beweging in zittende positie
Doen ademhalingsoefeningen in zittende positie. Deze oefeningen helpen bij het verminderen van spanning in de borst en de schouders, en stimuleren de lymfo-afvoer.
Schouders losmaken, voeten buigen en strekken, enkels ronddraaien en vingers en polsen bewegen. Deze oefeningen helpen bij het verminderen van klachten zoals pijn of stijfheid in de benen en de handen.
Gebruik van een knijpballetje
Neem bij lymfoedeem van de arm een knijpballetje mee voor onderweg. Deze oefening helpt bij het stimuleren van de lymfo-afvoer in de arm en voorkomt verdere opstapeling van vloeistof.
Beweging van de onderarmen
Extra oefening: boven het hoofd de onderarmen draaien alsof je een handdoek uitwringt. Deze oefening helpt bij het herstellen van de bewegingsmogelijkheden in de schouder en de arm.
Na aankomst
Na aankomst is het belangrijk om de steunkousen uit te doen en een koude douche te nemen. Leg de arm of het been een poosje hoog en gebruik een zeepvrije was emulsie en een vocht inbrengende crème. Doe nog een paar oefeningen om de lymfo-afvoer te stimuleren.
Reiskleren reinigen
Reiskleren wassen of laten reinigen voordat je ze weer gebruikt, als daar de gelegenheid voor is. Dit helpt bij het voorkomen van klachten zoals huidontstekingen of insectenbeten.
Tijdens de vakantie
Tijdens de vakantie is het belangrijk om gezond verstand te gebruiken en klachten te voorkomen. Voorkom zonnebrand met een hoge beschermingsfactor en voorkom insectenbeten door goed muggenbestrijdingsmiddel te gebruiken.
Beweging en inspanning
Als je niet getraind bent, bouw inspanningen geleidelijk op en voorkom kneuzing of overbelasting. Luister naar wat het lichaam aangeeft en pas de oefeningen aan op basis van je klachten.
Poeder de voeten om zwemmerseczeem te voorkomen en draag op het strand sandalen of waterschoenen. Dit helpt bij het voorkomen van klachten zoals huidirritaties of wondinfecties.
Temperatuurbeheersing bij kousen
Als de kousen al te warm zitten, kun je het been met kous en al onder de kraan houden, of met een plantenspuit natmaken. Door de verdamping koelt het been af.
Bij zwachtels is het belangrijk om goed letten op knieholte en elleboogholte. Zorg eventueel voor extra polstering om wondklachten te voorkomen.
Oefeningen in combinatie met andere behandelingen
Oefeningen zijn meestal effectiever in combinatie met andere behandelingen, zoals zwachtelen, steunkousen of massage. Deze behandelingen helpen bij het beheersen van de klachten en stimuleren de lymfo-afvoer in het lichaam.
Combinatie van oefeningen en compressie
Het combineren van oefeningen met compressie met kousen of zwachtels is een bewezen effectieve methode om lymfoedeem te beheersen. Deze combinatie helpt bij het verminderen van de klachten en het herstellen van de bewegingsmogelijkheden in de arm of het been.
Aanbevelingen uit wetenschappelijke studies
In een studie werden complexe fysiotherapie (CPT) en krachttraining (ST) vergeleken bij patiënten met lymfoedeem. De oefeningen bestonden uit opwarming en bewegingen van de schouders, schouderabductie, protractie en retractie van de schouderbladen, schouderflexie, schouderabductie, externe en interne rotatie, elleboogflexie, vuistflexie en extensie, elleboogextensie, balbewegingen (met gewichten of TheraBands), gevolgd door ontspanning. De CPT-groep had een gemiddelde volumeafname van 119 mm na 16 sessies, maar er was geen statistisch significante verbetering in spierkracht of bewegingsmogelijkheden. Deze informatie laat zien dat oefeningen bijdragen aan het herstel, maar niet altijd aan verbetering van kracht of bewegingsmogelijkheden.
Samenwerking met therapeuten
Het is belangrijk om samen te werken met therapeuten die gespecialiseerd zijn in lymfoedeembehandeling. Deze therapeuten kunnen je helpen bij het uitvoeren van de juiste oefeningen en het aanpassen van de behandeling aan jouw klachten en herstel.
Verwijzingen en vergoeding
Als je in aanmerking komt voor behandeling, adviseren we je om bij je verzekering te checken in hoeverre deze behandeling vergoed wordt. De verpleegkundig specialist kan je verwijzen naar een erkend therapeut op het gebied van lymfoedeem.
Preventie en dagelijks gebruik
Het is belangrijk om oefeningen dagelijks uit te voeren, ook na herstel, om klachten te voorkomen. Deze oefeningen helpen bij het beheersen van de klachten en het verhinderen van verdere opstapeling van vloeistof.
Preventieve maatregelen
Voorkom zonnebrand, insectenbeten en overbelasting. Zorg voor een goede voeding en drink voldoende water. Deze maatregelen helpen bij het voorkomen van klachten en het ondersteunen van het lymfostelsel.
Conclusie
Lymfoedeem is een aandoening die behoorlijk lastig kan zijn, maar met de juiste oefeningen en behandelingen kan het effectief beheerst worden. Door eenvoudige oefeningen uit te voeren, zoals schouderbewegingen, polsbewegingen en armbewegingen, kun je de lymfo-afvoer stimuleren en de klachten verminderen. Deze oefeningen kunnen uitgevoerd worden in combinatie met compressie, zoals zwachtelen of het dragen van steunkousen, en helpen bij het herstellen van de bewegingsmogelijkheden en de spierkracht. Het is belangrijk om samen te werken met therapeuten en te luisteren naar wat het lichaam aangeeft, zodat je de behandeling aan kan passen aan jouw klachten en herstel.